Τρίτη, 19 Μαΐου 2015

Μονή Παναγίας Μεγαλόχαρης - Μποτσιώτισσας Ραδοβυζίου, Αρτα

πηγή φωτογραφίας: epirustreasures.gr

Βρίσκεται στο ομώνυμο χωριό του Άνω Ραδοβυζίου, στα ριζά καταπράσινης βουνοπλαγιάς. Από την εκκλησία πήρε το όνομα και το χωριό, το οποίο πριν λεγόταν Μπότση.



πηγή φωτογραφίας: megaloharites.blogspot.gr
Από το μοναστήρι που υπήρχε εκεί παλιά σώθηκε μόνο ο ναός, ο οποίος σήμερα λειτουργεί ως ενοριακός και είναι αφιερωμένος στη μνήμη της Γέννησης της Θεοτόκου. 

Δυτικά και βόρεια του ναού υπήρχαν ακόμη μέχρι και στις αρχές του προηγούμενου αιώνα τα 24 κελιά των μοναχών. 

Αυτά τα γκρέμισαν οι χωριανοί και με τις πέτρες τους έκτισαν τον γυναικωνίτη και ένα διώροφο Δημοτικό Σχολείο στη αυλή του Μοναστηριού. 

Το σχολείο αυτό λειτούργησε από το 1926 έως το 1958 και σε αυτό φοιτούσαν μαθητές από την Μεγαλόχαρη, το Μεσόπυργο, τα Μηλιανά, το Αστροχώρι. 

Το 1962 οι χωριανοί το γκρέμισαν γιατί έγιναν άλλα σχολεία. Το 1962 έκλεισε ο ναός για να επισκευαστεί και το 1965 δόθηκε η άδεια να επαναλειτουργήσει.

Έκλεισε για δεύτερη φορά το 1967 για άγνωστους λόγους. 

Το 1977 χαρακτηρίστηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού σαν διατηρητέο ιστορικό μνημείο ενώ το 1983 οι χωριανοί ζήτησαν να επαναλειτουργήσει ο ναός όπως και έγινε.

πηγή φωτογραφίας: megaloharites.blogspot.gr
Ο ναός είναι μονόκλιτος με εγκάρσιο σκαφοειδή θόλο, ο οποίος ενώ εξωτερικά είναι ορθογώνιος στο εσωτερικό οι γωνίες του στρογγυλεύουν και γίνεται κυκλικός. Στη βόρεια και στη νότια πλευρά φέρει τρίπλευρους χορούς. Με βάση την τεχνική της κατασκευής του αλλά και τις χρονολογίες που φέρουν μερικές εικόνες του τέμπλου, πρέπει να κτίστηκε στα μέσα του 17ου αιώνα, στη θέση άλλου παλαιότερου ναού, του οποίου την ίδρυση ο Σεραφείμ εντελώς ατεκμηρίωτα - ως συνήθως - τοποθετεί στο 13ο αιώνα. Άλλη μία ιδιορρυθμία παρουσιάζει το κτίριο στις μακρές πλευρές του, όπου αντί για τους συνηθισμένους στα χρόνια της τουρκοκρατίας ημικυκλικούς "χορούς" συναντούμε μεγάλες ορθογώνιες προεξοχές των τοίχων, στοιχείο πρωτόγνωρο και μοναδικό στη ναοδομία της περιοχής της Άρτας. Επειδή οι υποτυπώδεις αυτοί χοροί δεν προσφέρουν τίποτα στην αισθητική του μνημείου, συμπεραίνεται ότι έγιναν αποκλειστικά για να στηρίξουν με τις καμάρες τους τον τετράγωνο ψευδοτρούλλο

πηγή φωτογραφίας: megaloharites.blogspot.gr
Η είσοδος στο ναό γίνονταν από τη βόρεια πλευρά μέχρι πρόσφατα όμως τώρα γίνεται από τη δυτική πλευρά. Η πόρτα της βόρειας πλευράς είναι μικρή, το ύψος της φτάνει το 1.50 μέτρο και το πλάτος της τα 65 περίπου εκατοστά. Πάνω από αυτήν υπάρχει υπέρθυρο με την Βρεφοκρατούσα Παναγία που σήμερα σώζεται σε άσχημη κατάσταση. Από την πόρτα κατεβαίνουμε τρία σκαλιά και μπαίνουμε στον κυρίως ναό στον οποίο  δεν υπάρχει Νάρθηκας. 

Ο κυρίως ναός και το Ιερό κοσμούνται ολόκληρα με τοιχογραφίες που δυστυχώς ο καπνός από τα κεριά τις έχει κάνει δυσδιάκριτες και χειρότερη καταστροφή έχουν πάθει οι χαμηλότερες τοιχογραφίες από το ασβέστωμα.  Ο ναός είναι πλακοσκέπαστος με απλή τοιχοποιία χωρίς κεραμοπλαστική ή άλλη διακόσμηση. 

Η εμφανής αναντιστοιχία της βόρειας θύρας του ναού με το υπέρθυρο της, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι περιορίστηκε το άνοιγμα αυτής της θύρας, πιθανότατα κατά τον ταραχώδη - για την περιοχή - 19ο αιώνα, για μεγαλύτερη ασφάλεια. Φωτίζεται από τρία μικρά τοξωτά παραθύρια που υπάρχουν στο θόλο.


πηγή φωτογραφίας: radovizi-artas.blogspot.gr
Τοιχογραφίες υπάρχουν στο Ιερό και στον κυρίως ναό, αλλά είναι δυσδιάκριτες τόσο απ' τη φθορά του χρόνου όσο και από την αιθάλη. Οι τοιχογραφίες που πιθανότατα υπήρχαν στο νάρθηκα δε σώζονται, διότι οι τοίχοι του καλύφθηκαν από παλιά με επάλληλα ασβεστοκονιάματα. 

Επίσης δεν μας είναι γνωστός ο χρόνος κατασκευής του γραπτού διακόσμου, εικάζεται όμως ότι είναι σύγχρονος με την ίδρυση του ναού, δηλαδή του 17ου αιώνα. 

Στην κάμαρα του θόλου παριστάνεται ο Παντοκράτορας και χαμηλότερα σε ομόκεντρη ζώνη παριστάνονται επτά Αρχάγγελοι ανάμεσα στην Παναγία και τον Πρόδρομο. 


πηγή φωτογραφίας: epirustreasures.gr
Αριστερά και δεξιά από το παράθυρο του θόλου, στη νότια πλευρά του ναού, παριστάνονται οι προφήτες, πιο κάτω η Μεταμόρφωση του Σωτήρος και στην τελευταία ζώνη τρεις ολόσωμοι Άγιοι ( Νέστορας, Προκόπιος ενώ δε διαβάζεται το όνομα του τρίτου Αγίου). 

Στην βόρεια πλευρά του ναού και αριστερά και δεξιά από το παράθυρο του θόλου παριστάνονται οι προφήτες, πιο κάτω ο Επιτάφιος θρήνος και στην τελευταία ζώνη οι ολόσωμοι Άγιοι Παντελεήμων, Δημήτριος και Γεώργιος. Ανάμεσα στη μορφή του Αγίου Γεωργίου και στο τέμπλο υπήρχε παλιά κρεμασμένη στον τοίχο η εικόνα της Βρεφοκρατούσας Παναγίας. Ήταν ολόκληρη από ασήμι και όπως λένε οι χωριανοί ζύγιζε 4 ή 7 οκάδες, δυστυχώς κανένας δεν ξέρει πού βρίσκεται η εικόνα σήμερα. Στην ημικυκλική οροφή του κυρίως ναού παριστάνεται ο Χριστός καθισμένος σε κυκλική δόξα και γύρω Του σε κυκλική ζώνη παριστάνονται τα εννιά τάγματα των αγγέλων.

πηγή φωτογραφίας: epirustreasures.gr
Το τέμπλο έχει φυτική διακόσμηση. Όπως λένε οι χωριανοί μεταφέρθηκε το 1665 από τη Λάρισα και τοποθετήθηκε στο ναό. Υπήρχαν - αλλά αφαιρέθηκαν για ασφάλεια - και δύο φορητές εικόνες με τη χρονολογία 1665, στοιχείο που βοηθάει στη χρονολόγηση όχι μόνο ολόκληρου του γραπτού διακόσμου αλλά και του ίδιου του ναού. 

Στο μνημείο υπήρχαν και άλλες φορητές εικόνες μεγάλης αξίας, από τις οποίες άλλες κλάπηκαν κι άλλες φυλάσσονται στο μουσείο. Στην κορυφή του τέμπλου παριστάνεται η Σταύρωση. Ο Σταυρός του Χριστού πατάει πάνω σε ένα κοκκινωπό άλογο, που έχει φτερά και μαύρα κέρατα. Πιο κάτω παριστάνονται δυο δράκοντες και ανάμεσά τους ένα κοκκινωπό ανθρώπινο κρανίο.  


πηγή φωτογραφίας: epirustreasures.gr
Στη θέση της Μεγάλης Δέησης υπάρχουν δεκαεπτά μικρές εικόνες. Στη μέση η εικόνα του Χριστού, δεξιά του Χριστού η Παναγία και αριστερά του ο Πρόδρομος. Ένας άγγελος και έξι Άγιοι παριστάνονται δίπλα από την Παναγία και ένας άγγελος και έξι Άγιοι δίπλα από τον Πρόδρομο. Μια δεύτερη σειρά δεκαεπτά εικόνων βρίσκεται ακριβώς από κάτω. 

Το Ιερό φωτίζεται από μικρό τοξωτό παράθυρο της αψίδας που σε αυτό παριστάνονται η Πλατυτέρα, και κάτω ο Άγιος Αθανάσιος και οι Τρεις Ιεράρχες ενώ στη ημικυκλική οροφή του Ιερού παριστάνεται η Ανάληψη. Πάνω από την Αγία Τράπεζα υπήρχε παλαιότερα μια μικρή ασημένια λειψανοθήκη που μέσα είχε ένα εγκόλπιο και πέντε οστά του Αγίου Τρύφωνα. Σήμερα φυλάσσεται αλλού, αλλά τα οστά είναι μόνο δύο αφού τα άλλα τρία κλάπηκαν. 


πηγή φωτογραφίας: radovizi-artas.blogspot.gr
Το τρίτο τμήμα του ναού είναι ο γυναικωνίτης που προστέθηκε το 1926, δεν έχει τοιχογραφίες και φωτίζεται από τέσσερα ορθογώνια παράθυρα. 

Η ιστορία του μοναστηριού για πολλά χρόνια συνδέθηκε με την εθνική μας ιστορία: Σε αυτό οι Ραδοβυζινοί καπεταναίοι Σκαλτσογιάννης, Τσιγαρίδας, Κατσιγιάννης και Κοσσυβάκης κήρυξαν στις 25 Ιανουαρίου του 1854 επανάσταση κατά των Τούρκων, τη γνωστή ως επανάσταση της Μπότσης.

Επίσης από αυτό θα ξεκινήσουν και οι επαναστάσεις το 1866 και το 1878 που είχαν σαν αποτέλεσμα την απελευθέρωση της Άρτας και της Θεσσαλίας. Στη εποχή της τουρκοκρατίας η Μονή είχε μεγάλη περιουσία, όπως αμπέλια, κτηνοτροφία αλλά και μελισσοκομία.

Οι εργασίες διαμόρφωσης του περιβάλλοντα χώρου στο Ναό που έγιναν πρόσφατα, είχαν ως αποτέλεσμα την αισθητική αναβάθμιση του μνημείου. 

Θρύλοι και θαύματα που σχετίζονται με το Μοναστήρι. 

πηγή φωτογραφίας: epirustreasures.gr
Οι κάτοικοι διηγούνται ότι το μοναστήρι το έκτισαν άνθρωποι που ήρθαν από το Σούλι. 

Λένε ότι κάποτε οι άνθρωποι που ζούσαν σε κάποια περιοχή του Σουλίου είδαν ένα όνειρο. 

Σύμφωνα με αυτό έπρεπε να πάρουν τα ιερά της εκκλησίας τους και τα υπάρχοντά τους, να τα φορτώσουν στα ζώα και να φύγουν. Εκεί που θα σταματούσαν τα ζώα θα έκτιζαν μια εκκλησία. 

Έφτασαν στην περιοχή που είναι σήμερα το Μοναστήρι και κάθισαν να ξεκουραστούν, όταν ξεκίνησαν να φύγουν τα ζώα δεν ήθελαν να προχωρήσουν αλλά έμειναν ακίνητα και τότε θυμήθηκαν το όνειρο και έκτισαν εκεί το Μοναστήρι.

πηγή φωτογραφίας: epirustreasures.gr
Λέγεται ότι όταν πανηγύριζε το Μοναστήρι έρχονταν ένα ελάφι. Οι χωριανοί το έσφαζαν, το μαγείρευαν και το έτρωγαν οι προσκυνητές. Μια χρονιά άργησε να έρθει. Έφτασε το μεσημέρι κατακουρασμένο και από το στόμα του έβγαζε αφρούς. Δεν το άφησαν να ξεκουραστεί και το έσφαξαν. Από τότε δεν ξαναήρθε ελάφι στο πανηγύρι. 

Δίπλα από το Μοναστήρι υπήρχε ένα χωράφι που άνηκε σε αυτό και ήταν φυτεμένο με αμπέλια και καρποφόρα δέντρα. Δεν επιτρεπόταν να βοσκήσει κανένας εκεί τα ζώα του και κάποια μέρα δυο αδέλφια έκλεισαν σε αυτό τα πρόβατά τους για να βοσκήσουν. 


πηγή φωτογραφίας: radovizi-artas.blogspot.gr
Ο επίτροπος του Μοναστηριού τους έκανε παρατηρήσεις και αυτοί τον έδειραν, τότε ο γέροντας έκλεισε την πόρτα της εκκλησίας, έριξε κάτω το κλειδί και αφού έβαλε αγκάθια μπροστά στην πόρτα είπε: "Παναγιά μου, αν δε κάνεις το θαύμα Σου, δεν θα ξανανοίξω την πόρτα". Το βράδυ μπήκαν λύκοι στο περιβόλι και έπνιξαν όλα τα πρόβατα.

Στις 4 Δεκεμβρίου του 1840, διηγούνται οι χωριανοί, πέρασε από την περιοχή της Μεγαλόχαρης ο 
Χατζή Πασάς με 40.000 στρατό και στρατοπέδευσε στο Μοναστήρι. 


Επειδή έκανε κρύο δυο στρατιώτες πήγαν να κόψουν μια πελώρια δάφνη που ήταν στην αυλή, για να ανάψουν φωτιά. 

Καθώς χτύπησαν τον κορμό πετάχτηκε ένα ξύλο και έβγαλε το μάτι του ενός. Θύμωσαν τότε οι άλλοι στρατιώτες και πήγαν να βοηθήσουν, πέφτοντας κάτω η δάφνη σκότωσε δυο από αυτούς. Όταν το έμαθε ο πασάς ζήτησε από όλους χρήματα και όσα συγκέντρωσε τα άφησε στο Μοναστήρι.

Ο Ναός γιορτάζει στις 8 Σεπτεμβρίου.


Δείτε το βίντεο









Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου