Τρίτη, 14 Ιουλίου 2015

Ναός της Παναγίας, Φόδελε Ηράκλειο, Κρήτη

πηγή φωτογραφίας: pervolitsia.blogspot.gr

Βρίσκεται περίπου ένα χιλιόμετρο Βορειοδυτικά του μικρού χωριού Φόδελε στο Ηράκλειο Κρήτης ενώ απέχει από το Ηράκλειο, 29 χιλιόμετρα. 


πηγή φωτογραφίας: vardavas.blogspot.gr
Ο ναός είναι αφιερωμένος στα Εισόδια της Θεοτόκου και χτίστηκε τον 11ο αιώνα επάνω στο ανατολικό ήμισυ μιας προγενέστερης χρονολογικά τρίκλιτης βασιλικής του 6ου αιώνα. 

Ανήκει στον τύπο του απλού τετράστυλου σταυροειδή εγγεγραμμένο με τρούλο ναό της ελλαδικής σχολής, χωρίς νάρθηκα. Παρότι η αρχιτεκτονική του ναού ανήκει στους τύπους της ελλαδικής σχολής πολλά από τα διακοσμητικά και δομικά στοιχεία του παραπέμπουν στη σχολή της Κωνσταντινούπολης, όπως η στέγαση των γωνιαίων διαμερισμάτων με σταυροθόλια, τα τυφλά αψιδώματα των όψεων του ναού, η χρήση της τεχνικής της κρυμμένης πλίνθου, η απομίμηση ισόδομης τοιχοποίας με χαράγματα στο κονίαμα. 


πηγή φωτογραφίας: vardavas.blogspot.gr
πηγή φωτογραφίας: www.cretanbeaches.com

πηγή φωτογραφίας: www.angelfire.com
Στην τοιχοδομία του έχει ενσωματώσει επίσης σπόλια από τον αρχαιότερο ναό. 

Ο ναός της Παναγίας στο Φόδελε, σώζει δυο στρώματα τοιχογραφικού διακόσμου. 

Το αρχαιότερο στρώμα εντοπίζεται στα δυτικά γωνιακά διαμερίσματα και χρονολογείται στον 11ο αιώνα και που αυτό το το στρώμα, θεωρείται εξαιρετικά σημαντικό, καθώς ελάχιστα δείγματα τοιχογραφημένων ναών αυτής της εποχής σώζονται στη Κρήτη, αλλά και για την υψηλή ποιότητα τέχνης του. 

Τμήματα του στρώματος αυτού σώζονται στο ιερό, στους πεσσούς του τρούλου καθώς και στο δυτικό τμήμα του ναού (Δέηση, μεμονωμένες μορφές αγίων, οι οποίες καλύπτουν τις επιφάνειες των πλάγιων τοίχων, στα δυτικά σφαιρικά τρίγωνα του τρούλου διατηρείται ένας Σεραφείμ.

πηγή φωτογραφίας: www.angelfire.com
πηγή φωτογραφίας: www.angelfire.com
πηγή φωτογραφίας: www.angelfire.com

πηγή φωτογραφίας: www.angelfire.com
Στο βόρειο τοίχο αναπτύσσεται σε πυκνή παράταξη σειρά ολόσωμων αγίων και μαρτύρων με τους αγίους Κωνσταντίνο και Ελένη. 

Στο νότιο τοίχο εικονίζεται η Δέηση και στους πεσσούς ολόσωμοι στρατιωτικοί άγιοι. 

Στα εσωρράχια των τόξων του βορείου και νοτίου διαμερίσματος αντίστοιχα διευθετούνται από μια πεντάδα μαρτύρων όπως ο Αγιος Μερκούριος, που συνεορτάζονται στις 25 Νοεμβρίου και 13 Δεκεμβρίου.

Η ποιότητα της ζωγραφικής, ο κλασικιστικός της χαρακτήρας με τις ωραίες μορφές των οποίων τα χαρακτηριστικά αποδίδονται με πλατιές ελεύθερες πινελιές και χαμηλό ανάγλυφο, οι μορφές των αγίων και ο τύπος της μορφής του Χριστού από την παράσταση της Δέησης μαρτυρούν την άμεση εξάρτηση της ζωγραφικής από τα καλλιτεχνικά κέντρα της Κωνσταντινούπολης, η δράση των οποίων τεκμηριώνεται μέσα από έργα που βρίσκονται στην άμεση σφαίρα επιρροής της πρωτεύουσας (Νέα Μονή Χίου, Επισκοπή Ευρυτανίας, εικόνα Δέησης της Λαύρας).

πηγή φωτογραφίας: www.angelfire.com
πηγή φωτογραφίας: www.angelfire.com
πηγή φωτογραφίας: www.angelfire.com

πηγή φωτογραφίας: www.angelfire.com
Οι τοιχογραφίες της νότιας κεραίας του σταυρού ανήκουν στο ζωγραφικό στρώμα που χρονολογείται σύμφωνα με κτητορική επιγραφή στα 1323. 

Παριστάνονται η Υπαπαντή καθώς και σκηνές από το Βίο της Θεοτόκου. 

Οι παραστάσεις χαρακτηρίζονται από έντονο συντηρητισμό, καθώς συνδυάζουν τη χρήση των μαλακών τονικών διαβαθμίσεων της παλαιολόγειας τέχνης στο πλάσιμο των όγκων με τη γραμμική τεχνική των προηγούμενων δεκαετιών στην απόδοση των χαρακτηριστικών και των κλειστών περιγραμμάτων των μορφών. Έτσι η ομάδα αυτή των τοιχογραφιών εκπροσωπεί την ντόπια καλλιτεχνική παράδοση, λαϊκού χαρακτήρα, που ωστόσο δεν μπορεί να μείνει ανεπηρέαστη από την ανανεωτική διείσδυση της παλαιολόγειας τέχνης.

πηγή φωτογραφίας: www.angelfire.com
πηγή φωτογραφίας: www.angelfire.com

πηγή φωτογραφίας: www.eloundastar.gr
Το Φόδελε βρίσκεται σε υψόμετρο 60 μέτρα πάνω από τη θάλασσα, στην επαρχία Μαλεβιζίου και στο ομώνυμο Δημοτικό διαμέρισμα του Δήμου Γαζίου στο Νομό Ηρακλείου σε ένα ιδιαίτερο περιβάλλον τόσο ενδιαφέρον, που σε συνδυασμό με την πυκνή βλάστηση και τις πορτοκαλιές δημιουργούν ένα μοναδικό σκηνικό για την κεντρική Κρήτη και φημίζεται για τα εύγευστα πορτοκάλια και μάλιστα κάθε χρόνο, την Άνοιξη, γίνονται μεγάλες και ενδιαφέρουσες γιορτές εκεί ,για αυτά. 

Διαρρέεται από τον ποταμό Παντομάντρη και αποτελεί μια όαση δροσιάς, ειδικά τις ζεστές καλοκαιρινές μέρες. Η πλατεία, προσφέρεται για χαλάρωση και δίνει την ευκαιρία στους επισκέπτες να απολαύσουν τον καφέ ή το φαγητό τους δίπλα στο ποτάμι, κάτω από αιωνόβια πλατάνια.

πηγή φωτογραφίαςwww.privatetoursofcrete.com
Το χωριό συνδέθηκε με το μεγάλο ζωγράφο Δομήνικο Θεοτοκόπουλο και μάλιστα η παράδοση αναφέρει ότι επηρεάστηκε βαθιά από την εκκλησία της Παναγίας και έτσι ασχολήθηκε με την ζωγραφική. 

Η διατήρηση του επωνύμου Θεοτοκάκης στο χωριό οδήγησε στο συμπέρασμα ότι ο Ελ Γκρέκο καταγόταν από εκεί. Σύμφωνα με τον Α. Κύρου πιστεύεται ότι το σπίτι τα παλαιά αρχοντικά του Θεοτοκόπουλου βρίσκονταν στον παλαιό οικισμό Σκοτεινή. 

Ωστόσο, ο Πρεβελάκης και άλλοι αντικρούουν τον ισχυρισμό αυτό, κάνοντας λόγο για καταγωγή από το Ηράκλειο. Η άποψη αυτή ενισχύθηκε από την ανακοίνωση του Κ. Μέρτζιου στο 1ο Κρητολογικό Συνέδριο (1961). 


πηγή φωτογραφίαςwww.privatetoursofcrete.com
Επίσης, στον Καστροφύλακα (Κ 36) αναφέρεται ότι ο αδερφός του καλλιτέχνη, Μανούσος, ήταν ενοικιαστής κτημάτων στο Χάνδακα. 

Δεν αποκλείεται όμως ο πατέρας του Ελ Γκρέκο να είχε γεννηθεί στο Φόδελε και έπειτα να ήρθε στο Χάνδακα.  

Στηριζόμενοι στην άποψη της καταγωγής του Θεοτοκοπούλου από το Φόδελε οι καθηγητές και φοιτητές στο Πανεπιστήμιο του Βαγιαδολίδ της Ισπανίας, ενετοίχισαν το 1934 ειδική στήλη με επιγραφή στα ελληνικά και στα ισπανικά, σε πλάκα από το βράχο του Τολέδο, όπου έζησε και πέθανε ο μεγάλος ζωγράφος. 


πηγή φωτογραφίαςantiviotiko.blogspot.gr
Μην παραλείψετε να επισκεφτείτε λοιπόν το μουσείο του El Greco, το οποίο υπήρξε η κατοικία του, όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε και που βρίσκεται λίγο πιο μακριά από την κεντρική πλατεία, στον οικισμό Αρχοντικό καθώς στο μουσείο θα έχετε την ευκαιρία να δει αρκετά αντίγραφα των έργων του και μια αναπαράσταση του εργαστηρίου του. 

Το μουσείο στεγάζεται σε αναστηλωμένο υπό την εποπτεία του Υπουργείου Πολιτισμού κτίριο μεταβυζαντινού οικιστικού συνόλου και λειτουργεί από το 1998 με έκθεση αντιγράφων έργων του μεγάλου ζωγράφου και δέχεται περίπου δέκα χιλιάδες επισκέπτες ετησίως. H λειτουργία του Μουσείου είναι από 1η Απριλίου έως 31 Οκτωβρίου, καθημερινά από τις 9 π.μ έως 7 μ.μ.

Η Εκκλησία της Παναγίας του Φόδελε είναι ανοιχτή στο κοινό τους θερινούς μήνες, από Τρίτη έως και Κυριακή 8.00 – 15.00.

Τηλέφωνα: μουσείο El Greco: (+30) 2810 521500, Δήμος Μαλεβιζίου (+30) 2813 400600 & 601