Τρίτη, 12 Μαΐου 2015

Μονή Κοίμησης της Θεοτόκου, Σπήλαιο Γρεβενών (Σπηλιώτισσα)

πηγή φωτογραφίας: www.tovoion.com

Το ιστορικό μοναστήρι της Κοίμησης της Θεοτόκου βρίσκεται στη βορειοανατολική είσοδο του χωριού Σπήλαιο στα Γρεβενά. 

 

πηγή φωτογραφίας: www.religiousgreece.gr
Το καθολικό και τμήμα του ισογείου της βόρειας πτέρυγας, ανακατασκευασμένο, είναι τα μόνα που έχουν απομείνει από την άλλοτε ανθούσα μονή.

Aρχικά υπαγόταν στην Αρχιεπισκοπή Αχριδών, καθαγιάσθηκε στο όνομα της «Πανυπεράγνου Δεσποίνης Θεοτόκου και Αειαπαρθένου Μαρίας» και μετά το 1767 περιήλθε στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.


Σύμφωνα με τη λιθανάγλυφη κτητορική επιγραφή, η οποία αναφέρει το σταυροπηγιακό χαρακτήρα της μονής, το καθολικό, αφιερωμένο στην Παναγία, ιδρύθηκε στα 1633, επί αρχιεπισκόπου Γαβριήλ από τη Μηλιά Μετσόβου.

πηγή φωτογραφίας: www.tovoion.com
πηγή φωτογραφίας: www.tovoion.com

πηγή φωτογραφίας: www.tovoion.com
Κτήτορες της Μονής ήτανε μεταξύ άλλων, τα ονόματα των οποίων δεν έχουν διασωθεί και δυο ιερείς με το όνομα Δημήτριος, οι ιερομόναχοι Παχώμιος, Σάββας και Γαλάκτιος καθώς και ο μοναχός Παρθένιος.

Το καθολικό ανήκει στον αγιορείτικο τύπο του σύνθετου εγγεγραμμένου τετρακιόνιου σταυροειδούς ναού,με τρούλο και πλευρικούς χορούς.


Εδώ απαντά ο στενός πρόναος με την τριπλή διαίρεση, αντί της ευρύχωρης λιτής, όπως συμβαίνει συνήθως σε όλα τα παραδείγματα αυτού του τύπου Ναών και Μονών, έξω από τον Άθωνα.

πηγή φωτογραφίας: www.tovoion.com
πηγή φωτογραφίας: www.tovoion.com
πηγή φωτογραφίας: www.tovoion.com
πηγή φωτογραφίας: www.tovoion.com

πηγή φωτογραφίας: www.tovoion.com
Στην περίπτωσή του Καθολικού της Μονής στο Σπήλαιο ο τύπος παραλλάσσει ως προς τη διαμόρφωση του κεντρικού χώρου του κυρίως ναού με την προσθήκη ενός ακόμη ζεύγους πεσσών στα δυτικά, όπου δημιουργείται ένα είδος νάρθηκα.

Στην τοιχοδομία του καθολικού συνδυάζεται αρμονικά η βυζαντινή οικοδομική παράδοση με την αντίστοιχη τοπική της Ηπείρου και της Πίνδου.

Επιμελέστερη στα κύρια σημεία του ναού (αψίδες ιερού, χοροί, τύμπανα τρούλων) αποτελείται από ορθογωνισμένους πωρόλιθους που εναλλάσσονται με ζώνες οπτόπλινθων σχηματίζοντας τυφλά αψιδώματα.

Άποψη του καθολικού της Μονής και του τέμπλου - Αρχείο ΙΑΑ - © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών
πηγή φωτογραφίας: 
www.religiousgreece.gr
Λεπτομέρεια από τις εικόνες του Τέμπλου του ναού - Αρχείο ΙΑΑ - © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών
πηγή φωτογραφίας: 
www.religiousgreece.gr

πηγή φωτογραφίας: www.tovoion.com
Στα δυτικά το καθολικό φέρει μεταγενέστερο εξωνάρθηκα του 1910. Στη βορειοδυτική γωνία του νάρθηκα εφάπτεται νεότερο, σύγχρονο του εξωνάρθηκα, τριώροφο κωδωνοστάσιο. 

Στο εσωτερικό του, ο ναός είναι κατάγραφος με εξαιρετικής τέχνης αγιογραφίες. 

Το κεντρικό τμήμα του κυρίως ναού με τον τρούλο και τους δύο χορούς αγιογραφήθηκε το 1650 από τους ζωγράφους Νικόλαο και Ιωάννη, ενώ ο υπόλοιπος ναός και ο νάρθηκας ιστορήθηκαν το 1658 από τους ζωγράφους Μιχάλη και Ηλία που κατάγονταν από τα χωριά Ζέρμα Ηπείρου και Επταχώρι Καστοριάς αντίστοιχα, σύμφωνα με τις αντίστοιχες κτητορικές επιγραφές.

Άποψη του ψαλτηρίου του ναού - Αρχείο ΙΑΑ - © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών
πηγή φωτογραφίας: 
www.religiousgreece.gr
Αγιογραφίες στην ενδιάμεση πτέρυγα του Ναού - Αρχείο ΙΑΑ - © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών
πηγή φωτογραφίας: 
www.religiousgreece.gr


πηγή φωτογραφίας: www.tovoion.com
Ο μεταγενέστερος εξωνάρθηκας αγιογραφήθηκε το 1911 από το Σαμαριναίο αγιογράφο Γεώργιο Δ. Πιτένη. Στο εσωτερικό διασώζει ξυλόγλυπτο, επιπεδόγλυφο, επιχρυσωμένο τέμπλο του 17ου αιώνα, εξαιρετικής τέχνης με γραπτές διακοσμήσεις στα θωράκια. 

Ενδιαφέρουσα, τέλος, είναι η καλά διατηρημένη σιδερένια εσωτερική κλειδαριά της δυτικής θύρας.

Από το μοναστήρι της Παναγίας πέρασε, σύμφωνα με την προφορική παράδοση, δύο φορές ο Κοσμάς ο Αιτωλός (1714 - 1779) και ίδρυσε κρυφό Σχολείο που λειτουργούσε για αρκετά χρόνια.

Η μονή διαλύθηκε με τον Ν. 4648/1930 και τα κειμήλια μεταφέρθηκαν στη Μονή Ζάβορδας.

Τηλέφωνο:(+30) 24610 25903






Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου