Δευτέρα, 3 Αυγούστου 2015

Ιερά Μονή Αγίας Τριάδος Αρετίου, Λασίθι, Κρήτη

Πηγή φωτογραφίας: orthodoxcrete.com

Βρίσκεται σε υψόμετρο 530 μέτρων βόρεια και κοντά στο χωριό Καρύδι, σε μια ξηρή και απομονωμένη περιοχή της επαρχίας Μιραμπέλου στο Λασίθι. 

 

Πηγή φωτογραφίας: orthodoxcrete.com
Χτίστηκε γύρω στο 1600 όταν ο ευγενής τιμαριούχος Μάρκος Παπαδόπουλος αφιέρωσε σε αυτήν αγρούς 40 μουζουριών. Μαζί με τη γειτονική μονή Καρδαμούτζας αποτελούσαν τις σημαντικότερες μονές της περιοχής που στην περιφέρειά της βρίσκονται τα περισσότερα μοναστήρια από κάθε άλλο μέρος στην Κρήτη. 

Έξω από το μοναστήρι σώζονται δύο καλντερίμια, το ένα καταλήγει στην κοντινή και εξίσου ισχυρή μονή της Καρδαμούτσας, ενώ το άλλο αποτελεί το τελευταίο τμήμα του δρόμου που συνέδεε το Αρέτι με το Καρύδι και τα άλλα χωριά. Η γη γύρω από τη μονή είναι χωρισμένη σε πεζούλες και άλλοτε καλλιεργούνταν εντατικά. 

Πηγή φωτογραφίας: orthodoxcrete.com
Σήμερα, τριγύρω υπάρχουν κήποι και μεγάλα κυπαρίσσια το έδαφος είναι πετρώδες. 

Ως προς την ονομασία της μονής, οι μελετητές της Μονής με το ζήτημα αυτό έχουν διατυπώσει διάφορες εκδοχές.

Κατά τον Λογαριαστάκη, η ονομασία οφείλεται στην πρόωρα αποβιώσασα αδελφή του κτήτορος Μάρκου Παπαδόπουλου, Αρετή.

Κατά τον Γ. Κουρμούλη, η μονή έλαβε το όνομα από τον κτήτορα της ή τον πρώτο οικιστή, ενώ κατά τον Σπανάκη η μονή πήρε το όνομα της από το γνωστό κατά της Ενετοκρατία όνομα Αρέτης.

Από μακριά το μοναστήρι θυμίζει μικρή πόλη με φρούριο, καθώς μέρος του είναι περιτειχισμένο από τείχος. 

Ανήκει στην πεντάδα των πιο σημαντικών κτιριακά μονών στην Κρήτη. 

Η είσοδος σε αυτό γίνεται μέσω στοάς, η οποία οδηγεί στις μεγάλες θολωτές αποθήκες, το στάβλο και την πύλη της εσωτερικής αυλής. 

Στον κυρίως περίβολο εσωκλείονται δεξαμενές και τα περισσότερα ενδιαιτήματα. Στις διώροφες πτέρυγες βρίσκονται τα κελιά, το μαγειρείο, το αρτοποιείο, η τράπεζα, οι αποθήκες, το σιδηρουργείο και άλλες εγκαταστάσεις. 

Το καθολικό της Μονής
Εκτός του κλειστού περιβόλου βρίσκονται δύο μεγάλες ανοιχτές δεξαμενές, το ελαιοτριβείο, το τυροκομείο και 12 αιωνόβια κυπαρίσσια που συμβολίζουν τους 12 Αποστόλους. 

Η αρχιτεκτονική της Μονής προσαρμόστηκε στο κεκλιμένο προς τα ανατολικά έδαφος, ενώ η τοιχοδομία φέρει κυρίως βορινά εξωτερικά ανοίγματα.

Το καθολικό της μονής αφιερωμένο στην Αγία Τριάδα βρίσκεται στο κέντρο του περιβόλου, είναι ναός μονόχωρος καμαροσκέπαστος με οξυκόρυφη καμάρα και λιθανάγλυφο θύρωμα ενώ διασώζει σπάνιες εικόνες της Κρητικής Σχολής, του 17ου αιώνα, με σημαντικότερες την Αγία Τριάδα, την Κυρία των Αγγέλων και την Πεντηκοστή, οι οποίες φιλοτεχνήθηκαν από το χέρι του ίδιου ανώνυμου ζωγράφου

Το κωδωνοστάσιο του φέρει καμπάνα με επιγραφή 1618 και έχει δυτική είσοδο με οξυκόρυφο ανακουφιστικό τόξο διπλής καμπυλότητας, που απολήγει σε σπείρες στις κάτω άκρες και στέφεται με ανθέμιο. Στο δυτικό άκρο της στέγης του καθολικού ορθώνεται κωδωνοστάσιο κατασκευασμένο από πελεκητή πέτρα, η καμπάνα του οποίου φέρει επιγραφή με τη χρονολογία 1618. 

Ο δεύτερος ναός της Βενετοκρατίας, ο Άγιος Λάζαρος.
Με βάση τα μορφολογικά του χαρακτηριστικά ο ναός θα μπορούσε να χρονολογηθεί στα τέλη του 16ου ή τις αρχές του 17ου αιώνα οικοδομήθηκε δηλαδή συγχρόνως ή λίγο μετά την ίδρυση του μοναστηριού. 

Στον περίβολο βρίσκεται και δεύτερος ναός της Βενετοκρατίας, ο Άγιος Λάζαρος, με κοιμητηριακό χαρακτήρα και είναι μονόχωρος καμαροσκέπαστος με επίσης λιθανάγλυφο θύρωμα. 

Τέλος, πρόσφατα εγκαινιάστηκε μέσα σε ένα πολύ μικρό δωμάτιο της μονής ο ναΐσκος του Οσίου Μακαρίου του Αιγυπτίου. 

Σχετικά με την ίδρυση της Μονής υπάρχει ο παρακάτω μύθος: Στα μέσα της Ενετοκρατίας στην Κρήτη και ενώ οι σχέσεις με τους κατακτητές είχαν ομαλοποιηθεί κάπως, ένας κάτοικος της περιοχής που εργάζονταν σε κάποιο από τα Ενετικά λιμάνια της Κρήτης, έμαθε τα Ιταλικά και έκανε πολλούς φίλους Ενετούς. Ένας από αυτούς τον κάλεσε στην Βενετία στον γάμο της κόρης του κι εκεί άκουσε μια παρέα Ενετών να συζητούν για τον τόπο του. 

Μη γνωρίζοντας οι Ενετοί ότι μιλάει την γλώσσα τους, συνομιλούσαν άνετα και κατέστρωναν ένα σχέδιο για να πάνε στην περιοχή της Μονής Αρετίου και να ξεθάψουν ένα θησαυρό που ήταν εκεί κρυμμένος, αναφέροντας μάλιστα ότι αυτός ο θησαυρός έχει κατάρα και όποιος τραβήξει το καπάκι από το καζάνι που είναι μέσα οι λίρες θα πεθάνει. Ο Κρητικός που τα είχε ακούσει όλα και γνωρίζοντας την περιοχή που ήταν κρυμμένο το καζάνι με τις λίρες, πήγε πρώτος, βρήκε το καζάνι κι έδεσε το καπάκι του καζανιού σε ένα γάιδαρο, μόλις το ζώο περπάτησε και ξέσυρε το καπάκι, έπεσε νεκρό και έτσι ο ίδιος έγινε πολύ πλούσιος. Σε ένδειξη ευγνωμοσύνης στον θεό, έκτισε τη μονή μέσα σε αυτό το πετρώδες και άγονο μέρος.

Από το έτος 1596 μέχρι και το 1866 οι γραπτές αναφορές που αφορούν στη μονή Αρετίου είναι πολυπληθείς.

Αφορούν σε συναλλαγές με άλλα μοναστήρια, αφιερώσεις, αγοραπωλησίες και ενοικιάσεις χωραφιών, δάνεια, κληρονομικές διευθετήσεις, συμμετοχή σε διαιτησίες της μονής και των μοναχών της. 

Εκτός από τον πρώτο και δεύτερο ηγούμενο της Αρετίου, Ιωσήφ Τζε και Γερμανό Συναδηνό, στα χρόνια της Βενετοκρατίας γνωστοί από τα συμβόλαια είναι ο κελλάρης της μονής Γεράσιμος Σκλήτζας που αναφέρεται τα έτη 1621 και 1639, ο δάσκαλος μοναχός Κοσμάς Βαρτζάγγης που εμφανίζεται ως αγιογράφος το 1614 και το 1623 και άλλοι καλόγεροι, όπως ο Ιωαννίκιος Χασάνης, ο Μακάριος Στρουμπούλης και ο Διακομής Πεδιώτης από το Αμπραμοχώρι.

Στην απογραφή του 1635 δηλώνονται για λογαριασμό του μοναστηριού μεγάλες εκτάσεις, τεράστια χρηματικά εισοδήματα καθλως και τέσσερα μοναστήρια ανήκοντα στο Αρέτι. 

Είναι γνωστό όμως ότι συνολικά επτά μοναστήρια πέρασαν τα χρόνια της Βενετοκρατίας στη δικαιοδοσία της μονής Αρετίου. 

Ο Αρχάγγελος στο Λούμα, ο Άγιος Αντώνιος και ο Προφήτης Ηλίας στο Καρύδι, ο Άγιος Αντώνιος στο Σύρμεσο, ο Ιωάννης ο Πρόδρομος στο Σκουρά, η Κυραπολίτισσα στον κάμπο της Φουρνής και η Αγία Φωτεινή στις Καρές.


πηγή φωτογραφιών: www.impeh.gr

Την Οθωμανική περίοδο η μονή Αρετίου ακμάζει και κατά καιρούς αποτελεί έδρα της επισκοπής Πέτρας. Μετά την επανάσταση του 1821 οι Τούρκοι του Χουμεριάκου λεηλάτησαν και πυρπόλησαν το μοναστήρι, καταστρέφοντας έτσι κειμήλια, έπιπλα και τη βιβλιοθήκη που περιείχε έγγραφα και βιβλία από τα χρόνια της Βενετοκρατίας. Η μονή ανακαινίστηκε το 1844 και λειτούργησε κανονικά με μικρό αριθμό μοναχών, ενώ το 1991 άρχισε η προσπάθεια αναστήλωσης της. Στην επανάσταση του 1878 οι ενοικιαστές των κτημάτων της Μονής παρέδιδαν τρόφιμα και άλλα προϊόντα στους επαναστάτες καί στους πρόσφυγες. Το 1881 - 1882 έγινε μία εκτεταμένη συντήρηση στα κτήρια της Μονής. Η Μονή «ἐσυλήθη καί κατεστράφη» καί πάλι τό 1940 από τα στρατεύματα κατοχής ενώ το 1955 - 56 επανιδρύεται.

Στη μονή μπορείτε να φτάσετε από ένα χωματόδρομο από το Καρύδι ή το Βάλτο από τα οποία απέχει αντίστοιχα 2 και 5 χιλιόμετρα. Η Μονή Αρετίου ήταν ερειπωμένη για πολλά χρόνια, όμως από 1991 με συνεχής προσπάθειες από την 13η εφορεία βυζαντινών αρχαιοτήτων, σήμερα έχει αναστηλωθεί. Στην Μονή υπάρχει ανδρική μοναχική αδελφότητα με ηγούμενο τον αρχιμανδρίτη Ευμένιο Κοκολινάκη.

Τηλέφωνο Μονής: (+30) 28410 32120


πηγή: http://orthodoxcrete.com/ , http://www.impeh.gr/


1 σχόλιο:

  1. σχετικα με το ονομα της μονης αρετιου,σημαινει μονη καρυδιου δηλ. του ομωνυμου κοντινου χωριου,στα αρβανιτικα-αλβ.arre=καρυδι-λατινογενής λεξη,προφανως απο τον καιρο της ενετοκρατιας

    ΑπάντησηΔιαγραφή