Σάββατο, 9 Μαΐου 2015

'Αγιοι Απόστολοι του Σολάκη, Αρχαία Αγορά Αθήνας.

πηγή φωτογραφίας: www.apostoliki-diakonia.gr

Βρίσκεται στην αρχαία αγορά, στην επονομαζόμενη μέχρι τις αρχές του 1930 συνοικία «Βρυσάκι», καθώς υπήρχαν πολλές βρύσες στην εν λόγω περιοχή.


Γενική άποψη του ναού
Αρχείο ΙΑΑ - © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών
Πολλές εκκλησίες που βρίσκονταν στον ευρύτερο αυτό χώρο κατεδαφίστηκαν κατά την διάρκεια των ανασκαφών δραστηριοτήτων που ξεκίνησαν εκεί από την Αμερικανική Σχολή των κλασικών Σπουδών κατά την δεκαετία του 1930 και ολοκληρώθηκαν το 1956, όταν περατώθηκε και η αναστύλωση της εντυπωσιακής στοάς του Αττάλου. 

Η εκκλησία των Αγίων Αποστόλων είναι η μόνη που όχι σώθηκε αλλά και αναστηλώθηκε στην αρχική της μορφή, καθώς αφαιρέθηκαν όλες οι μεταγενέστερες προσθήκες που είχαν γίνει στο κτήριο και πρόκειται για έναν εξαιρετικό μεσο - βυζαντινό ναό πολύ μεγάλης ιστορικής αξίας αλλά και για τον πρώτο Ναό του επονομαζόμενου Αθηναϊκού ρυθμού. 

Λεπτομέρεια της εξωτερικής όψης του τρούλου
Αρχείο ΙΑΑ - © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών
Είναι σημαντικό μνημείο για τη μετέπειτα εξέλιξη της βυζαντινής αρχιτεκτονικής, επειδή αποτελεί επιτυχή συνδυασμό του απλού τετρακίονου και του σταυροειδούς εγγεγραμμένου κτιρίου. 

Η δομή του ναού αποτελείται ουσιαστικά από έναν τετρακίονο σταυροειδές χώρο που καλύπτεται από τρούλο. 

Οι τέσσερις άκρες του σταυρού καταλήγουν σε ημικυκλικές κόγχες και μεταξύ των κογχών υπάρχει ίσος αριθμός μικρότερων κογχών, οι οποίες δίνουν μία αίσθηση ενότητας στο εσωτερικό του ναού. 

Η προσθήκη του νάρθηκα στον κυρίως ναό είναι επίσης καινοτόμος καθώς η δυτική κόγχη του ναού και οι δύο μικρότερες σε κάθε πλευρά ενώνονταν με τον νάρθηκα, ο οποίος έχει το σχήμα του γράμματος Π.

Ο ναός στην αρχική του μορφή οικοδομήθηκε μεταξύ του τελευταίου τετάρτου του 10ου με τα μέσα του 12ου αιώνα και ανήκει στο τύπο του απλού τετρακιόνιου σταυροειδούς εγγεγραμμένου ναού, στην βόρεια και την νότια πλευρά του υπάρχουν κόγχες κατά τον αγιορείτικο τύπο ενώ στη δυτική πλευρά υπάρχουν τρεις θύρες που κοσμούνται με αβαθείς κόγχες, πλαισιωμένες από τόξα οδοντωτών ταινιών και τα παράθυρα του είναι δίβολα.

Το εσωτερικό του Ναού το 1954.
πηγή: stavrodromi.files.wordpress.com
Το εσωτερικό του Ναού σήμερα.

Το εκκλησάκι του Αγίου Σπυρίδωνος
Το εσωτερικό σχήμα του ναού πιθανότατα υποδηλώνει πως αρχικά χρησιμοποιήθηκε ως Βαπτιστήριο. Σε αυτό συνηγορεί και η μαρμάρινη κολυμβήθρα με τον ανάγλυφο πλεκτό σταυρό, η οποία βρέθηκε στο χώρο του ναού και σήμερα κοσμεί το προαύλιο του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου της Αθήνας.

Νοτιότερα του Βαπτιστηρίου από τον 9ο ήδη αιώνα υπήρχε ο ναός της Υπαπαντής, καθώς και ένας βυζαντινός οικισμός ο οποίος αναπτύχθηκε εκεί την ίδια εποχή. Γύρω στο 1000 μ.Χ. το Βαπτιστήριο τροποποιήθηκε σε σταυροειδή ναό, με την προσθήκη τρούλου ο οποίος στηρίζεται σε 4 κίονες με ρωμαϊκά κιονόκρανα, και με την επέκταση δυτικά επιμήκους νάρθηκα. Το 1877 ο ναός επισκευάστηκε και επεκτάθηκε δυτικά.

Στις 12 Φεβρουαρίου 1954 αποφασίστηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού να κατεδαφιστούν όλες οι νεώτερες οικοδομικές παρεμβάσεις που είχαν γίνει στο σπουδαίο αυτό μνημείο και στις 3 Σεπτεμβρίου 1956 ολοκληρώθηκε η αναστήλωση και η επιστροφή του στην αρχική του μορφή του ναού των Αγίων Αποστόλων.

Όσες από τις παλαιές τοιχογραφίες του ναού ήταν σε καλή κατάσταση συντηρήθηκαν, ενώ μεταφέρθηκαν από το κοντινό ναϋδριο του Αγίου Σπυρίδωνος τοιχογραφίες του 17ου αιώνα οι οποίες εντοιχίστηκαν στο νάρθηκα της εκκλησίας των Αγίων Αποστόλων.





Οι Άγιοι Απόστολοι το 1890
Η εκκλησία των αγίων Αποστόλων αποτελούσε ζωντανή ενορία ως το 1931 οπότε οι ανασκαφές στην Αρχαία Αγορά οδήγησαν στην κατάργηση του οικισμού της Βλασσαρούς και των γύρω συνοικιών (ευρύτερη περιοχή σημερινής Αρχαίας Αγοράς).  Το όνομα Σολάκη πιθανώς αναφέρεται στην επιφανή οικογένεια του Σολάκη, της οποίας η κατοικία γειτνίαζε με το ναό των Αγίων Αποστόλων και φέρεται να χρηματοδότησε τμήμα των μεταγενέστερων εργασιών αναστύλωσης του ναού. 

Σήμερα η εκκλησία των Αγίων Αποστόλων είναι χαρακτηρισμένη ως προστατευόμενο βυζαντινό μνημείο και λειτουργείται μία φορά κάθε χρόνο, την ημέρα της σύναξης των 12 Αποστόλων, 30 Ιουνίου.

Δείτε το βίντεο