Δευτέρα, 1 Ιουνίου 2015

Ναός Αγίου Νικολάου «εις Κοπάνους», Γιάννενα


Ο Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου «εις Κοπάνους» βρίσκεται στις βόρειες ακτές της Παμβώτιδας λίμνηςστα Γιάννενα και κοντά στη Λιμνοπούλα.

. 

Χτισμένος δίπλα στον δρόμο που οδηγεί στο Πέραμα και παλιότερα (διά του παραλιμνίου Λαψίστας) στο κεντρικό Ζαγόρι και το Καλπάκι πήρε την προσωνυμία "Κοπάνων" γιατί εκεί τις μαγιάτικες και τις καλοκαιρινές ημέρες έπλεναν οι γυναίκες της πόλης τα μαλλιά και τα βαριά χειμωνιάτικα σκεπάσματα και στρωσίδια με το νερό της Λίμνης. 

Τα κτυπούσαν  επάνω σε πέτρες (πλάκες) με τους "κόπανους" κάτι ειδικά έμβολα για την δουλειά αυτή. Στις μέρες μας έχει συνδυαστεί η Εκκλησία με το Νεκροταφείο και τον πολυσύχναστο δρόμο, έτσι που δεν μπορεί να φανταστεί κανείς το παλιό εκείνο τοπίο το μέχρι πριν μερικές δεκαετίες.


Πότε πρωτοκτίστηκε η Εκκλησία αυτή δεν είναι γνωστό όμως ο ναός υπήρχε πριν το κίνημα του Διονυσίου του Φιλοσόφου, πυρπολήθηκε στα 1820 κατά τις επιχειρήσεις του Χουρσίτ Μεχμέτ Πασά εναντίον του Αλή πασά και έμεινε ερειπωμένος μέχρι την ανοικοδόμησή του το 1843. 

Σαν εξωκλήσι και προαστιακός ναός χαρακτηρίζεται στις γραπτές αναφορές που οριοθετούν την τάφρο του Βοημούνδου, η οποία άρχιζε από τον Άγιο Νικόλαο Κοπάνων, περικλείοντας την Εκκλησία "μέσα από την ντάπια" στα ευρύτερα όρια της πόλης των Ιωαννίνων.

Ο Π. Αραβαντινός , στην Χρονογραφία της Ηπείρου (1856), αναφέρει τον Άγιο Νικόλαο "εις Κοπάνους" σαν έναν από τους ναούς που διασώθηκε από τις διάφορες καταστροφές της πόλης από τον καιρό της κατακτήσεως της από τους Τούρκους το 1430 και από την έξωση των Χριστιανών από το κάστρο με την επανάσταση του Επισκόπου Τρίκκης Διονυσίου Φιλόσοφου το 1611.

Ο Σπυρίδων Λάμπρος στις «Σελίδες εκ της ιστορίας των Ιωαννίνων» αναφέρει ότι στην εκκλησία φυλακίστηκαν οι δεκαοχτώ κυράδες με την κυρα Φροσύνη«Ήτο εσπέρα της 21 Ιανουαρίου 1801… Αι 18 γυναίκες μετηνέχθησαν εις την ακτήν της λίμνης, αλλά μη υπαρχόντων λεμβούχων κατ’ εκείνην την ώραν, εκομίσθησαν εις το παρεκκλήσιον του Αγίου Νικολάου ένθα παρέμειναν εγκάθειρκτοι ολόκληρον την επομένην….».


Χρησιμοποιήθηκε σαν αρχηγείο των Σουλιωτών υπό το Νότη Μπότσαρη κατά του Αλή Πασά, κάτι που γνωστοποιείται και από τη σχετική εντοιχισμένη επιγραφή. Ο ναός κάηκε τότε και ξαναχτίστηκε από το Νούσια (Ιωάννη) Χρυσό το Μάρτιο του 1843.

Στον Άγιο Νικόλαο (
«εις Κοπάνους») παντρεύτηκε ο Πολιούχος των Ιωαννίνων Άγιος Γεώργιος ο Νεομάρτυρας τη σύζυγό του Ελένη, όπως γράφει ο Δημήτρης Σαλαμάγκας στο βιβλίο «Ο Άγιος Γεώργιος ο Νέος Μάρτυς ο εξ Ιωαννίνων»«Αυτή λοιπόν την ίδια εβδομάδα που είχεν αρραβωνιαστεί, χωρίς πολλές διατυπώσεις και άργητες, στον εξοχικό ναό του Άϊ – Νικόλα, στους Κοπάνους, μες στη συγκινημένη προσδοκία των χριστιανών που παρακολουθούσαν το μυστήριο, από τα χείλη του ίδιου αυτού Παπανικόλα που τους είχεν αρραβωνίσει, ακουγόταν το θεσπέσιο εκείνο "Στέφεται ο δούλος του Θεού Γεώργιος"…».

Λίγο πριν την απελευθέρωση της πόλης το 1912 στο ναό του Αγίου Νικολάου συγκεντρωνόταν οπλισμός μέσω της λίμνης. Λέγεται μάλιστα ότι τον οπλισμό μετέφεραν τομαράδες, που τον τύλιγαν σε τομάρια ζώων. 

