Σάββατο, 21 Μαρτίου 2015

Άγιος Νικόλαος, Βελβεντό Κοζάνης


πηγή φωτογραφίας: religioustourism.gr

Βρίσκεται στην είσοδο του Βελβεντού, κοντά στη θέση Φισκίνα, αμέσως μετά το βυζαντινό ναό του Αγίου Μηνά και συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα μνημεία της περιόδου, καθώς στο εσωτερικό του σώζεται το παλαιότερο γνωστό χρονολογημένο τέμπλο της Ελλάδας.

  

πηγή φωτογραφίας: religioustourism.gr
Ο ναός μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα λειτουργούσε ως ενοριακός και είχε μοναστηριακό χαρακτήρα ενώ με τη μορφή που είχε επί τουρκοκρατίας, διατηρήθηκε έως και το 1936. 

Περιλάμβανε τον κυρίως ναό, κλειστό τοιχογραφημένο νάρθηκα, που χρησιμοποιήθηκε και ως «θεραπευτήριο» ψυχασθενών, το χαγιάτι στη νότια πλευρά, δύο κελλιά νοτιοανατολικά, το κοιμητήριο και υψηλό περίβολο. 

Με την αλλαγή της ρυμοτομίας του χώρου και ύστερα από διάφορες επεμβάσεις, που έγιναν έως τη δεκαετία του 1960, το συγκρότημα έχασε τον αρχικό μοναστηριακό του χαρακτήρα.

πηγή φωτογραφίας: gexploreations.blogspot.gr
Σήμερα από αυτό διατηρούνται μόνο ο μονόχωρος κυρίως ναός, το χαγιάτι στη νότια πλευρά και ένας σύγχρονος στεγασμένος χώρος στη δυτική πλευρά για την προστασία των τοιχογραφιών, στη θέση του γκρεμισμένου νάρθηκα. 

Σύμφωνα με την κτητορική επιγραφή, που σώζεται δεξιά της δυτικής θύρας εισόδου, ο ναός ανακαινίσθηκε «εκ βάθρων» και τοιχογραφήθηκε το 1588 από το ζωγράφο Νικόλαο, επί επισκόπου Σερβίων Ιωάσαφ, με δαπάνες του «εντιμωτάτου άρχοντος κυρού Γεωργίου Μουτάφι» και άλλων τοπικών οικογενειών, όταν υπηρετούσαν οι ιερείς παπά - Σταμάτης, παπά - Μανασής και παπά - Στέφανος.

πηγή φωτογραφίας: new.culture.gr
Το εικονογραφικό πρόγραμμα του κατάγραφου εσωτερικά ναού του Αγίου Νικολάου διατάσσεται σε τρεις εξαιρετικά ενδιαφέρουσες ζώνες.

Στην κατώτερη ζώνη απεικονίζονται διάφοροι ολόσωμοι άγιοι αλλά και μάρτυρες ενώ στις ανώτερες ζώνες απεικονίζονται σκηνές από το βίο του Χριστού και της Παναγίας όπως το Δωδεκάορτο, διάφορα Θαύματα αλλα και τα Πάθη του Χριστού.

Στο νότιο τοίχο, κάτω από τις μορφές των αγίων Μηνά της Αναστασίας και της Παρασκευής, σώζονται διάφορα τμήματα μιάς προγενέστερης τοιχογράφησης, που χρονολογείται περίπου στο τελευταίο τέταρτο του 14ου αιώνα.


πηγή φωτογραφίας: gexploreations.blogspot.gr
πηγή φωτογραφίας: religioustourism.gr
πηγή φωτογραφίας: religioustourism.gr

πηγή φωτογραφίας: religioustourism.gr
Στο χώρο του ιερού στον ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου ξεχωρίζουν εκατέρωθεν της Πλατυτέρας οι σκηνές από την Παλαιά Διαθήκη όπως οι Τρεις Παίδες εν Καμίνω, ο Ιωνάς που εξέρχεται από το κήτος που τον είχε καταπιεί, οι Επτά Παίδες Μακκαβαίοι αλλά και δύο επεισόδια από τη Θυσία του Αβραάμ. 

Στην κατάγραφη επίσης, εξωτερική δυτική πλευρά του ιερού ναού του Αγίου Νικολάου και σε τέσσερις μάλιστα διαφορετικές τοιχογραφικές ζώνες παριστάνονται μεταξύ άλλων το Θαύμα του αγίου Ευσταθίου, ο άγιος Χριστόφορος, η Παναγία η Βρεφοκρατούσα αλλά και ο Λογχισμός του αγίου Δημητρίου του Μυροβλήτου, στο υπέρθυρο του Ναού.

πηγή φωτογραφίας: agnanti.tripod.com
πηγή φωτογραφίας: agnanti.tripod.com
πηγή φωτογραφίας: religioustourism.gr


Ο Αββάς Σισώης θρηνεί επάνω στον τάφο
του Μεγάλου Αλεξάνδρου

πηγή φωτογραφίας:
 religioustourism.gr
Ακόμη, ιδιαίτερα σημαντική και ενδιαφέρουσα είναι και η εξαίσια αλλά και σπάνια παράσταση του Αββά Σισώη.

Ο Αββάς Σισώης θρηνεί επάνω στον τάφο του Μεγάλου Αλεξάνδρου για τη ματαιότητα της επίγειας δόξας καθώς και διάφορες άλλες σημαντικές σκηνές, από το βίο του αγίου Νικολάου, το Ενύπνιο του οποίου απεικονίζεται στη μεγάλη αβαθή κόγχη της εισόδου του Ναού.

Η νότια εξωτερική πλευρά του ναού χωρίζεται αντίστοιχα σε δύο τμήματα.

Δεξιά της εισόδου, σε τρεις ζώνες, παριστάνονται σκηνές από τη Γένεση και παραινέσεις προς τους πιστούς, ενώ αριστερά η σκηνή της Δευτέρας Παρουσίας.

Στο κατώτερο ανατολικό τμήμα του νότιου τοίχου απεικονίζεται η νεκρή κόρη του κτήτορα, Άννα Μουτάφη, ανάμεσα στον άγιο Νικόλαο και την αγία Πελαγία.


Άποψη του τέμπλου
πηγή φωτογραφίας:
 odysseus.culture.gr
Λεπτομέρεια του τέμπλου με την επιγραφή του 1591 που το κατατάσει το παλαιότερο στην Ελλάδα
πηγή φωτογραφίας:
 odysseus.culture.gr


Ο Αγιος Νικόλαος στο υπέρθυρο
πηγή φωτογραφίας: religioustourism.gr
Οι εξωτερικές τοιχογραφίες του ναού φαίνεται ότι προηγήθηκαν των εσωτερικών και σύμφωνα με τον αρχαιολόγο Σ. Κίσσα, πρέπει να έγιναν από διαφορετικό ζωγράφο.

Το πιο αξιοσημείωτο στοιχείο του ναού είναι το τέμπλο, το παλαιότερο μέχρι σήμερα στην Ελλάδα, σύμφωνα με τη γραπτή επιγραφή κάτω από τον Εσταυρωμένο.

Χρονολογείται στο 1591 σύμφωνα με επιγραφή που βρίσκεται στη βάση του Σταυρού και αποτελεί δωρεά του ίδιου άρχοντα που χρηματοδότησε τις τοιχογραφίες, Γεωργίου Μουτάφη και της συζύγου του, Κύρως.

Είναι επιχρυσωμένο και φέρει πυκνή φυτική διακόσμηση σε χαμηλό ανάγλυφο με κόκκινο και γαλάζιο χρώμα στο βάθος, ενώ η επίστεψή του έχει εκτελεσθεί με διάτρητη τεχνική, όπως και στο τέμπλο του Αγίου Δημητρίου Γρατσιάνης. Το έργο εντάσσεται σε μια σειρά ανάλογων τέμπλων από τη Μακεδονία, την Ήπειρο, τη Θεσσαλία και τη Σερβία και αποτελεί ένα από τα καλύτερα του είδους.

Για την αποκατάσταση και ανάδειξη του μνημείου κατά τα έτη 1996 - 2000 πραγματοποιήθηκαν στερεωτικές εργασίες, αντικατάσταση των φθαρμένων στοιχείων της στέγης, και συντήρηση του τοιχογραφικού διακόσμου από την 17η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων.

Τηλέφωνο: (+30) 24610 25903, Εφορεία Αρχαιοτήτων Κοζάνης.






Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου