Τρίτη, 11 Δεκεμβρίου 2018

Ιερός Ναός Αγίας Τριάδος, Τρίκερι Μαγνησίας.

πηγή: trikeridimotiko.weebly.com

Στον Ναό που διαθέτει ένα από τα καλύτερα τέμπλα της Ορθοδοξίας, 
εκτός της Θαυματουργής Εικόνας της Παναγίας Τρικεριώτισσας 
φυλάσσεται και ο Θρόνος του Ναπολέοντα Βοναπάρτη.!!


Το Τρίκερι είναι χωριό του νομού  Μαγνησίας  χτισμένο αμφιθεατρικά στην κορυφή του υψώματος στη άκρη της χερσονήσου της Μαγνησίας, ανατολικά της εισόδου του Παγασητικού κόλπο και μέχρι και την δεκαετία του 1970 δεν διέθετε πρόσβαση από χερσαίο δρόμο και η επικοινωνία γινόταν αποκλειστικά από την θάλασσα.


Πανοραμική άποψη του χωριού Τρίκερι
πηγή: www.myvolos.net
Η ιστορία του Τρίκερι χάνεται κάπου ανάμεσα στην μυθολογία και την παράδοση, σύμφωνα με κάποια εκδοχή ο Αίας ο Λοκρός, ο ήρωας του Τρωικού πολέμου, ναυάγησε στην περιοχή και βγήκε στη στεριά με το πλήρωμα και τον σκύλο του ενώ σύμφωνα με κάποια άλλη εκδοχή της παράδοσης, βγήκε ο Αίας να κυνηγήσει στο πυκνό δάσος του Τρίκερι και έχασε το σκυλί του.

Είναι πολύ πιθανόν, από τις δύο παραπάνω εκδοχές η μία να είναι πραγματική, γιατί εξηγεί ότι προς τιμήν του Αίαντα, το ακρωτήριο ονομάστηκε σε Αιάντειο, ο παλαιότερος Δήμος ονομάστηκε Δήμος Αιαντείου και η σφραγίδα αυτού του Δήμου να έχει ως έμβλημα το σκύλο ενώ αξίζει να σημειωθεί ότι και η Κοινότητα Τρικέρων, μέχρι πριν λίγο καιρό, είχε επίσης ως έμβλημά της το σκύλο.

Πανοραμική άποψη από το νησάκι Τρίκερι
πηγή: www.ert.gr
Η γνωστή σε εμάς ως σήμερα ιστορία του τόπου ξεκινά από το νησάκι Παλαιό Τρίκερι, το οποίο στέκει σαν «φύλακας» στην είσοδο του Παγασητικού κόλπου. 

Η αρχαία ομηρική ονομασία «Κικύνηθος», η οποία συναντάται στα «Γεωγραφικά» του αρχαίου ιστορικού Στράβωνα («Εν δε τω Παγασιτικώ κόλπω νήσος εστί Κικύνηθος και πόλις ομώνυμος»), αλλά και στα γραπτά του Σκύλακα, και παραπέμπει σε μπούκλες μαλλιών ή σε σκύλους ενώ ο Αργύρης Φιλιωπίδης από την πλευρά του υποστηρίζει, ότι η Αργώ του Ιάσονα άραξε πρώτη φορά στο νησί των Τρικέρων, του οποίου οι κάτοικοί του λάτρευαν τον Ποσειδώνα, έχοντας χαράξει στα νομίσματα το πρόσωπό του. 

Η επιγραφή με την χρονιά 1739 εξωτερικά του Ναού
πηγή: trikeridimotiko.weebly.com
Η πόλη Κικύνηθος κατοικείται από την Λίθινη, Μυκηναϊκή, Ρωμαϊκή και Βυζαντινή εποχή, ενώ κατά τους 16ο με 17ο αιώνα εγκαταστάθηκαν ομάδες κυνηγημένων Ελλήνων από τα Κάκλα της Μάνης, που ασχολήθηκαν με το ψάρεμα και τα σφουγγάρια.

Στα μισά του 17ου αιώνα οι κάτοικοι εγκατέλειψαν το νησί εξαιτίας των επιδρομών Βερβερινών και Αλγερινών πειρατών και όντες θιασώτες της ελεύθερης ζωής, πήγαν να εγκατασταθούν, για μεγαλύτερη ασφάλεια, στον απόκρημνο βράχο, «εις την άκρην γην της Μαγνησίας επάνω εις το βουνόν του Διός», όπως λέει ο Φιλιππίδης, το Τισσαίον Όρος ή «Πριόνα». 

Λέγεται επίσης, ότι οι κάτοικοι κατέφυγαν πρώτα στον Θεριάκοντα, στις σημερινές Κόττες και μετά κατέληξαν σε έναν απότομο ψηλό βράχο της απέναντι ξηράς, το σημερινό Τρίκερι, για περισσότερη ασφάλεια σε μέρος που «ελέγχει και δεν ελέγχεται».

Σύμφωνα με τον Κ. Πατρίκο, ο αποικισμός στην νέα θέση, έγινε με μεγάλη ιεροτελεστία. Η παράδοση λέει πως πήραν το όνομα Τρίκερι (εκκλησιαστικό σκεύος με τρία κεριά σύμβολο της Αγίας Τριάδας) από την Αγία Τράπεζα της εκκλησίας του νησιού και μετά, κλήρος και λαός, τράβηξαν για τη νέα τους αποικία.

Το επιβλητικό καμπαναριό στην είσοδο του Ναού
πηγή: trikeridimotiko.weebly.com
Βγήκαν στην απέναντι στεριά και πήραν τον ανήφορο, εκεί που θα έλιωναν τα κεριά, εκεί θα κτίζανε την καινούρια εκκλησιά τους, τα κεριά τέλειωσαν στην κορυφή του σημερινού χωριού, σε 300 μέτρα υψόμετρο και την εκκλησία που έκτισαν την ονόμασαν «Αγία Τριάδα», από το Τρίκερι που συμβολίζει την Αγία Τριάδα και το χωριό Τρίκερι.

Έτσι, η Χώρα άρχισε να χτίζεται στις αρχές του 17ου αιώνα, πριν ακόμη εποικιστεί το Πήλιο και εκτός από τους εκδιωγμένους Μανιάτες, εποίκισαν την περιοχή στις αρχές του 18ου αιώνα και Bλάχοι της Πίνδου που αυτοί, μαζί με τους γηγενείς κατοίκους έχτισαν το Τρίκερι, που συνδυάζει την νησιωτική φυσιογνωμία με τους μανιάτικους πύργους και τα μακεδονίτικα χαγιάτια που σώζονται ακόμη και ως σήμερα.

Τα Τρικεριώτικα Πυργόσπιτα, σύμφωνα με τον φιλόλογο Γιάννη Δ. Πατρίκο, ανήκουν στον τύπο του Βορειοελλαδίτικου αρχοντικού και κατασκευάστηκαν από Ηπειρώτες μαστόρους, κυρίως από τα Ιωάννινα, που περιδιαβαίνουν τα Πηλιορείτικα χωριά στα μέσα του 18ου αιώνα. 

Όλα είναι τριώροφα, οι δύο πρώτοι όροφοι είναι χτισμένοι με καλοπελεκημένες πέτρες και χοντρούς τοίχους, οι οποίοι κατά διαστήματα ενισχύονται με εντοιχισμένες ξυλοδεσιές οριζόντιων δοκαριών αγριοκαστανιάς. 

Οι συμμετέχοντες Τρικεριώτες στην Φιλική Εταιρεία
πηγή: trikeridimotiko.weebly.com
Το 1939 έχτισαν την τρίκλιτη βασιλική της Αγίας Τριάδας και γύρω από αυτήν το νέο τους χωριό ενώ λόγω του βραχώδους εδάφους, που δεν επέτρεψε την ευρεία ανάπτυξη της γεωργίας, στράφηκαν στη θάλασσα. 

Τον 18ο αιώνα απέκτησαν σημαντικό στόλο και ανέπτυξαν το διαμετακομιστικό εμπόριο, ενώ ασχολούνταν με την αλιεία και τη σπογγαλιεία. Τότε ιδρύθηκε και η Αγία Κυριακή, οικισμός - επίνειο για το Τρίκερι.

Σημαντική υπήρξε και η συμμετοχή των Τρικεριωτών στην Eπανάσταση του 1821. 

Σύμφωνα με τον καθηγητή και ιστορικό ερευνητή Κώστα Πατρίκο, η 2α Μαίου ήταν μεγάλη ημέρα για το Τρίκερι και την Μαγνησία, οι Καπαεταναίοι Τσαμαδός, Κριεζής, Κούτσης και Κυριάκος προσορμίζονται στην Αγία Κυριακή, ενώ την ίδια μέρα φτάνει και ο φλογερός Αρχιμανδρίτης Άνθιμος Γαζής

Όλοι μαζί συνεδριάζουν στο αρχοντικό του Στάθη Γιάννη και παίρνουν την απόφαση της εξέγερσης. 

Ο Γαζής στην πλατεία του χωριού διαβάζει σε παλλαϊκή συγκέντρωση την Επαναστατική του Προκύρηξη και μέσα σε ατμόσφαιρα εθνικής έξαρσης και γενικού ενθουσιασμού υψώνει την επαναστατική σημαία και έτσι κηρύχτηκε η επανάσταση στο Τρίκερι.

Το τέμπλο του ναού έχει χαρακτηριστεί από το
Οικουμενικό Πατριαρχείο και το υπουργείο πολιτισμού
ως ένα από τα τρία καλύτερα ξυλόγλυπτα τέμπλα
στην Ελλάδα
πηγή: trikeridimotiko.weebly.com
Είχε προηγηθεί μια άλλη σημαδιακή μέρα για το Τρίκερι, η 24η Μαρτίου του 1818. 

Ήταν τότε, που οι πρωτεργάτες της Φιλικής Εταιρείας Αθανάσιος Τσακάλωφ και Άνθιμος Γαζής, φτάνουν στο ιστορικό ναυτοχώρι και ιδρύουν την «Εφορείαν Τρικέρων», τμήμα της Φιλικής Εταιρείας. Σε κανένα άλλο μέρος της Θεσσαλίας δεν συστάθηκε παρόμοια εφορεία και αυτό οφείλεται στο ότι το Τρίκερι με τους πολλούς καραβοκύρηδες είχε γίνει το πλέον γνωστό χωριό του Πηλίου στα λιμάνια του εξωτερικού και στους στενούς κύκλους των φιλικών της Οδησσού. 

Έτσι με τη σύμπηξη της Εφορείας των Τρικέρων δημιουργείται η κύρια και επίσημη επαναστατική βάση στη Θεσσαλομαγνησία και οι Τρικεριώτες καπεταναίοι και συνάμα Φιλικοί, συγκεντρώνουν πολεμοφόδια, τρόφιμα, εξοπλίζουν πληρέστερα τα πλοία τους με κανόνια και συγκροτούν επαναστατικά σώματα. 

Λεπτομέρεια του εξαιρετικού ξυλόγλυπτου τέμπλου
πηγή: trikeridimotiko.weebly.com
Λεπτομέρεια του εξαιρετικού ξυλόγλυπτου τέμπλου 
πηγή: trikeridimotiko.weebly.com

Τα εξαιρετικά περίτεχνα ξυλόγλυπτα βημόθυρα
πηγή: trikeridimotiko.weebly.com
Όλες αυτές τις προεπαναστατικές ενέργειες διευκόλυνε και το ότι το Τρίκερι είχε μείνει απάτητο από τους Τούρκους, οι οποίοι διαφέντευαν την πεδινή περιοχή του Βελεστίνου και του Βόλου. 

Έτσι με την κήρυξη της Επανάστασης η Θεσσαλομαγνησία με πρωτοπόρο το Τρίκερι δεν αργεί να επαναστατήσει, στις 2 Μαΐου 1821.

Από τον Ιούνιο του 1821 μέχρι τον Οκτώβριο του 1823 το Τρίκερι είναι το κέντρο της επανάστασης και το μόνο ελεύθερο μέρος της Μαγνησίας και Θεσσαλίας. 

Στο διάστημα αυτό τα Τρικεριώτικα καράβια αναλαμβάνουν πολλαπλές δράσεις σε διάφορα σημεία της περιοχής, ενώ επιπλέον το Τρίκερι απασχολεί πολυάριθμα στρατεύματα του Δράμαλη, περέχοντας έτσι πολύτιμες υπηρεσίες στην Κεντρική και Νότια Ελλάδα, όπου ήταν το κατ’ εξοχήν θέατρο των πολεμικών επιχειρήσεων. 

Στην γύρω από το Τρίκερι περιοχή θα λάβουν χώρα φοβερές μάχες και επανειλημμένα θα αποκρουσθούν οι εχθρικές επιδρομές στην νήσο Αλατάς, στην Παναγία και στις Βαθύλακες όμως το 1823 το τελευταίο προπύργιο της επανάστασης της Θεσσαλίας υποτάσσεται στους άγριους στρατιώτες του Κιουτουχή και του Λουμπούτ Πασά. 


Λεπτομέρεια του εξαιρετικού ξυλόγλυπτου τέμπλου 
πηγή: trikeridimotiko.weebly.com
Λεπτομέρεια του εξαιρετικού ξυλόγλυπτου τέμπλου 
πηγή: trikeridimotiko.weebly.com

πηγή: trikeridimotiko.weebly.com
Οι Τρικεριώτες όμως με τα πλοία τους δεν σταματούν τον αγώνα στο Αιγαίο εναντίον της Τουρκικής αρμάδας. 

Έτσι το 1827 βοηθούν τον Άστιγγα, κυβερνήτη της ατμοκίνητης «Καρτερίας» και βυθίζουν στον όρμο «Βαθύ» των Τρικέρων μεγάλο τούρκικο καράβι.

Το 1832 όμως το Τρίκερι μένει έξω από τα σύνορα του Ελληνικού κράτος με την οριστική του απελευθέρωση να πραγματοποιείται στις 2 Νοέμβρη του 1881 και όσα παιδιά γεννήθηκαν εκείνη τη χρονιά στο Τρίκερι πήραν τα ονόματα Ελευθερία και Λευτέρης.

Μετά το 1880, οπότε εντάχθηκε στην ελληνική επικράτεια, άρχισε να συνέρχεται, να ξαναφτιάχνει στόλο και να οργανώνει τη σπογγαλιεία, η φτώχεια όμως οδήγησε τους Tρικεριώτες στη μετανάστευση.

Στις αρχές του 20ού αιώνα, πολλοί έφυγαν στην Αμερική, ενώ μόνο τα παιδιά των πλούσιων οικογενειών έφυγαν για σπουδές και έμειναν στα αστικά κέντρα, ο τόπος ερήμωσε και απομονώθηκε ξανά, τα σφουγγάρια χάθηκαν σε όλη τη Μεσόγειο και όσοι απέμειναν στο Τρίκερι έγιναν τελικά ναυτικοί, ψαράδες ή πήγαν και στο Πολεμικό Nαυτικό.

Μια σειρά από καινούρια στασίδια σε κάθε κλίτος, οδηγούν στις 
βοηθητικές πύλες του ιερού που τις φρουρούν 
οι Αρχάγγελοι Μιχαήλ και Γαβριήλ.
πηγή: trikeridimotiko.weebly.com

Ο κεντρικός χορός (πολυέλαιος) του ναού
πηγή: trikeridimotiko.weebly.com
Ο Ιερός ναός της Αγίας Τριάδας είναι ένας μικρός ναός και εξωτερικά αρκετά λιτός με ένα κομμάτι μιας παλιάς πλάκας, με την χρονολογία 1739, που βρίσκεται στο εξωτερικό μέρος του.

Ακριβή χρονολογία κατασκευής δε γνωρίζουμε αφού δεν υπάρχει τίποτα καταγεγραμμένο στα αρχεία της εκκλησίας.

Ο πετρόχτιστος Ναός διαθέτει νάρθηκα ή πρόναο, στα παλιότερα χρόνια δε βαφτίζονταν τα παιδιά σε νηπιακή ηλικία όπως συνηθίζεται σήμερα, έπρεπε να περάσουν πρώτα από ένα στάδιο κατήχησης ώστε να προετοιμαστούν για το μυστήριο της βάφτισης και στο στάδιο αυτό οι κατηχούμενοι παρακολουθούσαν τη θεία λειτουργία μέσα στον κυρίως ναό, αλλά πριν διαβάσουν το Σύμβολο Της Πίστης (Πιστεύω) έπρεπε να περάσουν στον πρόναο, απ' όπου θα παρακολουθούσαν το υπόλοιπο της Θείας Λειτουργίας.


πηγή: trikeridimotiko.weebly.com
Η επιγραφή με το ιστορικό του Θρόνου του Ναπολέοντα Βοναπάρτη.
πηγή: trikeridimotiko.weebly.com
Ο Θρόνος του Ναπολέοντα Βοναπάρτη.
Τον αγόρασαν Τρικεριώτες καπεταναίοι από την
Βαρκελώνη της Ισπανίας, όπου κατασκευάστηκε για να
υποδεχτεί τον κατακτητή Ναπολέοντα.
πηγή: trikeridimotiko.weebly.com
Το εσωτερικό του ναού έρχεται σε τρομερή αντίθεση με το λιτό εξωτερικό του, εδώ κυριαρχεί ένας σχεδόν μπαρόκ διάκοσμος, βαρύς κι επιβλητικός που σε καθηλώνει.

Στο πρόναο δεσπόζει μια πολύ παλιά τοιχογραφία που απεικονίζει στη δεξιά πλευρά την κόλαση και στην αριστερή τον παράδεισο, δυστυχώς η φθορά που έχει υποστεί λόγω της παλαιότητας και της ελλιπούς συντήρησης είναι ορατή.

Ο Ναός είναι του τύπου Ορθογώνια Βασιλική άνευ τρούλου, τρίκλιτη, χωρισμένη σε τρία μέρη (κλίτη) ενώ μια σειρά από καινούρια στασίδια σε κάθε κλίτος, οδηγούν στις βοηθητικές πύλες του ιερού που τις φρουρούν οι Αρχάγγελοι Μιχαήλ και Γαβριήλ. 

Το ξυλόγλυπτο τέμπλο του ναού εντυπωσιάζει και σύμφωνα με τον φιλόλογο Κ.Δ Πατρίκιο είναι ένα: "Αριστούργημα ξυλογλυπτικής είναι το τέμπλο με φυτικά ή ζωικά μοτίβα, στα διάχωρα του οποίου υπάρχουν οι δεσποτικές εικόνες βυζαντινής τεχνοτροπίας.", που κάποτε ήταν ντυμένο με φύλλα χρυσού, αλλά τώρα είναι έτοιμο να καταρρεύσει αφού το κόστος αναπαλαίωσης είναι απαγορευτικό.

Το αξιοπερίεργο είναι πως ενώ έχει χαρακτηριστεί από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και το υπουργείο πολιτισμού ως ένα από τα τρία καλύτερα ξυλόγλυπτα τέμπλα στην Ελλάδα, δεν μπορεί να αναπαλαιωθεί λόγο κόστους και κινδυνεύει να καταρρεύσει.

Κάτω από τον άμβωνα, που είναι σκαρφαλωμένος πάνω σε έναν από τους κίονες του ναού, υπάρχει, Ο θρόνος του Ναπολέοντα, που τον αγόρασαν Τρικεριώτες καπεταναίοι από την Βαρκελώνη της Ισπανίας, όπου κατασκευάστηκε για να υποδεχτεί τον κατακτητή Ναπολέοντα, αντί λίγων στατήρων σιταριού, όπως μας πληροφορεί ένα επεξηγηματικό σημείωμα που βρίσκεται καρφιτσωμένο πάνω στο θρόνο.

Τον αφιέρωσαν στο ναό της Αγίας Τριάδας κι από τότε χρησιμεύει ως θρόνος της Παναγίας, ως  Προσκυνητάρι της Θαυματουργής εικόνας Παναγίας Τρικεριώτισσας, που φυλάσσεται στον Ναό.

πηγή: trikeridimotiko.weebly.com , polsyltr.wordpress.com



Δευτέρα, 10 Δεκεμβρίου 2018

Η ΤΙΜΙΑ ΚΑΡΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΗΝΑ ΤΟΥ ΚΑΛΛΙΚΕΛΑΔΟΥ.

πηγή: www.imfth.gr


Φυλάσσεται στην Ιερά Μητρόπολη Φθιώτιδος.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Στην Ορθόδοξη Εκκλησία αποδίδουμε στα Αγία λείψανα τιμή και ευλαβική προσκύνηση, η όποια όμως δεν αποτελεί λατρευτική προσκύνηση η λατρεία. Τούτο γιατί κανείς ποτέ ορθόδοξος χριστιανός δεν ταύτισε στη σκέψη του τα τίμια λείψανα με «θεούς». Μακαριστός π. ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΑΛΕΒΙΖΟΠΟΥΛΟΣ (ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ).

Άγιος Μηνάς Καλλικέλαδος
Τοιχογραφία μεταξύ των 1316 - 1318  στην Ιερά Μονή  
Αγίου Γεωργίου Ναγορίτσινο τής ΠΓΔΜ
έργο των αγιογράφων Μιχαήλ Αστραπά καί Ευτύχιου
Ο Άγιος Μηνάς ο Καλλικέλαδος γεννήθηκε στην  Αθήνα στα χρόνια του αυτοκράτορα Μαξιμίνου του Β', γύρω στο 311. 

Σπούδασε κοντά σε μεγάλους φιλοσόφους, απέκτησε μεγάλη μόρφωση και έπειτα στράφηκε στη μελέτη των χριστιανικών συγγραμμάτων ενώ σαγηνευμένος από το Ευαγγέλιο και τη χριστιανική θεολογία έγινε χριστιανός και επιδόθηκε στην ιεραποστολή, επίσης ήταν ικανός χειριστής του λόγου και ρήτορας, από όπου πήρε και το επίθετο «Καλλικέλαδος».

Την εποχή εκείνη ο Μαξιμίνος, μη γνωρίζοντας ότι είναι χριστιανός, τον έστειλε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου ως έπαρχο, με ειδική αποστολή να συμβιβάσει τους κατοίκους της πόλης που είχαν στασιάσει και αλληλοσπαράσσονταν. 

Φθάνοντας εκεί ο Μηνάς κατέστειλε την επανάσταση και παρότρυνε τους χριστιανούς να είναι θερμότεροι στην πίστη. Όταν ο Μαξιμίνος διέταξε διωγμούς των χριστιανών στην περιοχή της Αιγύπτου, ο Μηνάς αντιτάχθηκε στη διαταγή του, κήρυττε την πίστη στον Χριστό και ενίσχυε τους πιστούς με τη διδασκαλία του. 

Οι Άγιοι Μάρτυρες Μηνάς ο Καλλικέλαδος, 
Ερμογένης και Εύγραφος
Εικόνα στην Μονή Βατοπαιδίου, Άγιον Όρος 
Οργισμένος ο Μαξιμίνος με την προδοσία του Μηνά απέστειλε νέο έπαρχο στην Αλεξάνδρεια, τον Αθηναίο λόγιο Ερμογένη, ο οποίος βασάνισε σκληρά τον Μηνά.
Διέταξε τους στρατιώτες του να του αποκόψουν τα πέλματα και τη γλώσσα και να του βγάλουν τα μάτια και στη συνέχεια να τον κλείσουν στη φυλακή για να πεθάνει.
Κατά την παράδοση, το βράδυ εκείνο εμφανίσθηκε στο Μηνά ο Χριστός, του έδωσε θάρρος και δύναμη και του ανέπλασε την γλώσσα, τα μάτια και τα πόδια.
Την άλλη ημέρα έστειλε ο Ερμογένης στρατιώτες για να διαπιστώσουν αν πέθανε ο Μηνάς. 
Έκπληκτοι όλοι παρατήρησαν, ότι ο Μηνάς όχι μόνο δεν είχε πεθάνει αλλά και οι πληγές του είχαν εντελώς θεραπευθεί. 
Τότε δημόσια στο στάδιο της πόλεως τον ρώτησε πως έγινε αυτό και ο Μηνάς απάντησε ότι θεραπεύθηκε την ώρα που πεσμένος στο έδαφος με δάκρυα έψαλλε στον Θεό: «Εάν γαρ και πορευθώ εν μέσω σκιάς θανάτου ου φοβηθήσομαι κακά ότι συ μετ΄ εμού ει Κύριε»

Άγιος Μηνάς ο Καλλικέλαδος
Ψηφιδωτό (Μωσαϊκό) μεταξύ τών ετών 1315 -1321
στην Ιερά Μονή τής Χώρας τού Αχωρήτου
Κωνσταντινούπολη
Η απάντηση συγκίνησε πολύ τον Ερμογένη, ο οποίος εκείνη την ώρα πίστεψε στο Χριστό, ομολόγησε την πίστη του και βαπτίσθηκε, όπως και άλλοι κάτοικοι της πόλης.
Βλέποντας ο αυτοκράτορας ότι υπήρχε κίνδυνος όλη η πόλη να αποστατήσει, διέταξε τον αποκεφαλισμό του αγίου Μηνά.
Στις 17 Φεβρουαρίου κάθε έτους γιορτάζεται, κατά το ορθόδοξο εορτολόγιο, η εύρεση των λειψάνων του αγίου. 
Κατά την παράδοση τα λείψανά του βρέθηκαν όταν σε κάποια νυχτερινή οπτασία ο άγιος Μηνάς υπέδειξε σε κάποιον που ονομαζόταν Φιλομμάτης τον τόπο όπου βρισκόταν το λείψανό του. 
Όταν το όραμα έφτασε και στα αυτιά του αυτοκράτορα  Μαρκιανού (450 - 457), ότι δηλαδή στο γιαλό προς την Ακρόπολη κάτω από τη γη κρύπτονται τα τίμια λείψανα του αγίου Μηνά, κατασκάφτηκε ο τόπος και βρέθηκαν μέσα σε σιδερένια λάρνακα με επιγραφή που δήλωνε το πού έπρεπε αυτά να κατατεθούν. 

Οι Άγιοι Μάρτυρες Μηνάς ο Καλλικέλαδος, 
Ερμογένης και Εύγραφος
Τοιχογραφία (Fresco)  
 στην Ιερά Μονή  Γρηγορίου Αγίου Όρους
Ο Άγιος Μηνάς θεωρείται προστάτης της  Ελευθερούπολης, κωμόπολης του νομού Καβάλας που εκεί, παραμονή της εορτής του Αγίου, πραγματοποιείται περιφορά της εικόνας του και προσφέρεται στους πιστούς το παραδοσιακό "κουρμπάνι", που είναι βρασμένο κρέας με ψωμί. 
Δοξασίες αναφέρουν ότι, στα χρόνια που η Ελευθερούπολη μαστίζονταν από τη χολέρα, κάτοικοι είδαν τον Άγια Μηνά να σέρνει από τα μαλλιά μια βρώμικη και άγρια στην όψη γυναίκα, έξω από την πόλη στα βουνά. 
Λένε πως εκείνη ήταν η χολέρα κι ότι μετά από εκείνο το περιστατικό σταμάτησε η επιδημία στην πόλη.
Ο άγιος Μηνάς ως Καλλικέλαδος θεωρείται επίσης προστάτης των δημοσιογράφων.
Η εκκλησία μας τιμά την μνήμη του στις 10 Δεκεμβρίου μαζί με τους αγίους Ερμογένη και Ευγράφου, ενώ τιμά και την Εύρεση των λειψάνων του στις 17 Φεβρουαρίου.


Σάββατο, 8 Δεκεμβρίου 2018

TO MONAΔΙΚΟ ΛΕΙΨΑΝΟ ΤΟΥ ΑΓΝΩΣΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΞ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ.

πηγή: www.bg-patriarshia.bg

Φυλάσσεται σε περικαλλή λειψανοθήκη μαζί με ιερό λείψανο του Αγίου Χαραλάμπους, στον ομώνυμο Ιερό Ναό του Αγίου Νεομάρτυρα Νικολάου εξ Ιωαννίνων, στην Σόφια της Βουλγαρίας.


Αναδημοσίευση από το blog, www.ieratikoistoxasmoi.gr του Πρωτοσύγκελλου της Ιεράς Μητρόπολης Ιωαννίνων π. Θωμά Ανδρέου.


Παλαιότατη φορητή εικόνα του Νεομάρτυρα, του 1891, 
είναι ίσως η μοναδική στην Ελλάδα με την απεικόνιση του. 
Έχει διαστάσεις 70 Χ 50 εκατοστά, στο επάνω μέρος, αριστερά 
όπως κοιτάζουμε την εικόνα, έχει έναν Άγγελο που τείνει 
στέφανο στον Άγιο και στα δεξιά την ευλογούσα δεξιά του 
Κυρίου. Σήμερα η χαριτόβρυτος αυτή Εικόνα φυλάσσεται στον 
Ενοριακό Ιερό Ναό Αγίου Αντωνίου Αυλώνα - Αττικής.
Την περίοδο της έρευνας, για την εκπόνηση της μεταπτυχιακής μου εργασίας στην Θεολογική Σχολή του Α.Π.Θ. με θέμα: ''Οι Νεομάρτυρες της Βουλγαρίας'' και με επιβλέποντα Καθηγητή τον Κοσμήτορα της Σχολής Ελλογιμώτατο κ. Μιχαήλ Τρίτο, τον οποίον και με ευγνωμοσύνη πολλή αναφέρω, ανακάλυψα έναν άγνωστο για την Ελληνική βιβλιογραφία Νεομάρτυρα, τον Νικόλαο εξ' Ιωαννίνων που μαρτύρησε στην Σόφια της Βουλγαρίας την 17ην Μαΐου του 1555. 

Με την πάροδο όμως των χρόνων και λόγω του μαρτυρίου ενός άλλου Ηπειρώτη με το ίδιον όνομα του Νικολάου του Μετσοβίτου που μαρτύρησε στα Τρίκαλα της Θεσσαλίας, ο πρώτος Νικόλαος λησμονήθηκε. 


Στην συνέχεια θα παραθέσουμε τα ευρήματα της έρευνας μας τα οποία και αποδεικνύουν την ιστορική παρουσία του Νεομάρτυρα. Σχετικά με τον Βίο του Νεομάρτυρος Νικολάου από τα Ιωάννινα, οι Ελληνικές πηγές είναι σχεδόν ανύπαρκτες (με μοναδική αναφορά για τον Άγιο στο βιβλίο του Καθηγητού Δημητρίου Γόνη [1]). 

Αντίθετα υπάρχει πολύ πλούσια βιβλιογραφία στη Βουλγαρική γλώσσα, αφού η πρώτη καταγραφή της ζωής και του μαρτυρίου του Αγίου Νεομάρτυρος Νικολάου (από τα Ιωάννινα λέμε εμείς, από την Σόφια λένε οι Βούλγαροι, θέλοντας να δείξουν την υπερηφάνεια και την τιμή για τον Άγιο της Σόφιας, χωρίς ασφαλώς να αμφισβητείται η Ηπειρωτική του καταγωγή), είναι στη Βουλγαρική γλώσσα.

Η επιγραφή κάτω αριστερά στην εικόνα
Ένας σημαντικός λόγος αυτής της αγνωσίας του Νεομάρτυρα Νικολάου από τα Ιωάννινα, είναι η πιθανή ταύτισή του με τον ομώνυμο του Νεομάρτυρα Νικόλαο από το Μέτσοβο, ο οποίος επίσης μαρτύρησε επίσης την ίδια ημερομηνία (17η Μαΐου), αλλά με διαφορά 62 ετών από τον Νικόλαο των Ιωαννίνων.

Είναι πιθανό η έλλειψη βιβλιογραφικών πηγών σχετικών με τον Νικόλαο από τα Ιωάννινα (σε αντίθεση με την πλουσιότατη βιβλιογραφία για τον άλλο Ηπειρώτη Νεομάρτυρα, τον Μετσοβίτη Νικόλαο Μπασδάνη, [2] ο οποίος μαρτύρησε την ίδια ημερομηνία 17η Μαΐου, αλλά του 1617, στα Τρίκαλα της Θεσσαλίας), καθώς και το ίδιο όνομα και των δύο και η κοινή τους καταγωγή, να έθεσαν στην αφάνεια τον προγενέστερο των δύο, τον Νικόλαο που μαρτύρησε στη Βουλγαρία.

λεπτομέρεια της εικόνας
Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός, ότι και οι δύο Νεομάρτυρες, ο Νικόλαος από το Μέτσοβο και ο Νικόλαος από τα Ιωάννινα, έχουν μεταξύ τους πέντε κοινά στοιχεία, εκτός βέβαια και από το γεγονός του ότι και οι δύο μαρτύρησαν από τους Τούρκους. 

Σε καμία περίπτωση όμως, όπως ήδη έχουμε αναφέρει δεν πρέπει να ταυτίζουν τα πρόσωπα μεταξύ τους, αλλά επιβεβαιώνουν μόνον την κοινή πρακτική των δυναστών επί των νεομαρτύρων του υπόδουλου Γένους.

Τα κοινά αυτά στοιχεία είναι τα εξής:

1) Έχουν το ίδιο όνομα,
2) κοινή Ηπειρωτική καταγωγή, ο πρώτος Γιαννιώτης, ο δεύτερος Μετσοβίτης,

3) Και οι δύο εξαναγκάστηκαν σε εξισλαμισμό,
4) Έχουν την ίδια ημερομηνία μαρτυρίου, την 17ην Μαΐου, με διαφορά όμως 62 ετών ο ένας από τον άλλον, και
5) Και οι δύο είχαν την ίδια μαρτυρική κατάληξη, τελειώθηκαν στην πυρά.


Το σημείο όπου κατά την παράδοση μαρτύρησε ο Αγιος
Νικόλαος εξ Ιωαννίνων, στην περιοχή Τρία Πηγάδια που
βρισκόταν έξω από την πόλη της Σόφιας, στην Βουλγαρία. 
Ασφαλώς και πρόκειται για δύο διαφορετικά πρόσωπα και αυτό συμπεραίνεται από την χρονολογική διαφορά των 62 ετών του μαρτυρίου του καθενός, αλλά και από τον τόπο μαρτυρίου, αφού ο πρώτος μαρτύρησε στη Σόφια της Βουλγαρίας και ο δεύτερος στα Τρίκαλα της Θεσσαλίας.

Η έρευνα για τον προγενέστερο Νικόλαο από τα Ιωάννινα (+1555), αναδεικνύει έναν αφανή Νεομάρτυρα της Ορθοδόξου Εκκλησίας μας, ο οποίος με το μαρτύριο του στη Σόφια δημιούργησε έναν σύνδεσμο μεταξύ της Ελλάδας (στην οποία γεννήθηκε) και της Βουλγαρίας (στην οποία και μαρτύρησε, για την αγάπη του Χριστού).

Ο Νεομάρτυρας Νικόλαος γεννήθηκε το 1510 στην πόλη των Ιωαννίνων, [3] από ευσεβείς γονείς, τον Μαρτίνο και την Ευφροσύνη. 

Στον Συναξαριστή του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου δεν αναφέρεται καθόλου ο συγκεκριμένος Νεομάρτυρας. 

Η ζωή και το μαρτύριο του Αγίου καταγράφτηκαν στη Βουλγαρική γλώσσα από τον λόγιο Ματθαίο Γραμματικό [4], Διάκονο και Λαμπαδάριο της Μητροπόλεως Σόφιας, σύγχρονο του Αγίου και το πρωτότυπο χειρόγραφο φυλάσσεται στη βιβλιοθήκη του ομώνυμου Ναού του Νεομάρτυρα, στη Σόφια της Βουλγαρίας.

Ο Ιερός Ναός στην Σόφια της Βουλγαρίας που είναι
αφιερωμένος στον Αγιο Νικόλαο Εξ Ιωαννίνων, βέβαια
η Βουλγαρική εκκλησία των αναφέρει ως Αγιο Νικόλαο
της Σόφιας. 
Ο Ναός σχεδιάστηκε και κτίσθηκε από τον
Αρχιτέκτονα Αντόν Τορνίλοβ  και εγκαινιάστηκε από τον
Επίσκοπο Παρθένιο, στις 3 Δεκεμβρίου του 1901. 
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο βιογράφος του Αγίου Ματθαίος Γραμματικός, ο Νικόλαος ήταν η απάντηση στις προσευχές των γονέων του. Η γέννηση του ήταν ευλογία για το ζευγάρι, το οποίο αφοσιώθηκε με αγάπη στην ανατροφή του και του δίδαξε την ευσέβεια και την αληθινή Πίστη. Από μικρή ηλικία αφοσιώθηκε στη μελέτη των γραμμάτων, αλλά σύντομα τον κέρδισε η τέχνη του υποδηματοποιού. Σε όλη την διήγηση του ο Ματθαίος Γραμματικός χρησιμοποιεί χωρία των Ψαλμών και της Καινής Διαθήκης και για τον λόγο αυτό θα τα χρησιμοποιηθούν αυτούσια όπως τα βρίσκονται στον Βίο.

Ο Άγιος ήταν πολύ όμορφος, έξυπνος και καλός νέος και θέλησε να φύγει κάποια στιγμή από την πατρίδα του και να ακολουθήσει τα λόγια του Χριστού, ’’κανείς προφήτης δεν είναι δεκτός στην πατρίδα του’’ [5]. Όπως ο Θεός είπε τότε στον Αβραάμ, «βγες από την πατρίδα σου και από την συγγένεια σου και έλα στην χώρα που θα σου δείξω» [6], έκανε το ίδιο και με τον λαμπρό Νικόλαο. 


Άποψη του εσωτερικού του ναού στην Σόφια
πηγή: www.bg-patriarshia.bg
Έτσι αυτός πήγε στη Σόφια μετά τον θάνατο των γονέων του [7] και εκεί έγινε γνωστός γιά την τέχνη του και την ευλαβική του ζωή, με αποτέλεσμα να γίνει δεκτός στη Σόφια με μεγάλη εγκαρδιότητα από τους Χριστιανούς κατοίκους της. Κατά τον Ματθαίο Γραμματικό ήταν τόσο αγαπητός και καλοσυνάτος, που οι Βούλγαροι της Σόφιας τον αγάπησαν τόσο πολύ, ώστε να τον νυμφεύσουν με μια κοπέλα από την Σόφια, για να παραμείνει για πάντα εκεί.

Δεν πέρασε όμως απαρατήρητος από τους Τούρκους που υπήρχαν τότε στη Σόφια, με αποτέλεσμα να υποχρεωθεί να εγκαταλείψει για κάποιο διάστημα την Βουλγαρία και να καταφύγει στη Βλαχία, εξ’ αιτίας της παρενόχλησης του από τους Τούρκους. Εκεί έγινε υποδηματοποιός στην Αυλή του Πολέμαρχου Μίρτσο Τσομπάν [8] ενώ στη Σόφια επέστρεψε το 1554, ένα χρόνο δηλαδή πριν τον μαρτυρικό του θάνατο. 


Φορητή εικόνα του Νεομάρτυρα στο ναό του στην Σόφια
πηγή: www.bg-patriarshia.bg
Η φυγή του στη Βλαχία οφειλόταν στη ζήλια ενός Τούρκου και το αποτέλεσμα ήταν να φύγει κρυφά από όλους, νύχτα, χωρίς να αποχαιρετίσει καν ούτε την του, η οποία ζούσε μέσα στην θλίψη λόγω της φυγής του.

Τα πράγματα στη Βλαχία εξελίχθηκαν εξαιρετικά για τον Νικόλαο, παρά την πρόθεση που είχε να κρυφτεί, άγνωστος μεταξύ αγνώστων. Όμως η εργατικότητα και η ικανότητα του στην τέχνη του υποδηματοποιού, τον έκαναν γνωστό σε όλη την περιοχή. 

Σε αυτόν πήγαιναν πολλοί πολίτες, από τους αριστοκράτες και τους προύχοντες της περιοχής, μέχρι και τους πιο απλούς και πτωχούς ανθρώπους.

Ακόμα και ο ίδιος ο Ηγεμόνας βλέποντάς τον τον θαύμαζε, διαπιστώνοντας την σύνεση του και είπε στους άλλους: «Νομίζω ότι ο άνθρωπος αυτός είναι πολύτιμος».

Μετά από λίγο καιρό ο Ηγεμόνας έκανε τον Νικόλαο Στρατηγό της Φρουράς και έτσι ο μακάριος έζησε στη Βασιλική Αυλή, αλλά ποτέ δεν ξέχασε την χάρη του Θεού και την προσευχή, αλλά πάντα με την σκέψη του προς τον Θεό προσευχόταν: «Ημέρα και νύκτα έβλεπα και βλέπω τον Κύριο μου πάντοτε εμπρός μου. Τον βλέπω ότι είναι εις τα δεξιά μου, έτοιμος να με προστατεύση, για να μη ταραχθώ από οιονδήποτε φόβο η κίνδυνο» [9]. 

Φορητή εικόνα του Νεομάρτυρα με σκηνές από τον βίο του
στο ναό του στην Σόφια
πηγή: www.bg-patriarshia.bg
Επίσης, όταν τύχαινε να πάρει μέρος σε πολέμους, η πρώτη σκέψη του ήταν πως θα σταθεί στην Ουράνια Βασιλεία, απέναντι στον Χριστό. 

Η σκληρότητα όμως τους πολέμου τον έκανε να εγκαταλείψει την θέση του και να αποφασίσει να επιστρέψει πίσω, στη σύζυγο και τα παιδιά του, τότε ήτανε 45 ετών, ο χρόνος της απουσίας του κράτησε 3 χρόνια ενώ η σύζυγος και οι συγγενείς του είχαν ήδη απελπιστεί.

Από την στιγμή που επέστρεψε στο σπίτι του [10], όλοι όσοι τον αγαπούσαν μαζεύτηκαν γύρω του, για να τον αγκαλιάσουν και να τον δεχθούν ξανά πίσω.

Στη συνέχεια έζησε στο σπίτι του, μακριά από κάθε είδους σύγχυση και θλίψη, όμως η χαρά δεν κρατάει για πάντα, ο Νικόλαος ήταν πατέρας δύο παιδιών, αλλά ο θάνατος, με το θέλημα του Θεού, του τα πήρε.

Και αυτός ο ευσεβής δεν θρήνησε και η σύζυγος του τον παρότρυνε να μην θρηνούν, αλλά να πιστεύουν στην Ανάσταση. 

Και πράγματι αυτή η σπουδαία γυναίκα, ούτε έκλαψε, ούτε χτυπήθηκε, ούτε θρήνησε τραβώντας τα μαλλιά της, αλλά μίλησε με την φωνή του ευλογημένου Ιώβ: «Ο Θεός έδωσε, ο Θεός πήρε, όπως ο Θεός αποφάσισε, ας είναι ευλογημένο το όνομα του Κυρίου» [11].

Φορητή εικόνα του Νεομάρτυρα στο ναό του στην Σόφια
πηγή: www.bg-patriarshia.bg
Μετά την επιστροφή του οι Τούρκοι θέλησαν να τον παρασύρουν και να τον κάνουν να αλλαξοπιστήσει. 

Τον κάλεσε λοιπόν ένας Τούρκος σε γεύμα, όλοι έπιναν ένα φλιτζάνι Τούρκικου σερμπετιού, αλλά στο ποτό του Νικολάου είχαν ρίξει ένα βότανο και αποκοιμήθηκε με βαθύ ύπνο ενώ στη συνέχεια τον μετέφεραν κοιμισμένο στον Χότζα, ο οποίος του έκανε το τελετουργικό της περιτομής των Μουσουλμάνων. 

Όταν ο Νικόλαος ξύπνησε και κατάλαβε τι του είχε συμβεί, πήγε στο σπίτι του, φώναξε, έκλαψε και για ένα χρόνο έμεινε κλεισμένος μέσα σε απομόνωση, με ασταμάτητες προσευχές [12]. 

Τελικά, την ημέρα της Αναλήψεως, ο Ιμάμης τον προειδοποίησε ότι θα πρέπει πλέον να επισκέπτεται το τζαμί.

Ενισχυμένος με την προσευχή ο Νικόλαος σταθερά απάντησε, ότι τίποτα στον κόσμο δεν μπορεί να αλλάξει την Χριστιανική πίστη των γονέων του. Από εκείνη την στιγμή άρχισε το μαρτύριο του, διότι πλέον θεωρείτο προσήλυτος στο Ισλάμ (χωρίς εκείνος να το έχει επιλέξει, αφού η περιτομή του έγινε την στιγμή ενώ ο ίδιος κοιμόταν σε βαθύ ύπνο, λόγω του βοτάνου που χωρίς να το γνωρίζει είχε πιει). 


Εικόνα του Νεομάρτυρα στο τέμπλο του ναού του
στην Σόφια
Ωστόσο, αφού πλέον θεωρείτο Μουσουλμάνος, ήταν προδιαγεγραμμένη η μαρτυρική του πορεία, αφού ένας προσήλυτος στον Ισλαμισμό που απεφάσιζε να επιστρέψει στον Χριστιανισμό, θεωρούνταν όχι μόνον αποστάτης, αλλά και σαν προδότης [13].

Τον συνέλαβαν έτσι και τον φυλάκισαν. Ενώ ο Άγιος παρέμενε στη φυλακή έψαλλε: «Ο Κύριος είναι φώτιση και λυτρωτής μου, από ποιόν να φοβηθώ; Ο Κύριος είναι υπερασπιστής της ζωής μου, από ποιούς θα έπρεπε να φοβάμαι; Ενώ με πλησιάζουν ορμητικοί οι κακοί άνθρωποι για να κατασπαράξουν την σάρκα μου, αυτοί που με έθλιβαν και με αυτές τις εχθρικές διαθέσεις έρχονταν εναντίων μου κλονίσθηκαν και έπεσαν κάτω. Εάν λοιπόν και παραταχθεί ολόκληρο στράτευμα εναντίων μου, δεν θα δειλιάσει καθόλου η καρδιά μου. Και εάν εξεγερθεί πόλεμος εναντίων μου, δεν θα πάψω να έχω την ελπίδα μου στον Κύριο» [14].

Έξω από την φυλακή είχε μαζευτεί πολύ πλήθος και ο Νικόλαος προσευχόταν για ένα θαύμα. 

Ο Δικαστής τότε διέταξε να φέρουν τον Άγιο από την φυλακή ενώ ο Νικόλαος έψαλλε συνεχώς τον Ψαλμό ως εξής: «Πολλές φορές με πολέμησαν οι εχθροί μου και όμως δεν κατόρθωσαν να μου επιβληθούν και να με εξοντώσουν. Κάθισαν τυραννικά επάνω μου, σφυροκοπούσαν στη ράχη μου οι ασεβείς και για πολύν χρόνο επεξέτειναν την παράνομο αυτήν συμπεριφορά. Αλλά ο δίκαιος Κύριος κατέκοψε και ταπείνωσε τους αυχένας των αλαζονικών αυτών αμαρτωλών» [15].

Το τέμπλο του ναού, ένα από τα πιο όμορφα τέμπλα της
χώρας, έργο των αδελφών Νέστορα και Λαζάρ Αλέξιεβ
πηγή: www.bg-patriarshia.bg
Έτσι στάθηκε και προσευχήθηκε στο Θεό, στον Οποίο είχε αναθέσει όλες τις ελπίδες του. Στάθηκε αμέσως ενώπιον του δικαστηρίου, σαν να στεκόταν ενώπιον του Ουρανίου Κριτή, (έχοντας στη σκέψη του μόνο το ουράνιο δικαστήριο και την κρίση του Θεού).

Ο Δικαστής του πρότεινε να αρνηθεί όλα όσα είπε και πίστευε, για να γλυτώσει τον θάνατο. Ο Άγιος του απάντησε: «Δεν υπάρχει περίπτωση να ακούσω τις απειλές σας και δεν πρόκειται να καταφέρετε να με πείσετε με αυτές». Όταν ο Μάρτυρας έλεγε αυτά και άλλα παρόμοια πράγματα, πολλοί άνθρωποι τον άκουγαν με προσοχή, γιατί η γλώσσα του καθοδηγούνταν από το Άγιο Πνεύμα και έκανε πολλούς να αναρωτιούνται για το θάρρος και τις απαντήσεις του. Η δύναμη του πήγαζε από την πίστη του και την αφοσίωση του στον Χριστό. Ο Κύριος μας λέει στο Ευαγγέλιο Του: «Όταν σας οδηγήσουν ενώπιον Βασιλέων και Ηγεμόνων για το όνομα μου, μην σκεφτείτε τι θα πείτε και πως θα απαντήσετε, γιατί εκείνη την ώρα θα σας δοθεί τι πρέπει να πείτε. Δεν θα είστε εσείς που θα μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του ( Ουρανίου) Πατέρα σας που θα μιλάει μέσα από εσάς» [16]. 

Άποψη των τρούλων του Ναού
πηγή: www.bg-patriarshia.bg
Και πάλι: «Όποιος με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω και εγώ μπροστά στον Ουράνιο Πατέρα μου» [17]. Ενώ ο Άγιος είχε αυτά κατά νου και προσευχόταν, ο Δικαστής άκουσε τους ανθρώπους που ήταν εκεί συγκεντρωμένοι, να φιλονικούν μεταξύ τους, με αποτέλεσμα να γίνει μεγάλη αναταραχή και ξανά παρότρυνε τον Νικόλαο να αρνηθεί όλα όσα είπε, για να γλιτώσει το θάνατο. 

Και πάλι ο Άγιος του απάντησε: «Έμαθα από τον Χριστό μου, να μην φοβάμαι τον θάνατο του σώματος μου, αλλά να φοβάμαι περισσότερο τον θάνατο της ψυχής! Για εμένα, ώ Δικαστή, ο Χριστός είναι η ζωή και ο θάνατος για τον Χριστό κέρδος» [18]. Άλλα την στιγμή που ο λόγος του Θεού ολοκληρωνόταν στα χείλη του Αγίου, ένας άνδρας από το πλήθος του κατάφερε ένα μεγάλο κτύπημα, με αποτέλεσμα ο Άγιος να πέσει κάτω και – ήταν τόσο σφοδρό το κτύπημα – έσπασε το σαγόνι του και από το βαρύ πλήγμα ξεχύθηκε το ένα μάτι του Μάρτυρος έξω! Καί όχι μόνο αυτό, αλλά άρπαξε το ραβδί αμέσως και αφού – είχε πέσει κάτω – τον ποδοπάτησε ανελέητα και του κατάφερε πολλά κτυπήματα στην πλάτη και στην κοιλιά με τα πόδια του. 


Το μόνο διασωθέν απότμημα λειψάνου που σωζεται
του Αγίου Νεομάρτυρα Νικολάου.Λεπτομέρεια.
πηγή: www.bg-patriarshia.bg
Ένας από το πλήθος γεμάτος λύσσα, έπιασε με το ένα χέρι σταθερά το λαιμό του Μάρτυρα και με το άλλο χέρι έσυρε ένα μεγάλο μαχαίρι για να τον σφάξει. Και δεν θα γλίτωνε ο Άγιος αν δεν ήταν κάποιοι από το πλήθος που όρμησαν και άρπαξαν από τα χέρια του αιμοσταγούς δολοφόνου το μαχαίρι.

Το μεγαλείο της ψυχής του Νικολάου φαίνεται από το ό,τι υπέμεινε τόσο αφόρητο πόνο και ενώ βρισκόταν σε αυτή την επώδυνη κατάσταση, δεν έπαψε να προσεύχεται στον Κύριο: «Ελέησέ με, ω Θεέ μου, διότι, άνθρωπος με ποδοπάτησε κάτω στο χώμα, σαν να είμαι σκουλήκι. Όλες τις ημέρας με κατέθλιψε με τον πόλεμο, που εξήγειρε εναντίον μου. Με καταπατούν οι εχθροί μου όλες τις ημέρες, διότι οι πολεμούντες με είναι ισχυροί, και με πολεμούν από υψηλό, ασφαλές και απρόσβλητο μέρος Εγώ όμως όλες αυτές τας ημέρας του πολέμου των δεν τους φοβούμαι, διότι εις σε έχω στηρίξει τας ελπίδας μου…» [19]. Ο Νικόλαος δεν δείλιασε και ούτε για μια στιγμή δεν σκέφτηκε να απαρνηθεί τον Χριστό και μέσα από την τόσο μεγάλη του πίστη, κέρδιζε δύναμη, αντιμετώπιζε τα βασανιστήρια έγινε παράδειγμα προς μίμηση για τους ομοθρήσκους του που αντλούσαν κουράγιο και ελπίδα από αυτόν.

Το σημείο ταφής του Αγίου Νεομάρτυρα Νικόλαου,
βρίσκεται πολύ κοντά στον ιερό ναό του, στην οδό
Τσάρου Συμεών 125.
πηγή: www.bg-patriarshia.bg
Κατά την διάρκεια του δικαστηρίου, ακούστηκαν βαριές κατηγορίες για τον Νικόλαο.

Τον παρουσίασαν σαν αρνητή της Μουσουλμανικής πίστης και ανυπάκουο στο θέλημα του Αλλάχ – καθώς είχε ‘’κάνει’’ περιτομή – και τον εμφάνιζαν σαν εχθρό της πίστης τους και άλλα πολλά.

Όταν ρωτήθηκε τι είχε να πει, το μόνο που απάντησε ήταν απλά: «Είμαι Χριστιανός»

Ο Δικαστής όταν άκουσε αυτά τα πράγματα και δεδομένου πως δεν μπορούσε να αποφύγει τις ευθύνες που απέρρεαν από την θέση του είπε: «Ας είναι»

Και επειδή τον είχαν σφικτά δεμένο με βαριές αλυσίδες ο δικαστής διέταξε να τον απελευθερώσουν.  «Δεν μπορεί να υπάρχει σωστή αντιμετώπιση – είπε – όταν αλυσοδεμένος έρχεται κάποιος να απολογηθεί ενώπιον του Δικαστηρίου».

Κάθε χρόνο στίς 16 Μαίου παραμονή της εορτής του Αγίου
Νεομάρτυρα Νικολάου γίνεται πανηγυρικός εσπερινός και
λιτανεία του ιερού λειψάνου του και της εικόνας του από
τον ναό πρός το παρεκκλήσι που είναι χτισμένο επάνω
από τον τάφο του.
πηγή: www.bg-patriarshia.bg
Στη συνέχεια ο Δικαστής διέταξε το συγκεντρωμένο πλήθος να οπισθοχωρήσει και να περιμένει έξω από το Δικαστήριο.

Έπειτα πήρε μόνο του τον Άγιο και περπάτησε μαζί του στο εσωτερικό του Δικαστηρίου. Ακολούθησαν διάφορες συνομιλίες μεταξύ τους, χωρίς κανείς να μπορεί να γνωρίζει τι ειπώθηκε. 

Ο Δικαστής πήγε τότε προς την πόρτα και απευθυνόμενος στο πλήθος, όπως ο Πιλάτος στους Εβραίους, τους είπε: ‘’Δεν βρήκα αυτόν τον άνθρωπο άξιο ενοχής και θανάτου’’ και για αυτό δεν ήθελε να επιβάλει καμία ποινή εναντίον του. Ο όχλος ωστόσο δεν υπάκουσε στην ετυμηγορία του Δικαστή.

Έτσι λιθοβολήθηκε ο Μάρτυρας στις 17 Μαΐου 1555, στην περιοχή «Τρία Πηγάδια, που βρισκόταν έξω από την πόλη [20]. 

Κατά τον λιθοβολισμό οι εχθροί του Αγίου, δεν σταμάτησαν να τον φτύνουν και να τον κτυπούν ενώ μία γυναίκα έφερε ξύλα για να ανάψουν φωτιά, ώστε να μην μείνει τίποτα από τα Λείψανα του. 

Και αφού έβαλαν φωτιά, τέντωσαν τα χέρια και τα πόδια του Αγίου πάνω σ’ αυτήν και τον έκαψαν, μέχρι που τα οστά του να γίνουν στάχτη [21]. Όταν το σώμα κάηκε, πέταξαν την τέφρα στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, κατά την επιταγή του Κορανίου και λίγο αργότερα, μετά το μαρτύριο του Αγίου Νικολάου, ο τότε Μητροπολίτης της Σόφιας Ιακώβ, ανακοίνωσε την αγιοκατάταξη του Μάρτυρα και συγκάλεσε για το σκοπό αυτό την Επαρχιακή Σύνοδο. 


Στιγμιότυπο απο την Λιτανεία του αγίου Νεομάρτυρα
Νικολάου παραμονή της εορτής του, 16 Μαίου.
πηγή: www.bg-patriarshia.bg
Ο τάφος του Νεομάρτυρα Νικολάου της Σόφιας είναι ένας από τους λίγους γνωστούς τάφους Αγίων της Βουλγαρίας. Σήμερα βρίσκεται στο κέντρο της πόλης, στη συνοικία "Τρία Πηγάδια". Τριακόσια μέτρα από εκεί βρίσκεται ο περικαλλής Ναός του, ο οποίος είναι ένας από τους μεγαλύτερος ναούς της Σόφιας. Ο Ναός σχεδιάστηκε και κτίσθηκε από τον Αρχιτέκτονα Αντόν Τορνίλοβ και εγκαινιάστηκε από τον Επίσκοπο Παρθένιο, στις 3 Δεκεμβρίου του 1901.

Στο Ναό αυτό φυλάσσεται μία λειψανοθήκη που περιέχει το ελάχιστο τμήμα του Λειψάνου του Αγίου. Το Άγιο Λείψανο εκτίθενται σε προσκύνηση μια φορά το χρόνο, την 16ην και 17ην Μαΐου, στη μνήμη του Αγίου Την παραμονή της εορτής του γίνεται Μέγας Εσπερινός και ξεκινά λιτανεία με επικεφαλής Επίσκοπο που κρατά το Άγιο Λείψανο, με προορισμό το Παρεκκλήσι του Αγίου στο σημείο που κατά την παράδοση είναι ο τόπος που αποτεφρώθηκε το Λείψανό του, στην περιοχή "Ταρνίτσατα".

Την 10η Μαΐου 2011, λίγες ημέρες πριν την γιορτή του Αγίου Νεομάρτυρος Νικολάου από τα Ιωάννινα, ο γράφων δέχτηκε ένα τηλεφώνημα από τον Δικηγόρο κ. Κωνσταντίνο Παχή από την Αθήνα, ο οποίος είναι Πρόεδρος του Συλλόγου Αυλωνιτών "Το Σάλεσι" και ο οποίος ενημέρωσε πως ανακάλυψε το μοναδικό ίσως Παρεκκλήσιο του Αγίου στην Ελλάδα, στην περιοχή της Πάρνηθας, σε μια ορειβατική εξόρμηση του Συλλόγου στην περιοχή. 


Το μοναδικό ίσως Παρεκκλήσιο στην Ελλάδα του Αγίου
προ της ανακαίνισης του, στον Αυλώνα.
Αναζητώντας πληροφορίες για τον άγνωστο για εκείνον Νεομάρτυρα (επ΄ ονόματι του οποίου έχει κτισθεί το παλαιότατο Παρεκκλήσι από Σαρακατσαναίους βοσκούς που είχαν ποιμνιοστάσια στην περιοχή τον 18ο και 19ο αιώνα), βρήκε αναρτημένο στο Διαδίκτυο το κείμενο της παρούσης εργασίας και ειδικότερα αυτό που αφορά τον Νεομάρτυρα Νικόλαο και με αναζήτησε για να μου πει πως υπάρχει ο μοναδικός (πιθανόν) ναός του Αγίου στην Ελλάδα, εκεί στην δασόφυτη Πάρνηθα, κοντά στον Αυλώνα Αττικής. 

Μάλιστα είχε την ευγενή καλοσύνη (και τον ευχαριστώ θερμά για αυτό), να μου στείλει κάποιες φωτογραφίες από το γραφικό εκκλησάκι του Αγίου και την γύρω περιοχή, μεταξύ των οποίων και της παλαιότατης εικόνας του Αγίου [22] που βρίσκετε μέσα στο εκκλησάκι, έργο του 1891 που αναγράφει ‘’ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ Νεομάρτυς εξ’ Ιωαννίνων’’ και παρουσιάζει τον Νεομάρτυρα σε νεαρή σχετικά ηλικία, ένθρονο, ντυμένο με την στρατιωτική του στολή, περιβεβλημένο πορφυρό χιτώνα, να κρατά στο ένα χέρι του ακόντιο και στο άλλο τον Τίμιο Σταυρό, σύμβολο του μαρτυρίου του. Στο κάτω αριστερά μέρος της εικόνας. υπάρχει μικρή επιγραφή που γράφει: "Εις μνημόσυνον των συνδρομητών Μενιδίου 1891".

Η παλαιοτάτη αυτή εικόνα του Νεομάρτυρα, μοναδική ίσως στην Ελλάδα με απεικόνιση του Νεομάρτυρα (όπως και το εκκλησάκι του), είναι διαστάσεων 70 Χ 50 εκατοστά. Στο επάνω μέρος, αριστερά όπως κοιτάζουμε την εικόνα, έχει έναν Άγγελο που τείνει στέφανο στον Άγιο και στα δεξιά την ευλογούσα δεξιά του Κυρίου. Σήμερα η χαριτόβρυτος αυτή Εικόνα φυλάσσεται στον Ενοριακό Ιερό Ναό Αγίου Αντωνίου Αυλώνα - Αττικής. Τέλος δημιουργήθηκε πλήρης ασματική ακολουθία, υπό του Ελλογιμ. Καθηγητού κ. Αντωνίου Μάρκου, ιδρυτού του Κέντρου Αγιολογικών Μελετών » Άγιος Συμεών ο Μεταφραστής».

π. Θωμάς Ανδρέου
Πρωτοσύγκελος Ιερά Μητρόπολης Ιωαννίνων.



[1] Δημητρίου Γόνη, ‘’Ιστορία των Ορθοδόξων Εκκλησιών Βουλγαρίας και Σερβίας‘’, εκδ. Αρμός, Αθήνα 2001, σελ.111.
[2] Βλ. σημαντική μελέτη Μιχαήλ Τρίτου, Καθηγητού Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης,’’Ο Μετσοβίτης Νεομάρτυς Νικόλαος‘’, Ιωάννινα 2005.[3] ПЛАМЕН ПАВЛОВ-ХРИСТО ТЕМЕЛСКИ, ‘’БЪЛГАРИ СВЕТЦИ ‘’, СОФИЯ, ТАНГРА 2010 σελ. 158. Πρβλ. Παϊσίου Χιλανδαρινού ‘’Σλαβοβουλγαρική Ιστορία’’, Εκδ. Οικ., Αφών Κυριακίδη, Θεσ/νικη 2003, σελ.166, όπου ο συγγραφεύς κάνει απλή αναφορά του ονόματος του Νεομάρτυρα. Το χειρόγραφο του Παϊσίου γράφθηκε το 1762. Προφανώς είχε υπ’ οψη του το χειρόγραφο του Ματθαίου Γραμματικού, σχετικά με το μαρτύριο του Αγίου.
[4] Με βάση το πρωτότυπο χειρόγραφο του Ματθαίου Γραμματικού κατέγραψα τον Βίο του Νεομάρτυρα Νικολάου, διότι αυτό είναι η αρχαιότερη βιβλιογραφική πηγή. Ευχαριστώ την κ. Γκένκα Παπαδοπούλου, για την πολύτιμη βοήθεια της και συμβολή της στην επιμέρους μετάφραση του κειμένου.
[5] Λουκ. 4 - 24: ’’Οὐδεὶς προφήτης δεκτός ἐστιν ἐν τῇ πατρίδι αὐτοῦ’’.
[6] Γεν. 12-1: ’’Καὶ εἶπε Κύριος τῷ ¨Αβραμ· ἔξελθε ἐκ τῆς γῆς σου καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου καὶ ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου καὶ δεῦρο εἰς τὴν γῆν, ἣν ἄν σοι δείξω’’.
[7] ПЛАМЕН ПАВЛОВ-ХРИСТО ТЕМЕЛСКИ: ‘’БЪЛГАРИ СВЕТЦИ‘’, СОФИЯ, ТАНГРА 2010, σελ. 158.
[8] Ιδίων οπ.π. Σελ.158.
[9] Ψαλ. 15,8: «Προωρώμην τὸν Κύριον ἐνώπιόν μου διαπαντός, ὅτι ἐκ δεξιῶν μού ἐστιν, ἵνα μὴ σαλευθῶ».
[10] Πάντα κατά το χειρόγραφο του Ματθαίου Γραμματικού.
[11] Ιώβ 1 - 21:«Ο Κύριος έδωκεν, ο Κύριος αφείλετ, ως τω Κυρίω έδοξεν, ούτω και εγένετο" είη το όνομα του Κυρίου ευλογημένον».
[12] ПЛАМЕН ПАВЛОВ-ХРИСТО ТЕМЕЛСКИ, ‘’БЪЛГАРИ СВЕТЦИ‘’, СОФИЯ, ТАНГРА 2010, σελ. 158.
[13] Πρωτ. Δημητρίου Κωνσταντέλου, ‘’Οι Βίοι των Νεομαρτύρων ως πηγή μεθόδων Ισλαμικού προσηλυτισμού’’, Πρακτικά Θεολογικού Συνεδρίου, οπ. π. Σελ. 214.
[14] Ψαλμός 26:‘’Κύριος φωτισμός μου και σωτήρ μου, τίνα φοβηθήσομαι; Κύριος υπερασπιστής της ζωής μου, από τίνος δειλιάσω; Εν τω εγγίζειν επ΄εμέ κακούντας, του φαγείν τας σάρκας μου. Οι θλίβοντες με και οι εχθροί μου, αυτοί ησθένησαν και έπεσον. Εάν παρατάξηται επ΄εμέ παρεμβολή, ού φοβηθήσεται η καρδία μου· εάν επαναστή επ΄εμέ πόλεμος, εν ταύτη εγώ ελπίζω’’.
[15] Ψαλμός 128,2. ‘’Πλεονάκις ἐπολέμησάν με ἐκ νεότητός μου, καὶ γὰρ οὐκ ἠδυνήθησάν μοι. ἐπὶ τὸν νῶτόν μου ἐτέκταινον οἱ ἁμαρτωλοί, ἐμάκρυναν τὴν ἀνομίαν αὐτῶν. Κύριος δίκαιος συνέκοψεν αὐχένας ἁμαρτωλῶν.’’
[16] Μτθ. 10-19: Ὅταν δὲ παραδώσωσιν ὑμᾶς, μὴ μεριμνήσητε πῶς ἢ τί λαλήσετε· δοθήσεται γὰρ ὑμῖν ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ τί λαλήσετε. οὐ γὰρ ὑμεῖς ἐστε οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ πατρὸς ὑμῶν τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν’’.
[17] Μτθ. 10-32:’’Πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς’’
[18]Φιλιπ. 1-21:’’ Ἐμοὶ γὰρ τὸ ζῆν Χριστὸς καὶ τὸ ἀποθανεῖν κέρδος
[19]Ψαλμὸς 55: ‘’Ἐλέησόν με Κύριε ὅτι κατεπάτησέ με ἄνθρωπος ὅλην τὴν ἡμέραν πολεμῶν ἔθλιψέ με κατεπάτησάν με οἱ ἐχθροί μου ὅλην τὴν ἡμέραν ὅτι πολλοὶ οἱ πολεμοῦντές με ἀπὸ ὕψους ἡμέρας φοβηθήσομαι, ἐγὼ δὲ ἐπὶ σοὶ ἐλπιῶ».
[20] ПЛАМЕН ПАВЛОВ-ХРИСТО ТЕМЕЛСКИ, ‘’БЪЛГАРИ СВЕТЦИ‘’, СОФИЯ, ТАНГРА, 2010, σελ. 158.
[21] Διασώθηκε ελάχιστο απότμημα από το Άγιο Λείψανο του Νεομάρτυρα, το οποίο φυλάσσεται σήμερα στο Ναό του στη Σόφια. Ο Ματθαίος Γραμματικός στην εκτενή βιογραφία του για τον Άγιο, αναφέρει ότι το ελάχιστο αυτό τμήμα του Λειψάνου του Αγίου το διέσωσε κάποιο αγόρι που παρευρισκόταν στο μαρτύριο του Νεομάρτυρα, πριν το σώμα του παραδοθεί στην πυρά.
[22] σ.σ: Η εικόνα αυτή του 1891 μοιάζει σε πολλά σημεία με την εικόνα του Νεομάρτυρα που υπάρχει στον ομώνυμο Ναό του στη Σόφια. Π.χ. τα στρατιωτικά ενδύματα, το ακόντιο και ο Σταυρός, με την διαφορά ότι η μία τον παρουσιάζει σε σχετικά νεαρή ηλικία και αγένειο και η άλλη γενειοφόρο, στην ηλικία των 45 ετών που μαρτύρησε. Πολλοί προσπάθησαν να υποστηρίξουν πως ίσως να πρόκειται για τον Άγιο Νικόλαο τον εν Βουνένοις, μιας και τα εικονογραφικά στοιχεία ομοιάζουν με την εικονογραφική απόδοση του Αγίου Νικολάου του εν Βουνένοις. Ωστόσο , η επιγραφή στην εικόνα είναι ξεκάθαρη και δεν αφήνει περιθώρια αμφισβήτησης. Εικάζω ,πως οι άνθρωποι που παρήγγειλαν την εξιστόρηση του προσώπου του Αγίου, γνώριζαν εκ προφορικής ασφαλώς παραδόσεως πως υπήρξε στρατιωτικός. Ο Αγιογράφος, προφανώς χρησιμοποίησε ως πρωτότυπο έργο , εικόνα ενός άλλου στρατιωτικού επίσης Αγίου (όπως ο εν Βουνένοις) ‘’δανειζόμενος ’’ τα υπάρχοντα την εποχή εκείνη εικονογραφικά στοιχεία, για να αγιογραφήσει την εικόνα που του είχαν ζητήσει. Αυτό όμως συμβαίνει και σήμερα στην τέχνη της αγιογραφίας δηλαδή η χρήση κάποιου πρωτότυπου έργου από το οποίο ο αγιογράφος δημιουργεί την δική του εικόνα. Απλά ο αγιογράφος της εποχής εκείνης, του οποίου το όνομα δεν διασώθηκε, δεν μπορούσε να γνωρίζει την πραγματική ηλικία του Αγίου , μιας και δεν υπήρχε συναξάρι του μαρτυρίου του στην Ελληνική και για αυτό τον απεικονίζει σχετικά νέο και ομοιάζοντα με τον κατά πολύ παλαιότερο χρονολογικά Νικόλαο τον εν Βουνένοις.

πηγή: www.ieratikoistoxasmoi.gr