Σάββατο, 24 Οκτωβρίου 2015

Ιερά Μονή Παναγίας Ζιδανίου, Μικρόβαλτο Κοζάνης

πηγή φωτογραφίας: religioustourism.gr
Βρίσκεται νότια της Κοζάνης και σε μικρή απόσταση από το χωριό Μικρόβαλτο. Ιδρύθηκε κατά το 16ο αιώνα σε εποχές που ο Ελληνισμός περνούσε τις πιο σκληρές και δύσκολες μέρες της μακραίωνης σκλαβιάς του με τα αλλεπάλληλα κύματα μουσουλμάνων που μεταφέρθηκαν από τα βάθη της Τουρκίας και εγκαταστάθηκαν στις εύφορες πεδιάδες της Ελλάδας απωθώντας βίαια τους γηγενής χριστιανικούς πληθυσμούς και το ίδιο έγινε και στην περιοχή των Σερβίων στην Κοζάνη. 

 


Κοντά στα Σέρβια, στη θέση “Βρύσες” υπήρχε βυζαντινός ναός με την εικόνα της Παναγίας της Ελεούσας της Παντάνασσας που πιθανότατα ανήκε στη γυναικεία μονή των Αγίων Θεοδώρων. Σήμερα σώζονται τα ερείπια του ναού των Αγίων Θεοδώρων στο τοπωνύμιο “Καλογριές” που φαίνεται να προήλθε από τις μοναχές (καλόγριες) του μοναστηριού. 

Κατά την επικρατέστερη άποψη, σε κάποια ιστορική φάση οι Τούρκοι κατέστρεψαν το μοναστήρι των Αγίων Θεοδώρων και το ναό με την εικόνα της Παναγίας. Διασώθηκε η εικόνα όμως την οποία το 1541 άνθρωποι ευσεβείς τη μετέφεραν για ασφάλεια στο δασωμένο Ζιδάνι και την εναπόθεσαν σε κάποιο εξωκλήσι στη θέση “Συκιές” ανατολικά του χωριού. 



Η τοποθεσία αυτή ήταν γνωστή σε μας με την ονομασία “Παλαιομανάστηρο” που δυστυχώς καταπλακώθηκε κάτω από χιλιάδες τόνων μπάζων αμιάντου κατά τη λειτουργία του εργοστασίου.

Γύρω από το ξωκλήσι αυτό αναπτύχθηκε το μοναστήρι, που στα τέλη του 17ου αιώνα ήταν καλά οργανωμένο, αφού στο γνωστό κώδικα της Ζάβορδας υπάρχει εγγραφή “Μοναστήροι Ζιτάνοι” και ακολουθεί η παράθεση των ονομάτων οκτώ μοναχών. Η κτητορική επιγραφή που βρέθηκε γράφει: ΕΥΡΕΘΙ ΤΟ ΠΑΛΑΙΟ ΕΤΟΣ ΖΜΘ' (1541 ΜΧ) ΜΕΤΑ ΕΓΕΡΘΙ Ο ΘΙΟΣ ΟΥΤΟΣ Ο ΝΑΟΣ Τ(Η)Σ Θ(ΕΟ)ΤΟΚΟΥ ΔΙΑ ΣΗΝΔΡΟΜΗΣ ΤΟΥ ΕΥΘΥΜΙΟ ΣΑΠΕΡΑ ΚΑΙ ΔΙΜΗΤΡΙΟΥ ΓΕΟΡΓΑΚΚΙ ΝΑΝΟ ΕΤΟΣ 1807 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 30 ΓΙΟΡΤΗ.



Η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Ζιδανίου
Το 1755 το μεγαλύτερο μέρος της εικόνας της Παναγίας είχε καλυφθεί με ασημένια επένδυση από τον τεχνίτη Θεόδωρο που καταγόταν από τους Καλαρύτες Ιωαννίνων όμως 1854 το μοναστήρι καταστράφηκε ολοσχερώς από τους Τούρκους, σε αντίποινα για τη συμμετοχή των μοναχών και των Ζιδανιωτών στο επαναστατικό κίνημα του Θεόδωρου Ζιάκα. 

Η εικόνα της Παναγίας η κτητορική επιγραφή και άλλα κειμήλια που διασώθηκαν, μεταφέρθηκαν και τοποθετήθηκαν στο ναό της Αγίας Τριάδος - κάπου κοντά στη σημερινή θέση της μονής - που είχε μείνει έξω από την καταστροφική μανία των Τούρκων, στο χωριό Ζιδάνι. Γύρω από το ναό της Αγίας Τριάδας κτίσθηκαν κελιά ξενώνες και άλλοι βοηθητικοί χώροι. Γύρω στο 1900 βρίσκουμε το μοναστήρι πάλι σε μέρες ακμής με χιλιάδες στρέμματα καλλιεργήσιμες εκτάσεις και επίσης χιλιάδες γιδοπρόβατα, επί ηγουμενίας Ιλαρίωνα Ρολόγη και Μητροπολίτη Κωνστάντιου Ματουλόπουλου.

Το 1919 κτίσθηκε το νέο καθολικό, ο σημερινός ναός Γενεθλίου της Παναγίας της Ζιδανιώτισσας, όταν μητροπολίτης ήταν ο Φώτιος Μανιάτης και ηγούμενος ο Ιωακείμ Καλούδης. Πρόκειται για το μόνο κτίριο που γλίτωσε από την πυρπόληση που έγινε από τα ναζιστικά στρατεύματα στις 6 Μαρτίου 1943. 

Η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας διασώθηκε από τα αδέλφια Γεώργιο και Ευάγγελο Τζιώνα (Τζινουγιώγα και Τζινουβάγγελο) αλλά και πάλι ο ναός της Παναγίας έπαθε μεγάλες ζημιές με τα γεγονότα της εμφύλιας πολεμικής περιόδου 1946 – 1949 όμως από το 1950 άρχισε και πάλι η αναστηλωτική προσπάθεια με τη συνδρομή και τη βοήθεια των πιστών και κορυφώθηκε στις μέρες της ηγουμενίας του αρχιμανδρίτη Φιλαρέτου Μπίστη (1960 - 1989).




Δυστυχώς μια ακόμη καταστροφή υπέστη η μονή Ζιδανίου από το μεγάλο σεισμό της 13ης Μαΐου 1995. Το καμπαναριό κατέρρευσε, τα κελιά και οι βοηθητικοί χώροι μεταβλήθηκαν κυριολεκτικά σε σωρούς ερειπίων, ενώ ο ναός της Παναγίας παρουσίασε μεγάλες ρωγμές και κατέστη ετοιμόρροπος. 

Την αποκατάσταση των ζημιών και την ανασυγκρότηση της μονής ανέλαβε ο ηγουμενεύων από το 1989 Απόστολος Μπουμπουρέκας, εφημέριος της ενορίας Φρουρίου, ετσι χάρη στην αξιέπαινη προσπάθεια του ο ναός της Παναγίας αναστηλώθηκε και ανακαινίστηκε, κτίστηκε καινούργιο καμπαναριό και ανεγέρθηκε μεγαλοπρεπής ξενώνας.

Από το 2002 με την έλευση στο μοναστήρι της ιδιαίτερα δραστήριας μοναχής Μαριάμ, διαμορφώθηκε καινούργια καλαίσθητη αίθουσα δυτικά του ναού, το Αρχονταρίκι.

Επίσης εξασφαλίστηκε η αυτοτέλεια σε νερό και ρεύμα - μέχρι τότε εξυπηρετούνταν από τα δίκτυα της ΜΑΒΕ - της Μονής καθώς και έγιναν εγκαταστάσεις κεντρικής θέρμανσης στο ναό αλλά και στον ξενώνα ενώ συνεχίζεται ακόμη η αγιογράφηση του ναού. 

Από το 2006 υπηρετεί στη μονή η ηγουμένη Θεοκτίστη, η οποία συνεχίζει με τον ίδιο ζήλο τόσο για το θρησκευτικό λειτούργημα όσο και για τη βελτίωση των υποδομών.

Σημαντική είναι η προσφορά του μοναστηριού, τόσο στην παιδεία, όσο και στην εθνική υπόθεση του αλύτρωτου Ελληνισμού. 

Με την οικονομική συνδρομή του μισθοδοτούνταν γραμματοδιδάσκαλοι στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, ώστε τα ελληνόπουλα της γύρω περιοχής να μαθαίνουν τα πρώτα τους γράμματα. 

Εξ άλλου είναι πολύ πιθανό να πήγαιναν στο μοναστήρι κρυφά ή φανερά κάποια παιδιά, όπου οι μοναχοί με την βοήθεια των Αγίων Γραφών και Λειτουργικών κειμένων δίδασκαν ανάγνωση και γραφή. Αλλά και η εθνική προσφορά του μοναστηριού είναι εξ ίσου σπουδαία. Όπως προαναφέραμε οι καλόγεροι της μονής πήραν μέρος στο επαναστατικό κίνημα του Θ. Ζιάκα το 1854.

Μεγάλη ήταν η συμβολή και η βοήθεια της μονής στην υπόθεση του Μακεδονικού Αγώνα. 

Καλόγεροι της Μονής υποδέχονταν, φιλοξενούσαν και οδηγούσαν τα διερχόμενα από τη Θεσσαλία προς τη Δυτική Μακεδονία αντάρτικα σώματα.

Όπλα και πολεμοφόδια που έφταναν από την ελεύθερη Ελλάδα, τα προωθούσαν στην απέναντι όχθη του Αλιάκμονα, στους Μακεδονομάχους αγωνιστές. Αξίζει να σημειωθεί επίσης ότι με σύμβαση του 1952 μεταξύ εκκλησίας και κράτους ένα μεγάλο μέρος των αγροκτημάτων της μονής δόθηκε στους ακτήμονες του Μικροβάλτου.




Η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Ζιδανίου
Η εικόνα της Παναγίας είναι από τα λίγα ιερά κειμήλια του μοναστηριού που έχουν διασωθεί. Χάρη στις φροντίδες των μοναχών και την αγάπη και την ευσέβεια των χριστιανών, επέζησε παρά τις τόσες περιπέτειες που γνώρισε και τους μεγάλους κινδύνους που πολλές φορές την απείλησαν. 


Δεν γνωρίζουμε τον αγιογράφο, ούτε και τον ακριβή χρόνο της αγιογράφησής της. Αφού όμως το 1541 υπήρχε στα Σέρβια και ήταν γνωστή, θα πρέπει να βρισκόταν εκεί από νωρίτερα και οπωσδήποτε από τους τελευταίους βυζαντινούς χρόνους.

Της αποδίδονται ιδιότητες θαυματουργικές, γι’ αυτό και οι ευσεβείς χριστιανοί την προσκυνούν και την ασπάζονται με μεγάλη ευλάβεια και ζητούν τη χάρη, τη βοήθεια και την προστασία της. Αναφέρεται, ότι το έτος 1918 έπληξε την Κοζάνη θανατηφόρα γρίπη, η οποία σταμάτησε με θαυματουργική παρέμβαση της Παναγίας της Ζιδανιώτισσας, που μεταφέρθηκε στην πόλη, όπου τελέστηκαν αγρυπνίες, παρακλήσεις και λιτανείες. Πολλές μαρτυρίες υπάρχουν επίσης από τα παλιά χρόνια μέχρι σήμερα για θαύματα της Παναγίας στην οποία καταφεύγουν οι πιστοί στις δύσκολες περιστάσεις της ζωής τους, επιζητώντας την ίαση της ψυχής και του σώματος.




Η εικόνα μεταφέρεται την Παρασκευή της Διακαινησίμου (Παρασκευή μετά το Πάσχα) από το μοναστήρι στο ναό των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στην Κοζάνη. 

Την Κυριακή του Θωμά γίνεται πάνδημη λιτάνευση στην πόλη της Κοζάνης από το ιερατείο της πόλης, τις τοπικές, πολιτικές και στρατιωτικές αρχές και πλήθος πιστών, καταλήγοντας στο ναό του Αγίου Νικολάου. Αφού παραμείνει εκεί για ορισμένο χρονικό διάστημα για προσκύνημα, μεταφέρεται στη συνέχεια εκ περιτροπής και σε άλλους ενοριακούς ναούς της πόλης.

Η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Ζιδανίου επέστρεφε στο μοναστήρι τις παραμονές της γιορτής του Γενεθλίου της Παναγίας Θεοτόκου στις 8 Σεπτεμβρίου όμως από το 2008 η εικόνα της Παναγίας επανέρχεται στη Μονή Ζιδανίου την 1η Αυγούστου. 

Στο πανηγύρι της Μονής της Παναγίας Ζιδανίου συρρέει πλήθος πιστών από την ευρύτερη και όχι μόνο περιοχή για να προσκυνήσει και να ζητήσει τη Θεία Χάρη της και Ευλογία.

Σήμερα η Μονή Ζιδανίου είναι γυναικεία Μονή με ηγουμένη την μοναχή Θεοκτίστη και είναι αφιερωμένη στο Γενέσιον της Θεοτόκου.

τηλέφωνο μονής: (+30) 24640 51210