Πέμπτη, 16 Ιουλίου 2015

Ιερά Μονή Παναγίας Κεράς, Κρήτη

πηγή φωτογραφίας: new.ims.forth.gr, Γιώργος Μαμάκης

Βρίσκεται 50 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά του Ηρακλείου, σε μια κατάφυτη περιοχή της Βόρειας Δίκτης, δίπλα στον δρόμο που οδηγεί στο Οροπέδιο Λασιθίου.


φωτογραφία: www.gtp.gr
Πρόκειται για ένα ιστορικό μοναστήρι, από το οποίο έχουν πάρει το όνομα τους οι οικισμοί Κερά και Άνω Κερά και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μοναστηριακά συγκροτήματα της Κρήτης, με πλήθος επισκεπτών. 

Είναι αφιερωμένη στο Γενέσιον της Θεοτόκου ενώ η αρχαιότερη μνεία του ονόματός της γίνεται σε έγγραφο του 1333, εποχή κατά την οποία αποτελούσε φέουδο του Λατινικού Πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης και ενοικιαζόταν από την πληρεξούσιό του L. Morosini στον Mario Cornario.

Έχει υποστηριχθεί (Στ. Σπανάκης) ότι η ίδρυση της Μονής συνδέεται με τη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας που βρίσκεται σήμερα στο ναό του Αγίου Αλφόνσου στο Εσκουιλίνο της Ρώμης και αποτελούσε κατά την παράδοση έργο του Αγίου Λαζάρου, μοναχού και αγιογράφου που έζησε την εποχή του εικονομάχου αυτοκράτορα Θεοφίλου τον 9ο αιώνα. 

Η ίδια εικόνα έχει χρονολογηθεί, είτε στον 11ο αιώνα (G. Gerola), είτε στον 16ο αιώνα (Α. Ξυγγόπουλος). Είναι πάντως γεγονός ότι η αρχαιότερη φάση τοιχογραφικού διακόσμου στο καθολικό ανάγεται στη δεύτερη δεκαετία του 14ου αιώνα.


φωτογραφία: orthodoxcrete.com
φωτογραφία: orthodoxcrete.com
φωτογραφία: orthodoxcrete.com
φωτογραφία: orthodoxcrete.com

Η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Κεράς
Η εικόνα της Παναγίας της Καρδιώτισσας συνδέθηκε με θαυματουργικές ιδιότητες, μνεία των οποίων γίνεται ήδη στα 1415 από τον Chr. Buondelmondi.

Σύμφωνα με την παράδοση, η εικόνα στη διάρκεια της Εικονομαχίας μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη, αλλά επέστρεψε μόνη της στη μονή. 

Ακολούθησε δεύτερη μεταφορά, κατά την οποία μάλιστα δέθηκε με αλυσίδα σε μαρμάρινο κίονα, αλλά και πάλι επέστρεψε, δεμένη πάνω στον κίονα που εκτίθεται στο προαύλειο της μονής. Κλάπηκε ξανά το 1498 από Έλληνα έμπορο κρασιού και μεταφέρθηκε στη Ρώμη (ο έμπορος στη Ρώμη αρρώστησε, πριν πεθάνει εξομολογήθηκε σε φίλο του την κλοπή της εικόνας και τον παρακάλεσε αν πεθάνει να την πάει σε κάποια εκκλησία). 

Το 1735 αντικαταστάθηκε με μια εικόνα διαφορετικού τύπου που βρίσκεται στο τέμπλο της μονής μέχρι και σήμερα και θεωρείτε εξίσου θαυματουργή (λέγεται ότι όταν οι πιστοί την παρακαλούν η εικόνα δακρύζει) όμως και αυτή η εικόνα κλάπηκε το 1982 αλλά οι δράστες συνελήφθησαν.

φωτογραφία: www.minivan.gr
φωτογραφία: www.gtp.gr
φωτογραφία: www.gtp.gr
To σημείο και ο κίονας που δέθηκε η εικόνα
φωτογραφία: 
www.gtp.gr
Στα 1720 η μονή έγινε σταυροπηγιακή με πρωτοβουλία της οικογένειας Μαγγανάρη, που την ανακαίνισε. Στα 1866 και 1867 υπήρξε ορμητήριο Κρητών επαναστατών.

Από την αρχική, φρουριακού χαρακτήρα μονή διατηρείται σήμερα μόνο το καθολικό, που παρουσιάζει τέσσερις οικοδομικές φάσεις. Ο αρχικός μονόχωρος ναός της Παναγίας χρησιμοποιείται σήμερα ως ιερό βήμα, και χωρίζεται από τον υπόλοιπο χώρο με τέμπλο. Είναι άγνωστο πότε ακριβώς κτίστηκε το βόρειο παρεκκλήσιο. Ο πρώτος προς τα δυτικά νάρθηκας έχει τριμερή διάταξη, με εγκάρσιες προς τον μονόχωρο ναό οξυκόρυφες καμάρες και παράγωνη κάτοψη. Δυτικά του ανοίγεται ένας δεύτερος νάρθηκας, με επίσης παράγωνη κάτοψη, το εσωτερικό του οποίου καλύπτεται από καμάρα με διάταξη εγκάρσια προς τον προηγούμενο χώρο, χωρίς ενισχυτικά τόξα.

φωτογραφία: www.gtp.gr
Οι γωνίες των κτισμάτων κατασκευάζονται εξωτερικά από πελεκητούς λίθους και οι προσόψεις των δυο ναρθήκων ακολουθούν τα πρότυπα της βυζαντινής αρχιτεκτονικής με τυφλά πλίνθινα ημικυκλικά τόξα, πλίνθινα τόξα παραθύρων και κεραμοπλαστικό διάκοσμο.

Ο αρχαιότερος τοιχογραφικός διάκοσμος διατηρείται στο χώρο του σημερινού ιερού (αρχικός ναός). Κάτω από την Βρεφοκρατούσα της κόγχης παριστάνονται οι Συλλειτουργούντες Ιεράρχες και στα πλάγια του θριαμβικού τόξου ο Ευαγγελισμός. Στην καμαρωτή οροφή του αρχικού ιερού εικονίζεται η Ανάληψη και στην υπόλοιπη οροφή αναπτύσσεται κύκλος με σκηνές από το βίο της Θεοτόκου. Η τεχνοτροπία είναι χαρακτηριστική για τις πρώτες δεκαετίες του 14ου αι. και συνδέει τη ζωγραφική αυτή με την περιοχή της Μακεδονίας. 


φωτογραφία: new.ims.forth.gr, Γεώργιος Μαμάκης
Τα ευγενικά πρόσωπα πλάθονται με ζωηρά χρώματα, η πλούσια ρέουσα πτυχολογία προσδίδει στις μορφές ιδιαίτερη σωματικότητα, οι κινήσεις χαρακτηρίζονται από έντονη ταραχή ή δραματική παθητικότητα και ο ρεαλισμός ορισμένες φορές φτάνει ως την υπερβολή. Στο κεντρικό κλίτος του πρώτου προς δυσμάς νάρθηκα, ο ανατολικός τοίχος κοσμείται με παράσταση της Κοίμησης της Θεοτόκου. 

Στην καμαρωτή οροφή υπάρχουν παραστάσεις από τη ζωή του Ιησού (Γέννηση, Όνειρο του Ιωσήφ, Φυγή στην Αίγυπτο, Βαϊοφόρος, Προδοσία Ιούδα, Χριστός Ελκόμενος, Έγερση του Λαζάρου, Μυροφόρες στον Τάφο, Εις Άδου Κάθοδος, Υπαπαντή, Πεντηκοστή) και στο δυτικό τοίχο εικονίζεται ο Μυστικός Δείπνος, ο Νιπτήρας και υπολείμματα της Σταύρωσης. 



φωτογραφίες: new.ims.forth.gr, Γεώργιος Μαμάκης

φωτογραφία: new.ims.forth.gr,  Γεώργιος Μαμάκης
Στο νότιο κλίτος του πρώτου νάρθηκα κυριαρχούν οι σκηνές από τη Δευτέρα Παρουσία με τη Δέηση στην κορωνίδα του ανατολικού τοίχου (πιο κάτω διατηρείται αποσπασματικά παράσταση του Επιτάφιου Θρήνου από προγενέστερο ζωγραφικό στρώμα του τέλους του 14ου αιώνα). 

Οι τοιχογραφίες του βορείου κλίτους του πρώτου νάρθηκα είναι μεταγενέστερες και ποιοτικά υποδεέστερες σε σχέση με αυτές του αρχικού ναού. 

Η ζωηρή κίνηση των μορφών, ειδικά στις σκηνές των Παθών, φτάνει ως τη βιαιότητα, η έκφραση των προσώπων είναι τραχιά, η απόδοση των λεπτομερειών του σκηνικού βάθους γίνεται με ισχυρά πρισματικά σχήματα και έντονες φωτεινές αντανακλάσεις. 

Τα χαρακτηριστικά αυτής της ζωγραφικής συνδέουν τον τοιχογραφικό διάκοσμο με το δραματικό ρεαλισμό της Μακεδονικής Σχολής.

Σήμερα η Μονή Κερά λειτουργεί ως γυναικεία μονή με ηγουμένη την μοναχή Μαριάμ και αξίζει να την επισκεφτείτε, συνδυαζόμενη με μια βόλτα στο Οροπέδιο Λασιθίου ενώ γιορτάζει 8 Σεπτεμβρίου.

Τηλέφωνο: (+30) 28970 51203


πηγή: odysseus.culture.gr , lasithitour.bpis.teicrete.gr



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου