Κυριακή, 17 Μαΐου 2015

Ιερά Μονή Γηρομερίου, Φιλιατά Θεσπρωτία


πηγή φωτογραφίας: adriatic-route.com

Η Ιερή Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου Γηρομερίου, βρίσκεται στην ακριτική περιοχή του Νομού Θεσπρωτίας, οκτώ χιλιόμετρα βορειοανατολικά της πόλης των Φιλιατών, κοντά στα ελληνοαλβανικά σύνορα, κτισμένη σε υψόμετρο τριακοσίων περίπου μέτρων, στις δυτικές πλαγιές του όρους Φαρμακοβούνι.

 


πηγή φωτογραφίας: www.thesprotia3d.gr
Σχετικά με την ονομασία της Μονής Γηρομερίου
υπάρχουν πολλές αλλά και διαφορετικές απόψεις και αρκετές φορές μέχρι σήμερα έχει αλλάξει η γραφή της.

Συναντούμε τις εξής κύριες παραλλαγές της ονομασίας της:
  • Ιερομερίου, από τις λέξεις ιερό και μέρος
  • Γυρομερίου, από τις λέξεις γύρω και μέρος
  • Γερομερίου, από τις λέξεις γερό ή ξανά ιερό και μέρος
  • Γηρομερίου ή Γηρομηρίου, από τις λέξεις γηραιόν και μέρος.

Από αρκετά χρόνια όμως και μέχρι σήμερα, έχει επικρατήσει όμως η ονομασία και η γραφή «Γηρομερίο».

Αρχείο ΙΑΑ - © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών
Γενική άποψη των βοηθητικών χώρων της Μονής - Αρχείο ΙΑΑ - © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών

Όσιος Νείλος ο Ιεριχιώτης ο Ηγιασμένος.
 πρώτος κτήτορας της Μονής.
Ιδρυτής και πρώτος κτήτορας της Μονής Γηρομερίου είναι ο Όσιος Νείλος ο Εριχιώτης (1228 - 1334). 

Κωνσταντινουπολίτης στην καταγωγή, από την αυτοκρατορική γενιά των Λασκαριδών. 

Έγινε μοναχός σε πολύ νεαρή ηλικία στην περίφημη Μονή Ακοιμήτων ή Στουδίου όπου από Νικόλαος μετονομάσθηκε Νείλος. Μετά από αρκετά χρόνια επισκέφθηκε για προσκύνημα τα Ιεροσόλυμα.

Επιστρέφοντας συγκρούσθηκε με τον Αυτοκράτορα Μιχαήλ Η Παλαιολόγο, για το επίμαχο τότε ζήτημα της ενώσεως Ανατολικής και Δυτικής Εκκλησίας. 

Καταδικάστηκε για τις θέσεις του και εγκαταλείφθηκε σε μια βάρκα στο πέλαγος για να χαθεί. 

Η Θεία Πρόνοια τον οδήγησε στα παράλια του Αγίου Όρους, στην Μονή των Ιβήρων, όπου παρέμεινε για μια τριετία ως πορτάρης. 

Γυρνώντας στην Κωνσταντινούπολη, τιμήθηκε από το νέο Αυτοκράτορα Ανδρόνικο Παλαιολόγο, όμως δεν έμεινε για πολύ στη Βασιλεύουσα. Ξεκίνησε νέα πολυετή περιοδεία, κατά την οποία επισκέφθηκε πολλά μέρη των Αγίων Τόπων. 


Το ασκηταριό του Όσιου Νείλου
φωτογραφία: 
monigiromeriou.gr
Στη συνέχεια περνώντας τα νησιά του Αιγαίου, την Πελοπόννησο και την Κέρκυρα έφτασε στην Αυλώνα της Ηπείρου, όπου έμεινε για μερικά χρόνια κοντά στην αρχαία πόλη Ωρικός από όπου προέρχεται και η προσωνυμία του Οσίου, Ιεριχιώτης.

Στη συνέχεια, μετά από πρόσκληση κατοίκων της Θεσπρωτίας, μετέβη νοτιότερα, στην περιοχή του Γηρομερίου, και εγκαταστάθηκε σε ένα παλαιό ασκητήριο, στη σπηλιά ενός απότομου βράχου στη θέση Ροδάνι απέναντη απο την σημερινή τοποθεσία της Μονής. 

Σύντομα σχηματίστηκε γύρω του μία μικρή αδελφότητα ασκητών και κατόπιν οράματος και αφού βρήκαν την εικόνα της Παναγίας Οδηγήτριας, εγκαταστάθηκαν στο απέναντι βουνό όπου έκτισαν εκεί τον πρώτο πυρήνα της Μονής. 

Μετά από αρκετά χρόνια και σε πολύ βαθιά γεράματα, στην ηλικία των 106 ετών, ο Όσιος Νείλος παρέδωσε το πνεύμα του στις 2 Ιανουαρίου του έτους 1334, αφού πρώτα συνέταξε τη Διαθήκη του και όρισε το διάδοχό του στην Μονή Γηρομερίου. Αντίγραφο του 1812, αυτής της διαθήκης του οσίου Νείλου σώζεται σήμερα στη μονή Γηρομερίου. 


Το παρεκκλήσι πάνω από τον Τάφο του όσιου Νείλου.
φωτογραφία: 
monigiromeriou.gr
Η διαθήκη αυτή του Οσίου Νείλου περιέχει τον εσωτερικό κανονισμό της Μονής καθώς και τις τοπικές διατάξεις της μοναχικής αδελφότητας της. 

Στο προοίμιο της διαθήκης ο όσιος Νείλος ομολογεί την πίστη του στην Ορθοδοξία και έντονα αποδοκιμάζει αλλά και καταδικάζει τις οποιεσδήποτε αιρέσεις. 

Στη συνέχεια της διαθήκης του, μνημονεύει τους συνεργάτες του, μοναχούς Καλλίνικο και Γεράσιμο, εξιστορεί τα γεγονότα τα της ίδρυσης της Μονής Γηρομερίου που ήτανε κτήτορας, παραγγέλλει τα της ταφής του και τέλος ορίζει ως διάδοχό του τον "εν μοναχοίς τιμιώτατον Ησαΐα".

Εικόνα Αρχαγγέλου Μιχαήλ (18ος αιώνας)
φωτογραφία: monigiromeriou.gr
Τέλος αναθέτει την προστασία του μοναστηριού στον Δεσπότη της Ηπείρου Ιωάννη Β' Άγγελο Δούκα και τη σύζυγό του "βασίλισσα" Άννα Παλαιολογίνα, καθώς και στους άρχοντες του τόπου Νικόλαου Αψαρά και Αρίσταρχο Καπανδρίτη, προς τους οποίους απευθύνει ευχές αλλά και συγχώρηση. 


Το λείψανό του Οσίου Νείλου, ενταφιάστηκε σε μικρή απόσταση από τη Μονή και παραμένει μέχρι σήμερα εκεί, διότι όταν επεχείρησαν, λίγα χρόνια μετά το θάνατό του, κάποιοι απεσταλμένοι του αυτοκράτορα, να προβούν σε εκταφή και μεταφορά των ιερών λειψάνων του Οσίου στην Κωνσταντινούπολη, κατά μία θεία παραχώρηση και πρόνοια, κατέπεσε ένας ογκώδης βράχος που κάλυψε τον τάφο. 

Σήμερα, επάνω από τον τάφο του Οσίου Νείλου υπάρχει μικρό παρεκκλήσι. 

Η Ιερά Μονή Γηρομερίου ιδρύθηκε στις αρχές του 14ου αιώνα, μεταξύ 1310 και 1320 και στην εποχή της ακμής του Δεσποτάτο της Ηπείρου.

Η Ιερά Μονή Γηρομερίου αποτέλεσε ένα πολύ σπουδαίο και πολύ σημαντικό μοναστικό κέντρο και έφτασε στην μεγαλύτερη ακμή του περίπου στα μέσα του 16ου αιώνα.

Άποψη του ιερού τέμπλου της Μονής
φωτογραφία: adriatic-route.com
Κατά τον Θεοδόσιο Ζυγομαλά, που ήτανε πρωτονοτάριος του Οικουμενικού Πατριαρχείου, σε μία έκθεσή του το 1578 για τα μοναστήρια της ευρύτερης αυτής περιοχής της Ηπείρου αναφέρει ότι στην Μονή Γηρομερίου εγκαταβιούσαν ακόμη και μέχρι 300 μοναχοί.

Από την αρχή της ιδρύσεώς της υπαγόταν στο Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, ως Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή και αργότερα (18ος αιώνας) ως έδρα Πατριαρχικής Εξαρχίας που στην δικαιοδοσία της μάλιστα ανήκαν 12 χωριά της επαρχίας και η πόλη των Φιλιατών.

Το έτος 1800, η Μονή έγινε έδρα της Επισκοπής Γηρομερίου, υπαγόμενη στη Μητρόπολη Ιωαννίνων, με την ίδια έκταση στη δικαιοδοσία της. Από τότε και μέχρι το 1895 που οριστικά καταργήθηκε, είχε διάφορες εναλλαγές, άλλοτε ως έδρα Επισκοπής και άλλοτε Εξαρχίας. 

φωτογραφία: adriatic-route.com
Το 1928, το Οικουμενικό Πατριαρχείο, παραχώρησε "επιτροπικώς" την διοικητική επιστασία της Μονής στην Ιερά Μητρόπολη Παραμυθίας, Φιλιατών και Γηρομερίου, διατηρώντας όμως τα κανονικά του πνευματικά δικαιώματα επ' αυτής. 

Για τον λόγο αυτό, στις ιερές ακολουθίες που τελούνται στη Μονή, μνημονεύεται το όνομα του εκάστοτε Οικουμενικού Πατριάρχου.


Το Καθολικό, δηλαδή ο κεντρικός Ναός της Μονής έχει κτιστεί τμηματικά. Είναι Ναός σχετικά μικρών διαστάσεων και αρχιτεκτονικά, ανήκει στον τύπο των τετρακιονίων σταυροειδών εγγεγραμμένων μετά τρούλου. 


πηγή φωτογραφίας: www.thesprotia3d.gr
Πιθανώς, αρχικά να ήταν του τύπου της μονόκλιτης βασιλικής, ενώ η σημερινή του μορφή, δηλαδή τα τέσσερα τμήματά του, είναι αποτέλεσμα ανακαινίσεων διαφόρων εποχών. 

Χρονολογικά, γνωρίζουμε μόνο για την ανέγερση του Κυρίως Ναού, η οποία έγινε το 1568 κατόπιν χορηγίας του Βοεβόδα της Ουγγροβλαχίας Οξυώτη ή Αξιώτη από την Πωγωνιανή. 

Την ίδια περίοδο οι ηγεμόνες της Βλαχίας το στήριζαν οικονομικά, ενώ δωρεές έκανε και ο Αλέξανδρος Υψηλάντης. Κτίσμα της ίδιας εποχής θεωρείται ο Εξωνάρθηκας, ενώ το Ιερό και ο Νάρθηκας είναι προγενέστερα κτίσματα, τμήματα του πρώτου Ναού, πιθανώς του 14ου αιώνα. 


φωτογραφία: proskynitis.blogspot.gr
Εξωτερικά διακοσμείται από λιτά κεραμικά σχέδια κυρίως στον τρούλο, στη νότια και στη δυτική πλευρά.

Εσωτερικά παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον καθώς στολίζεται από αγιογραφικό διάκοσμο του 16ου και 17ου αιώνα.

Το δεύτερο στρώμα των τοιχογραφιών (1679) είναι λαϊκής τεχνοτροπίας της εποχής εκείνης ενώ το πρώτο, του 16ου αιώνα (1568 - 1590), είναι βυζαντινής τεχνοτροπίας.

Eχει την μοναδική ιδιαιτερότητα ανάμεσα στα μνημεία της Ηπείρου, να συνδυάζει στοιχεία της βυζαντινής τέχνης, που ανήκει στην Κρητική Σχολή και στην σχολή της Δυτικής Ελλάδος, με στοιχεία της Δυτικής τέχνης.

Ο αγιογράφος, δυστυχώς, μας είναι άγνωστος.

Το τέμπλο του Καθολικού είναι αξιόλογο έργο ξυλογλυπτικής κατασκευασμένο το 1824 και επιχρυσωμένο το 1829 δια χειρός Θεοδοσίου και του γιού του Κωνσταντίνο, των Ιωαννιτών.

Παναγία η Οδηγητρια - Ιεριχιώτισα
φωτογραφία: 
monigiromeriou.gr
Οι εικόνες του τέμπλου της Μονής Γηρομερίου κατασκευάστηκαν, αγιογραφήθηκαν το 1824 και είναι έργα του σημαντικού αγιογράφου Δημητρίου Παπαδιαμάντη από το Ζαγόρι της Ηπείρου.

Σε ιδιαίτερο ξυλόγλυπτο προσκυνητάρι, σύγχρονο όμως του τέμπλου, βρίσκεται η εικόνα της Παναγίας της Οδηγήτριας. 

Είναι η αρχαιότερη εικόνα της Μονής Γηρομερίου, διαστάσεων 0.65 Χ 0.87 και αγιογραφημένη στις αρχές του 14ου αιώνα, σε ενιαίο ξύλο ενώ έχει και αργυρή επένδυση του 1875. 

Πρόκειται για μία αμφιπρόσωπη εικόνα όπου απεικονίζονται στη μια όψη της η Παναγία Βρεφοκρατούσα του τύπου της Οδηγήτριας, με την επωνυμία ΟΡΗΧΗΟΤΙCCΑ (Ιεριχιώτισα), ενώ στην άλλη όψη απεικονίζονται οι πρωτοκορυφαίοι Απόστολοι Πέτρος και Παύλος. 

Η Εικόνα αυτή συνδέεται άμεσα με τον Όσιο Νείλο, λόγο και της σχετικής αναγραφής σε αυτήν και πιστεύεται ότι δημιουργήθηκε μετά από δική του παραγγελία.


Η άλλη όψη της αμφιπρόσωπης εικόνα της Παναγίας
Οδηγητριας - 
Ιεριχιώτισας με τους αποστόλους Πέτρο και Παύλο
φωτογραφία: 
monigiromeriou.gr
Πιθανότατα να έγινε αρχικά στο Ασκηταριό του Οσίου Νείλου στην Αυλώνα και να την πήρε μαζί του στο Γηρομέρι όταν μετακινήθηκε. Λόγω των φθορών που παρουσίαζε η εικόνα συντηρήθηκε το 1994 από την 8η Εφορία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων. 

Η παράδοση για την θαυματουργή εικόνα αναφέρει ότι ο Όσιος Νείλος, 80 χρονών τότε, εγκαταστάθηκε αρχικά σε παλαιό ασκητήριο απέναντι από τη σημερινή τοποθεσία της Μονής Γηρομερίου. 

Με την προσέλευση και άλλων μοναχών στην περιοχή σχηματίστηκε γρήγορα μια μικρή αδελφότητα. Οι μοναχοί από το ασκητήριο για πολλές μέρες παρατηρούσαν ένα φως να λάμπει στο βουνό. 

Παρακινημένοι από αυτό μετέβησαν στο σημείο και βρέθηκαν μπροστά στην εικόνα της Παναγίας της Οδηγήτριας απ’ όπου και πήγαζε το φως.

Οι μοναχοί κατάλαβαν πως ήταν θέλημα της Παναγίας να ανεγείρουν εκεί ένα μοναστήρι όπως και έγινε. Η εικόνα της Παναγίας, τοποθετήθηκε στο καθολικό της μονής σε ξυλόγλυπτο προσκυνητάρι. 
  
Εικόνα του Τιμίου Προδρόμου
φωτογραφία: 
monigiromeriou.gr
Φορητή εικόνα Αγ. Γεωργίου (Δημ. Παπαδιαμάντης 1824)
φωτογραφία: 
monigiromeriou.gr
 
Κρύπτη  εισόδου,στο Κρυφό Σχολειό.

φωτογραφία: monigiromeriou.gr
Κατά το 18ο αιώνα, η κάθοδος «αλβανικών ορδών» στη Θεσπρωτία αναγκάζει τους κατοίκους πολλών χωριών να τα εγκαταλείψουν. 

Η μονή κινδύνευε και αυτή, αλλά ο επίσκοπος Βουθρωτού και Γλυκέως Παΐσιος την αναδιοργάνωσε. 

Η περίοδος όμως παραμένει δύσκολη, καθώς οι κάτοικοι πολλών χωριών εξισλαμίστηκαν με τη βία. 

Τότε εμφανίστηκε ο Κοσμάς ο Αιτωλός, ο οποίος στις 16 Απριλίου του 1775 έφτασε στο χώρο της μονής, όπου έγινε η μεγαλύτερη συγκέντρωση πιστών, περίπου 11.000 άτομα.  


φωτογραφία: monigiromeriou.gr
Μεγάλη ήταν η προσφορά της μονής στην περιοχή, αφού συντηρούσε σχολείο στους Φιλιάτες, δημοτικό και παρθεναγωγείο στο Γηρομέρι και σε πολλά χωριά. 

Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας σύμφωνα με ένα ιστορικό χειρόγραφο - ντοκουμέντο, που εκτίθεται στη βιβλιοθήκη της μονής, άλλα και ενός μικρού χώρου, που είναι κρυμμένος πίσω από ένα ντουλάπι μαρτυρούν ότι εκεί, στη σκοτεινή και ταραγμένη εποχή της τουρκοκρατίας λειτούργησε “κρυφό σχολείο”, μια σημαντική προσφορά στο υπόδουλο γένος. 

Η γραπτή μαρτυρία είναι αποκαλυπτική: “Ο ιωάνης του αντωνη παπα, από χορίον γολά, ευρισκόμενος ης μοναστηριον μαθενα γράμματα ης τον άγιον αρχιμανδρίτη κοσμάν κε κάθισα εδό χρόνους … κε μεν οις βεβέοσιν”. 

Εικόνα Παναγίας "Ρόδον το Αμάραντον"(αρχές 19ου αι.)
φωτογραφία: 
monigiromeriou.gr
Στη Μονή σώζονται αρκετά κειμήλια, δείγματα του μεγαλείου και της ένδοξης ιστορικής πορείας της. 

Αυτά που σώζονται σήμερα, ελάχιστα συγκριτικά με όσα υπήρχαν, κατορθώθηκε να διατηρηθούν με πολλούς κόπους και αγώνες των παλαιοτέρων αδελφών της Μονής, κάτω από αντίξοες συνθήκες και δύσκολες καταστάσεις του παρελθόντος, ιδίως κατά τις τελευταίες πολεμικές περιπέτειες του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου. 

Ανάμεσα στα κειμήλια της Μονής, περιλαμβάνονται: μεγάλος αριθμός εικόνων διαφόρων μεγεθών και εποχών καθώς και έργα μικροτεχνίας, πατριαρχικά σιγγίλια και ηγεμονικά χρυσόβουλα σε μεμβράνη, χειρόγραφα (14ου - 19ου αιώνα), έντυπα βιβλία (17ου - 20ού αιώνα), αργυρά εκκλησιαστικά σκεύη κ.α. 

Εκτός από τις σπάνιες εικόνες και τα άλλα κειμήλια, εδώ υπάρχουν και λείψανα των Αγίων Γεωργίου του Τροπαιοφόρου, Παντελεήμονος, Αυξεντίου, Φωτεινής της Σαμαρείτιδος, Τρύφωνος Βονιφατίου, Φωτίου, Στεφάνου πρωτομάρτυρος, Αναστασίας Φαρμακολύτριας κ.ά. Σημαντική είναι επίσης η εικόνα της Παναγίας της Ελεούσης, που επονομάστηκε και Δακρυρροούσα. 

Πρόσφατα εγκρίθηκε η συντήρηση των τοιχογραφιών της Μονής Γηρομερίου με χρηματοδότηση μέσω του έργου ICE innovation, culture and creativity for a new economy – Περιφέρεια Ηπείρουστο πλαίσιο του προγράμματος Ευρωπαική Εδαφική συνεργασία Ελλάδος - Ιταλίας 2007 – 2013.

Εικόνα Ζωοδόχου Πηγής (19ος αιώνας), φωτογραφία: monigiromeriou.gr
Εικόνα Αγίου Αθανασίου (18ος αιώνας), φωτογραφία: monigiromeriou.gr

πηγή φωτογραφίας: www.thesprotia3d.gr
Η σημερινή Αδελφότητα αποτελείται από τρεις μοναχούς με ηγούμενο τον αρχιμανδρίτη π. Μεθόδιο Δελή και εγκαταστάθηκε στη Μονή το 1989. 

Ασχολείται επιμελώς με την αναστήλωση και συντήρηση του κτηριακού συγκροτήματος, το οποίο με την πάροδο των αιώνων είχε υποστεί σημαντικές φθορές, μέχρι του σημείου της ολοκληρωτικής κατάρρευσης σε κάποια από τα τμήματά του. Σήμερα, είναι εντυπωσιακά ανακαινισμένη και οι εργασίες που επιτελέστηκαν και συνεχίζονται ακόμη, με προσοχή και σεβασμό στην τοπική παράδοση, εναρμονίζονται κατά το μεγαλύτερο δυνατό βαθμό στο μοναστηριακό περιβάλλον, χωρίς να αλλοιώνουν τον χαρακτήρα του μνημείου. 

φωτογραφία:apfilipposgrammatikous.blogspot.gr
Η Μονή λειτουργεί σύμφωνα με τους κανόνες του κοινοβιακού μοναχισμού στη διαβίωση των μοναχών αλλά και στο τυπικό και δέχεται προσκυνητές καθημερινά από την ανατολή μέχρι τη δύση του ηλίου. 

Δεν διαθέτει ξενώνα για μεγάλες ομάδες προσκυνητών και η φιλοξενία γίνεται μόνο κατόπιν συνεννοήσεως. Mε το οδικό δίκτυο της περιοχής με ασφαλτοστρωμένο δρόμο καλής βατότητας. Απέχει 8 χιλιόμετρα από τους Φιλιάτες, 23 από την Ηγουμενίτσα και 75 από τα Ιωάννινα, μέσω Κεραμίτσας. Ειδικές πινακίδες, σε συγκεκριμένα κομβικά σημεία, καθοδηγούν τους επισκέπτες μέχρι εδώ. Υπάρχει επίσης, άνετος χώρος στάθμευσης των αυτοκινήτων και των λεωφορείων.

Πανηγυρίζει τον Δεκαπενταύγουστο και στην εορτή του κτήτορός της Οσίου Νείλου στις 2 Ιανουαρίου. Επίσης εορτάζει πανηγυρικά την Τρίτη του Πάσχα, τη μνήμη των Νεοφανών Αγίων Ραφαήλ, Νικολάου και Ειρήνης στο όνομα των οποίων, κατασκευάστηκε πρόσφατα, Παρεκκλήσιο εντός της μονής. 

Τηλέφωνο: (+30) 26640 22407, (+30)
26640 22159


Δείτε το βίντεο







Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου