Τετάρτη, 2 Σεπτεμβρίου 2015

Ιερά Μονή Σαββαθιανών, Ρογδιά Ηράκλειο Κρήτης

πηγή φωτογραφίας: www.cretelife.gr

Βρίσκεται σε απόσταση 5 χιλιομέτρων βορειοδυτικά της Ρογδιάς, στην επαρχία Μαλεβυζίου, σε υψόμετρο 440 μέτρων του όρους Βασιλικός σε μια από τις πιο γραφικές περιοχές του Ηρακλείου, που συνδυάζει μοναδικά τη βουνίσια φύση με την πυκνή φυσική βλάστηση και τους καλλιεργημένους κήπους ενώ απέχει περίπου 20 χιλιόμετρα από το Ηράκλειο. 


πηγή φωτογραφίας: www.cretelife.gr
Είναι από τις αξιόλογες και ιστορικές μονές της Κρήτης με μεγάλη ιστορική διαδρομή από την τελευταία περίοδο της Ενετοκρατίας, και η μοναδική στην περιοχή Αλμυρού και Ροδιάς του νομού Ηρακλείου που διασώθηκε από τον Μεγάλο Κρητικό Πόλεμο (1645 - 1669).


Πρόκειται για μια Μονή η οποία διατηρήθηκε μέχρι και σήμερα με τη χάρη και την αγάπη του Θεού, όπως λένε οι μοναχές που ζουν στην Μονή σήμερα, καθώς δεν είναι λίγες οι δοκιμασίες που έχει περάσει όλα αυτά τα ιστορικά χρόνια της υπαρξής του.Το μοναστηριακό συγκρότημα το περικλείουν την υπόλοιπη περιοχή ψηλοί και απότομοι βράχοι, δίνοντας στο τοπίο μια όψη ήρεμη αλλά και συνάμα επιβλητική, που προσφέρει στον επισκέπτη την αγαλλίαση και την ψυχική ηρεμία που αποζητά ευρισκόμενος σε ένα μοναστηριακό χώρο.



πηγή φωτογραφίας: www.cretelife.gr
Είναι άγνωστο το πότε ιδρύθηκε το μοναστήρι. Η μονή αναφέρεται από τον Cornelius μαζί με άλλα μοναστήρια στην Κρήτη με το όνομα Monasterium S. Sabbe Abbatis de Savatiani. Άλλοι ερευνητές (Νουχάκης) αναφέρουν ότι η ίδρυσή της έγινε από Ενετούς και ιδρυτής ήταν ο πρώτος ηγούμενος, Ναθαναήλ. 

Επρόκειτο για τον μόνο επιζήσαντα από τους μοναχούς άλλου μοναστηριού του Αγίου Σάββα, έπειτα από φονική επιδρομή πειρατών. Μάλιστα οι κουρσάροι κατέστρεψαν εκείνη τη μονή και μετά ο Ναθαναήλ οικοδόμησε μονύδριο σε όρος με την ονομασία Βασιλικό, στη μνήμη του Αγίου Αντωνίου, που επονομάστηκε Σαββαθιανά. 


Στα αρχεία της Βενετίας υπάρχουν πολλά έγγραφα, τα οποία αναφέρονται στην μονή Σαββαθιανών. 

Συγκεκριμένα ένα έγγραφο του 1549 κάνει λόγο για την «μονή Αγίου Αντωνίου, του κύρ Σαββατίου», άλλοτε ως «μονή των Σαββαθιανών», ώστε αφ’ ενός ο Άγιος Σάββας της μονής του Αλμυρού και αφ’ ετέρου ο κύρ Σαββάτιος, ο πρώτος κτήτοράς της ή ο αρχικός ιδιοκτήτης της, ήταν τα αίτια της ονομασίας της ιεράς μονής. 

Στην πόρτα του ναού υπάρχει η χρονολογία 1635, ωστόσο η μονή αναφέρεται ήδη σε έγγραφο του 1549 ως Μονή Σαββατιανών.


Στο μοναστηριακό συγκρότημα της Μονής υπάρχει το καθολικό της μονής που είναι δίκλιτος κεραμοσκεπής ναός χωρίς τρούλο και είναι αφιερωμένος στο Γενέσιο της Θεοτόκου και στους Τεσσαράκοντα Μάρτυρες. 

Στο υπέρθυρο της θύρας του ναού υπάρχει διακοσμημένο με φύλλα άκανθας, το οποίο φέρει χρονολογία ΑΧΛΕ (1635). Ο κυρίως ναός χωρίζεται από το ιερό με παλαιό ξύλινο ανάγλυφο τέμπλο. Το κλίτος των Αγίων Τεσσαράκοντα Μαρτύρων έχει οικοδομηθεί κατά το έτος 1950 από τη νέα αδελφότητα των μοναζουσών, όταν η μονή μετατράπηκε από ανδρική σε γυναικεία κοινοβιακή.

Ο σπηλαιώδες δίκλιτος ναός του Αγίου Αντωνίου
και του Αγίου Σάββα

πηγή φωτογραφίας: www.cretanbeaches.com
Επίσης υπάρχει ο σπηλαιώδες δίκλιτος ναός του Αγίου Αντωνίου και του Αγίου Σάββα που χρονολογείται από το 15ο αιώνα το οποίο ήταν και ο πρώτος ναός του μοναστηριού που ενώνονται με ένα μονοπάτι περίπου 200 μέτρων, στη μέση του οποίου βρίσκεται ένα μικρό ποτάμι με μια πέτρινη γέφυρα. 

Μεγάλο τμήμα του ναού είναι λαξευμένο στο βράχο του υπάρχοντος σπηλαίου. Ο ναός του Αγίου Σάββα κτίστηκε το 1955 από τη νέα αδελφότητα των μοναζουσών. Ο ναός του Αγίου Αντωνίου όπως φαίνεται, χτίστηκε κάτω από συνθήκες έσχατης ανάγκης. Το κοίλωμα του βράχου, προσφερόταν για μια γρήγορη και εύκολη οικοδόμηση ναού που θα κάλυπτε άμεσα τις λατρευτικές ανάγκες των μοναχών.

Λόγω της ιδιομορφίας και της γεωμετρίας του εδάφους με μεγάλη κλίση, ο χώρος γύρω από τον ναό θεωρήθηκε ότι δεν ήταν κατάλληλος για την ανάπτυξη της μονής κατά τα πρότυπα των ορθοδόξων μοναστηριών που θέλει το καθολικό στο κέντρο.

Οι τεράστιοι απειλητικοί βράχοι που κρέμονται πάνω από το ναό ανάγκασαν τους μοναχούς να οικοδομήσουν τα κελιά και τους βοηθητικούς χώρους του μοναστηριού σε χαμηλότερα και ομαλότερα σημεία. Έτσι, στη συνέχεια στο μέρος αυτό ιδρύθηκε η μονή, ακολουθώντας το τυπικό σχέδιο των ορθοδόξων μονών, με το καθολικό να βρίσκεται στο κέντρο της μονής και τα υπόλοιπα κτίσματα γύρω από αυτό. 

Κοντά στον ίδιο χώρο, πριν τον ναό του Αγίου Αντωνίου, κατασκευάστηκε το 2002 ένα πετρόκτιστο θολωτό οστεοφυλάκιο. Τον χώρο του μοναστηριού διασχίζει ένας μικρός χείμαρρος. 

Η πρόσβαση και επικοινωνία μεταξύ του καθολικού με τα δύο εξωκλήσια γίνεται με ένα κιβολιθόστρωτο μονοπάτι και με μια πετρόκτιστη γέφυρα πάνω από το χείμαρρο, η επιγραφή της οποίας μαρτυρεί ότι κτίστηκε το 1535. Ακριβώς πάνω από το πέτρινο γεφυράκι σώζεται τμήμα του νερόμυλου. Σύμφωνα με τον ανέκδοτο κώδικα, δυτικά του καθολικού βρίσκεται η αποθήκη η οποία είναι θολωτό επίμηκες κτίσμα που ανήκει στην περίοδο της Ενετοκρατίας με μήκος 66 πόδια και πλάτος 15. 

Πάνω από αυτή βρίσκονται τέσσερα δωμάτια στα οποία κατοικούσαν οι πατέρες. (Σήμερα είναι ενιαίος χώρος για φιλοξενία των προσκυνητών).

Νοτιοδυτικά του ναού υπάρχει το αρχονταρίκι της μονής το οποίο κτίστηκε το 1904 κατά τη διάρκεια της ηγουμενίας του Αρχιμανδρίτη Τιμοθέου Στρατάκη και ανακαινίστηκε πριν το 2000. 

Ανατολικά του καθολικού της μονής υπήρχαν χαλάσματα των παλαιών κελιών των μοναχών, τα οποία το 1992 επισκευάστηκαν. 

Λίγο πριν την κεντρική είσοδο της μονής βρίσκεται το παλιό υδραγωγείο της με χρονολογία κτίσης το 1799 και με χρονολογία ανακαίνισης το 1843.

πηγή φωτογραφίας: www.cretanbeaches.com
Η τουρκική επίθεση κατά το 1647 και η μεγάλη πολιορκία του Χάνδακα σημάδεψαν ανεξίτηλα την πορεία της Μονής Σαββαθιανών. Οι μοναχοί των μονών τότε πήραν μέρος στον πόλεμο και αντιστάθηκαν στους επίδοξους κατακτητές προσπαθώντας να αποτρέψουν την κατάκτηση της Κρήτης, με αποτέλεσμα πολλοί από αυτούς να πιαστούν αιχμάλωτοι, ενώ άλλοι φονεύθηκαν. Η Μονή εκείνη την περίοδο υπέστη πολλά δεινά. Από τότε και για πολλά χρόνια μετά η Μονή είχε περιέλθει σε άθλια οικονομική κατάσταση λόγω των καταστροφών που σημειώθηκαν, η οποία συνεχίστηκε μέχρι και τις αρχές του 19ου αιώνα. Μετά από μια περίοδο παρακμής και ερήμωσης, το μοναστήρι άρχισε να ανασυγκροτείται. Μάλιστα η παράδοση αναφέρει ότι ένας μόνο μοναχός κατάφερε να σωθεί από την τουρκική λαίλαπα, ο Ναθαναήλ, ο οποίος επέστρεψε και ανασυγκρότησε τη Μονή. Μετά από πολλές προσπάθειες, στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, η μονή είχε αποκτήσει σημαντικό εκκλησιαστικό εξοπλισμό και αξιόλογα περιουσιακά στοιχεία από αφιερώματα προσκυνητών που την επισκέπτονταν αποδεικνύοντας έτσι την πίστη τους στο Θεό.

Κατά την περίοδο της γερμανική κατοχής η Μονή προσέφερε καταφύγιο σε πολλούς πεινασμένους και καταδιωκόμενους από το Ηράκλειο και τα γύρω χωριά. Αποτέλεσμα της γερμανικής κατοχής ήταν η Μονή για άλλη μια φορά να ερημώσει, αφού οι μόνοι που απέμειναν μετά την απελευθέρωση από του Γερμανούς ήταν δυο υπερήλικοι, ο τότε ηγούμενος της Μονής Καλλίνικος Σταματάκης και ο μοναχός Ιωαννίκιος Παπαδάκης. Το 1946, η γερμανική κατοχή είχε τελειώσει και τα γερμανικά στρατεύματα είχαν αποχωρήσει από τη Μεγαλόνησο, όπως και από τη Μονή. Τα κελιά όμως, όπως και οι χώροι του μοναστηριού, που άλλοτε έσφυζαν από ζωή, είχαν ερημώσει και καταστραφεί. Σε αυτό παρέμεναν μόνο οι δυο τελευταίοι μοναχοί, ο ιερομόναχος Καλλίνικος και ο μοναχός Ιωαννίκιος.

Η περίφημη εικόνα "Μέγας ει Κύριε"
του Κορνάρου που θεωρούνταν χαμένη
Από την ίδρυσή της μόνασαν πολλοί και αξιόλογοι άνδρες, μεταξύ αυτών ο Μάξιμος Μαργούνιος, ονομαστός λόγιος της Ενετοκρατίας, ο οποίος αγωνίστηκε σθεναρά για την προάσπιση της Ορθοδοξίας. 

Επίσης, σύμφωνα με την παράδοση ο διάσημος αγιογράφος Ιωάννης Κορνάρος μόνασε στη Μονή, όπου και αγιογράφησε για πρώτη φορά την περίφημη εικόνα "Μέγας ει Κύριε" που θεωρούνταν χαμένη ως το 1991, όταν η αρχαιολογική υπηρεσία καθάρισε μια κατάμαυρη εικόνα και αποκαλύφτηκε η παλιά αγιογραφία που κοσμεί το ναό μέχρι σήμερα.

Άλλος λόγιος μοναχός και γενναίος αγωνιστής της Μονής Σαββαθιανών ήταν ο Ευμένιος Βουρεξάκης. Η Μονή έχει επίσης συνδεθεί με έναν από τους τολμηρούς μαχητές Κρήτες οπλαρχηγούς, τον Ηρακλή Κοκκινίδη, ο οποίος το Μάρτιο του 1868 ως επικεφαλής μιας μικρής ομάδας αγωνιστών, τόλμησε να αναμετρηθεί με πολλαπλάσιο τουρκικό στρατό κοντά στο Γάζι, με αποτέλεσμα να αποκεφαλιστεί. 


Ο τάφος του μαχητή
Ηρακλή Κοκκινίδη
Το σώμα του θάφτηκε στη Μονή Σαββαθιανών, ενώ το κεφάλι του, που αρχικά είχε πεταχτεί σε ένα πηγάδι, μεταφέρθηκε αργότερα και αυτό στη Μονή. Στη Μονή θάφτηκε επίσης και ο πατέρας του Ηρακλή, ο οπλαρχηγός Νικόλαος Κοκκινίδης.

Βγαίνοντας από τον περιφραγμένο χώρο της Μονής, ο επισκέπτης έχει την ευκαιρία να περπατήσει μέσα σε αγροτικούς δρόμους και σε λιόφυτα, ενώ η πανοραμική θέα που προσφέρεται απο την Μονή είναι πραγματικά φανταστική. 

Εντύπωση ωστόσο προκαλεί η παρουσία ενός μικρού κυπαρισσιού που ξεπροβάλλει μέσα από ένα βράχο, το οποίο συγκεντρώνει τα βλέμματα των επισκεπτών ακριβώς γιατί το να φυτρώσει ένα τέτοιο δέντρο σε βράχο, όπως λένε οι μοναχές, είναι κάτι το ξεχωριστό και μοναδικό. 

Παράλληλα, μπροστά στα μάτια του επισκέπτη της Μονής απλώνεται ένα καταπράσινο θαμνώδες χαλί, οι κορυφές Βασιλικό και Μαρμαροκεφάλα, το υπέροχο Κρητικό Πέλαγος, ο καταπράσινος φανταστικός κάμπος του Φόδελε, με το σκηνικό να συμπληρώνεται από τον καταγάλανο Κρητικό ουρανό που τον διαπερνούν κάποιες χρυσαφιές μοναχικές ηλιαχτίδες.

Η Μονή Σαββαθιανών είναι αρκετά αγαπητή, γι’ αυτό και πολλοί προσκυνητές από το νησί, όπως και από άλλα μέρη της Ελλάδας, την επισκέπτονται αρκετά συχνά. 

Ιδιαιτέρως τις Κυριακές όπως επίσης τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή και τη Μεγάλη Εβδομάδα, ο χώρος της Μονής είναι κατάμεστος από πιστούς. Για να φτάσετε στην Μονή Σαββαδιανών, απο το Ηράκλειο θα πρέπει να περάσετε από την Ροδιά και να οδηγήσετε στον αγροτικό δρόμο που κατευθύνει η πινακίδα που βρίσκεται εντός του οικισμού.

Η Μονή είναι αφιερωμένη στη Γέννηση της Θεοτόκου και σήμερα υπάρχει σε αυτή γυναικεία μοναχική αδελφότητα 18 μοναχών με ηγουμένη την μοναχή Ακακία Μαρκάκη και είναι γνωστές για τα ωραία ιερατικά άμφια, τα οποία κατασκευάζουν στους κρητικούς αργαλειούς όπως επίσης και αλλά κρητικά κεντήματα, η Μονή είναι εύκολα προσβάσιμη με αυτοκίνητο.