Ο γυναικωνίτης του ναού με το πρόσχημα της επισκευής της στέγης, είχε μεταβληθεί σε πραγματικό οπλοστάσιο, επενδεδυμένο με ξυλεία. Αξιοπρόσεκτο είναι το ξυλόγλυπτο τέμπλο του ναού, που φέρει εικόνες σύγχρονες περίπου με την τοιχογράφηση του εσωτερικού. Η δεσποτική εικόνα των Τριών Ιεραρχών, αποτελεί έργο του γιαννιώτη ζωγράφου Θεοδοσίου.

Το Δεξί χέρι του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου 
Εντός του Ιερού Ναού, φυλάσσεται το λείψανο της δεξιάς χειρός του εν αγίοις πατρός ημών Γρηγορίου Αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, του Θεολόγου. Η αργυρή λειψανοθήκη του φιλοτεχνήθηκε το 1784 από τον Καλαρρυτινό αργυροχόο Νικόλαο Ποντίκη. 

Το πώς το δεξί χέρι του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου έφτασε στον Ναό του Αγίου Νικολάου είς Κοπάνους αναφέρετε και στο διήγημα του Κωνσταντίνου Τ. Καζαντζή (1864 - 1927) με τίτλο "Το χέρι του Αγίου Γρηγορίου" που πρωτοεκδόθηκε στο Σικάγο της Αμερικής το 1910 στο βιβλίο "Ιστορίες από την πατρίδα μου". 

Σύμφωνα λοιπόν με το διήγημα αλλά και με την παράδοση όπως αυτή έχει διασωθεί, ένας παπάς από τον Μοριά τριγυρνούσε στα στενά της Πόλης κάνοντας έρανο όταν συναντήθηκε με έναν σαρικοφόρο Χότζια. Ο Χότζιας τον καλεί να τον ακολουθήσει και φτάνουν μετά από λίγη ώρα στο Σαράι του. 


Εκεί ο Χότζιας του λέει: Μη φοβάσαι παπά μου είμαστε κρυπτοχριστιανοί και έχουμε πολύ καιρό να λειτουργηθούμε και να κοινωνηθούμε. 

Θα μείνεις εδώ με την προσοχή να μη σε δει κανείς και θα μας λειτουργήσεις, ότι χρειαστείς θα τα έχεις. 

Ο παπάς φοβήθηκε αλλά δεν μπορούσε να κάνει αλλιώς. 

Την άλλη μέρα το πρωί πάει ο Χότζιας και του λέει: σήμερα θα μας λειτουργήσεις. 


Τον  παίρνει από το χέρι τον παπά και αφού διασχίζουν όλα τα δωμάτια του Σαράι, κατεβαίνουν πολλά σκαλοπάτια και εκεί στο υπόγειο ο παπάς αντικρύζει μια εκκλησούλα.

Εκεί αφού λειτούργησε ο παπάς για να τον ευχαριστήσει ο Χότζιας του λέει: εδώ σε αυτά τα κουτιά έχω λείψανα αγίων, διάλεξε ένα και πάρτο να σε ευχαριστήσω.

Ο παπάς αφού τα κοίταξε του λέει του Χότζια, νά αυτό το χέρι θα πάρω για να ευλογώ.

Ο Χότζιας του λέει αυτό είναι το δεξί χέρι του αγίου Ιωάννου του θεολόγου, πάρτο και άμε στο καλό.


Ο παπάς με τον καιρό επιστρέφει στον Μοριά την εποχή της Επανάστασης των Ορλωφικών το 1770.

Τα πάντα είχαν ρημαχτεί και Αρβανίτες έκαναν πλιάτσικο και λεηλασίες και μαζί με άλλα και το χέρι του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου που το ξεπούλησαν στα Γιάννενα και το αγόρασε το Ισνάφι (συντεχνεία) τακιαντζιάδων που κεντούσαν τα γιλέκα και αφού το ασήμωσαν σε λειψανοθήκη το αφιέρωσαν το 1778 κάτι που αναγράφεται σε αυτήν, στον Άγιο Νικόλαο είς κοπάνους.

Μετά από καιρό ο παπάς φάνηκε στα γύρω χωριά και αναζητούσε το χέρι.

Όταν το βρήκε δεν μπορούσε πλέον να το πάρει και του δόθηκαν κάπου τριακόσια γρόσια ως αποζημίωση. 

Έτσι μαθεύτηκε η ιστορία...

Ιδιαίτερη ευλογία αποτελούν επίσης τα άγια λείψανα του Νεομάρτυρας Αγίου Γεωργίου του εν Ιωανίννοις αθλήσαντος, καθώς και των Αγίων Γεωργίου του Μεγαλομάρτυρας, Κηρύκου, Παντελεήμονος και Τρύφωνος.

Σήμερα ο Ναός λειτουργεί ως ενοριακός και κοιμητηριακός ναός της πόλης των Ιωαννίνων και πανηγυρίζει δύο φορές μέσα στο χρόνο: τόσο στις 25 Ιανουαρίου (του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου) όσο και, κατ’ έθιμον, την Κυριακή του Θωμά.

Τηλέφωνο Ναού: (+30) 26510 22 234





Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου