Δευτέρα, 23 Μαρτίου 2015

Ναός Αγίου Γεωργίου Δομενίκου Ελασσόνας.

πηγή φωτογραφίας: www.visit-olympos.gr
Ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου Δομενίκου είναι χτισμένος βορειοανατολικά του σημερινού χωριού, εντός της οχυρωμένης ακροπόλεως του αρχαίου οικισμού των Χυρετιών

 

Αρχιτεκτονική του Ναού. 

Ο Άγιος Γεώργιος ανήκει στον αρχιτεκτονικό τύπο της τρίκλιτης ξυλόστεγης βασιλικής, με μεταγενέστερο εσωνάρθηκα και εξωνάρθηκα, ισοπλατείς με τον κυρίως ναό, των οποίων οι πλάγιοι τοίχοι, ιδίως του εξωνάρθηκα, δεν είναι κατ΄ επέκταση των τοίχων του κυρίως ναού. 

Στην κάτοψη πρόκειται για ένα κτίσμα μακρόστενου σχήματος, τα κλίτη του ναού χωρίζονται με τοξοστοιχίες από ζεύγος κιόνων. Ανατολικά προσαρτάται τριμερές Ιερό βήμα με ευρύχωρη ημικυκλική κόγχη. 





Οι κόγχες των παραβημάτων είναι μικρότερες, ενώ όλες είναι εσωτερικά και εξωτερικά ημικυκλικές. Το Ιερό επικοινωνεί με την πρόθεση και το διακονικό με θολωτά περάσματα. Τοξωτά ανοίγματα βοηθούν την επικοινωνία των κλιτών. 

Η κάλυψη του ναού στεγάζεται με μία ενιαία ξύλινη δίρριχτη στέγη. Το Ιερό Βήμα διαθέτει τρίλοβο παράθυρο και εγγεγραμμένο ημικυκλικό σύνθρονο με τρεις αναβαθμούς. Διαθέτει επίσης υποτυπώδη επισκοπικό θρόνο, στοιχείο της παλαιοχριστιανικής περιόδου, που επιβιώνει σε αρκετούς μεταγενέστερους ναούς και στο κέντρο του Ιερού υπάρχει πέτρινη Αγία Τράπεζα που στηρίζεται σε κίονα. 

πηγή φωτογραφίας: www.domeniko.gr
Σύμφωνα με τον καθηγητή Παναγιώτη Βοκοτόπουλο το στοιχείο αυτό αποτελεί ενδεχομένως ένδειξη ότι οι ναοί αυτοί ήταν άλλοτε καθεδρικοί ή αρχιμανδρίτου. Εδώ η άποψη αυτή επιβεβαιώνεται καθώς ο Άγιος Γεώργιος διετέλεσε κατά καιρούς έδρα της επισκοπής Δομενίκου και Ελασσόνας. 

Το Ιερό χωρίζεται από τον χώρο του κυρίως ναού με τριμερές ξύλινο τέμπλο, που δεν καλύπτει τις δυτικές παρειές των τοίχων που χωρίζουν το Ιερό από την πρόθεση και το διακονικό. Τα τρία τμήματα του τέμπλου δεν βρίσκονται στην ίδια ευθεία. Το μεσαίο εισέχει προς το Ιερό κατά 30 εκ. Το τέμπλο του ναού χαρακτηρίζεται από τη σχηματοποίηση, την επιπεδόγλυφη τεχνική και τη ρυθμική εναλλαγή των επαναλαμβανόμενων θεμάτων. Γι΄ αυτό μπορούμε να τοποθετήσουμε την κατασκευή του στον ΙΖ΄ αιώνα (16ο). 

Ο νάρθηκας είναι σχεδόν ορθογώνιος στο εσωτερικό του οποίου υπάρχουν δύο υποστυλώματα από οπλισμένο σκυρόδεμα που αντικατέστησαν τους παλαιούς ξύλινους στύλους. Το γεγονός ότι ο εξωνάρθηκας δεν κτίστηκε ταυτοχρόνως με τον νάρθηκα αποδεικνύεται από την απόκλιση που παρουσιάζουν οι πλάγιοι τοίχοι και από ορισμένες κακοτεχνίες που παρατηρούνται στην ένωση των δύο τοιχοποιιών. 

Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει ένα σημείο στο εσωτερικό του ναού, στον βόρειο τοίχο, του δεξιού κλίτους, επάνω από το τέμπλο, όπου κάτω από ένα απολεπισμένο τμήμα έχει αποκαλυφθεί η τοιχοποιία. Στο σημείο αυτό διακρίνεται πλίνθινο τόξο. Το τόξο που σχηματίζεται ήταν οπωσδήποτε άνοιγμα που φώτιζε το κεντρικό κλίτος του ναού, στοιχείο που συνεπάγεται ότι η στέγη του ναού αρχικώς δεν ήταν ενιαία, αλλά τα πλάγια κλίτη στεγάζονταν με ανεξάρτητες, χαμηλότερες, μονόρριχτες στέγες. Έτσι καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι το μεσαίο κλίτος του ναού ήταν υπερυψωμένο, και ότι ο ναός ανήκε στη δεύτερη παραλλαγή των ελληνιστικών βασιλικών, δηλαδή της τρίκλιτης ξυλόστεγης βασιλικής με υπερυψωμένο το κεντρικό κλίτος. 

Τοιχογραφικός Διάκοσμος. 

πηγή φωτογραφίας: www.visit-olympos.gr
Ο ναός του Αγίου Γεωργίου διαθέτει ένα πλούσιο εικονογραφικό πρόγραμμα. Το εσωτερικό του ναού είναι κατάγραφο με τοιχογραφίες σε δύο ζώνες και χρονολογούνται κατά το 1611 και 1615, σύμφωνα με τις δύο επιγραφές που σώζονται επάνω στην δεξιά παραστάδα του Ιερού και στο κιονόκρανο των δύο στύλων κάτω από την επίστεψη του νάρθηκα με τον κυρίως ναό. 

Ευτυχώς διατηρήθηκε ένα μεγάλο μέρος του ζωγραφικού διακόσμου, μολονότι η έλλειψη συντηρήσεως καθιστά δύσκολη την μελέτη ορισμένων τοιχογραφιών. Η ζωγραφική ενσωματώνεται με άριστο τρόπο μέσα στην αρχιτεκτονική και με αυτή αξιοποιούνται οι πλαστικές μορφές του κτιρίου. Οι μεμονωμένες μορφές, οι απλές σκηνές, αλλά και οι εκτεταμένες συνθέσεις προσαρμόζονται κατάλληλα και τονίζουν τις αρχιτεκτονικές επιφάνειες που διακοσμούν.

πηγή φωτογραφίας: www.visit-olympos.gr

πηγή φωτογραφίας: www.visit-olympos.gr

Ο ζωγράφος οργανώνει το εικονογραφικό πρόγραμμα ακολουθώντας την παράδοση. Σε ορισμένες περιπτώσεις ανατρέχει σε πολύ παλαιότερες εποχές και σε ορισμένες προσθέτει στοιχεία από τη δυτική εικονογραφία. Οι αναλογίες των σωμάτων είναι γενικώς επιμηκυμένες. Οι μορφές απεικονίζονται κινημένες. Οι κινήσεις είναι άλλοτε συγκρατημένες και άλλοτε έντονες. 

Τα ενδύματα συμμετέχουν στην στάση και την κίνηση των σωμάτων τονίζοντας έτσι την δράση τους. Όσον αφορά το βάθος των παραστάσεων είναι είτε αρχιτεκτονικό, είτε φυσικό τοπίο, είτε συνδυασμός και των δύο. 

Τα γράμματα των επιγραφών και οι βραχυγραφίες κατά μεγάλες ομάδες τοιχογραφιών είναι τα ίδια. 

Όσον αφορά τα χρώματα, παρατηρείται αξιοσημείωτη ποικιλία. Όλη η ζωγραφική παρουσιάζει ομοιογένεια εκτός από ελάχιστες μορφές, αλλά αυτό δεν αιτιολογεί διαφορετική εποχή ή ζωγράφο άλλου συνεργείου.

Ιδιαίτερα Στοιχεία του Ναού. 


πηγή φωτογραφίας: www.visit-olympos.gr
Αξιοπρόσεκτα στοιχεία του ναού είναι η ύπαρξη δύο κιόνων πράσινου χρώματος που συναντά κανείς μπαίνοντας από τον νάρθηκα στον κυρίως ναό. Είναι κατασκευασμένοι από μοναδικής σημασίας λίθο, τον γνωστό πράσινο θεσσαλικό που προέρχονταν από τα λατομεία του Συκουρίου. 

Πρόκειται για ιδιαίτερης αξίας και σπανιότητας λίθο καθώς επιλέχθηκε, πέρα από τον Άγιο Γεώργιο, να διακοσμεί κάποια από τα λαμπρότερα μνημεία του κόσμου, όπως την Καπέλα Σιξτίνα (Cappella Sistina), την Σάντα Μαρία Ντι Πόπολο στη Ρώμη, τον Άγιο Πέτρο στο Βατικανό, δημόσια κτίρια της Βενετίας, το Grecian Hall του Pavlosk Palace στην Αγία Πετρούπολη, την Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη. Χαρακτηριστικό είναι επίσης ότι απεικονίζεται σε έργα του Μιχαήλ Αγγέλου και του Ραφαέλ. 




Επίσης, ο μοναδικός σε ομορφιά ναός διαθέτει ψηφιδωτό δάπεδο της παλαιοχριστιανικής περιόδου που σώζεται στο νάρθηκα του ναού. 

Πάνω από την κεντρική πόρτα από την εξωτερική πλευρά του ναού, βρίσκεται διαμορφωμένη σε δύο επίπεδα κόγχη στο τύμπανο της οποίας εικονίζεται ο τιμώμενος στον ναό Άγιος Γεώργιος έφιππος και μπροστά του η βασιλοπούλα την οποία έσωσε από τον δράκοντα. Νοτιότερα της εισόδου εικονίζεται ο Άγιος Νικόλαος όρθιος, ολόσωμος, μετωπικός, ενώ βορειότερα υπάρχει πώρινος σταυρός και αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την χρονολόγηση του μνημείου. 


πηγή φωτογραφίας: www.domeniko.gr
Πάνω από την κόγχη υπάρχει μια σπάνια νοηματική πλίνθινη γραφή. Η επιγραφή είναι εντοιχισμένη στον κάθετο τοίχο του ναού, σε ύψος περίπου 5 μέτρα, περικλείεται από κεραμικό πλαίσιο διαστάσεων 2,18 μέτρα μήκος και 0,15 μέτρα ύψος, τα γράμματά της είναι κεραμικά, με ευθύγραμμο ή καμπύλο σχήμα και με ελάχιστη διακοσμητική διάθεση. 

Ο καθηγητής Αργύρης Πετρονώτης την ανάγει χρονολογικά κατά τον 9ο με 11ο αιώνα. Τα σπάνια συμβολικά νοήματα του διακόσμου ίσως να συνδέονται με διάφορες αντιλήψεις της μεσοβυζαντινής περιόδου, συσχετίζοντας τον ναό με άλλους ιστορικούς ναούς της Θεσσαλίας, που παρουσιάζουν την ίδια μακραίωνη ιστορία, και λειτουργούν μέχρι σήμερα.

Χρονολόγηση του Ναού. 

Η πρώτη εντύπωση που δίνει ο ναός στον επισκέπτη είναι ότι ανήκει στην μεταβυζαντινή περίοδο. 

Ωστόσο, το σύνθρονο και το τρίλοβο παράθυρο που υπάρχουν στο Ιερό, οι τοξωτές κιονοστοιχίες που χωρίζουν τα κλίτη και το γεγονός ύπαρξης επιγραφής στον δυτικό τοίχο, ανάγουν χρονολογικά τον ναό κατά την βυζαντινή περίοδο.  Ο καθηγητής Αργύρης Πετρονώτης διέκρινε στοιχεία του 11ου και 12ου αιώνα στον ναό. 


πηγή φωτογραφίας: www.domeniko.gr
Άλλοι ερευνητές υποστηρίζουν πως ο ναός χρονολογείται κατά την προ βυζαντινή περίοδο, καθώς θεωρούν πως το κτίσμα είχε ήδη ανακαινιστεί τον 10ο αιώνα. 

Καταλήγοντας, θεωρείται πως ο ναός κτίστηκε κατά τη βυζαντινή περίοδο πάνω σε βασιλική της παλαιοχριστιανικής περιόδου.


Ο Ναός σύμφωνα με την απόφαση ΥΑΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Β1/Φ32/48536/1013/23-11-1993 - ΦΕΚ916/Β/21-12-1993 έχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο που έχει ανάγκη ειδικής κρατικής προστασίας.

Ο ναός παραμένει κλειστός σχεδόν όλο το χρόνο. Λειτουργεί στις 3 Νοεμβρίου, όπου τιμάται η Ανακομιδή των Λειψάνων του Αγίου Γεωργίου και την Δεύτερη ημέρα του Πάσχα. 




Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου