Ιερά Μονή Αγίου Νικολάου Κρεμαστού, Αράκυνθος Αιτωλοακαρνανίας.

Βρίσκεται σε μία απότομη και δυσπρόσιτη χαράδρα του επιβλητικού όρους Αρακύνθου (Ζυγού) που βλέπει προς τη λιμνοθάλασσα του Αιτωλικού, βορειοανατολικά του Κεφαλόβρυσου με την  περιοχή του Αρακύνθου να είναι προστατευόμενη, με βάση τις συνθήκες Natura 2000 και Ramsar.

Το εσωτερικό του σπηλαίου, διακρίνεται το τέμπλο
πηγή

Ανατολικά του σπηλαίου του Αγίου Νικολάου του Κρεμαστού, υπάρχει άλλη μια μεγάλη χαράδρα με απόκρημνα σπήλαια και διασκορπισμένα ερείπια διάφορων παλαιών κτισμάτων, που η παράδοση μας λέει ότι, εκεί υπήρχε κατά την εποχή του Μεσαίωνα, ένα πολύ μεγάλο και σημαντικό ασκητικό μοναστηριακό κέντρο.

Το σπουδαίο αυτό σπήλαιο, του Αγίου Νικολάου του Κρεμαστού, ανακαλύφθηκε εντελώς τυχαία, περίπου κατά το 1900, από έναν κάτοικο του Αιτωλικού ονόματι Βογιατζή και αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα Βυζαντινά Μνημεία στα Βαλκάνια, σημαντικό ασκητικό και μοναστικό κέντρο καθώς και το μεγαλύτερο σπήλαιο των Βαλκανίων. 

Άποψη του σπηλαίου
πηγή

Το όνομα του πρώτου μοναχού και ιδρυτή του σπηλαίου, Νίκανδρου που μόνασε εκεί από το 990 μέχρι το 1005, υπάρχει γραμμένο σε επιγραφή που σώζεται στην είσοδο του σπηλαίου. 

Σύμφωνα με μεταγενέστερη μαρτυρία από τον Μητροπολίτη Ναυπάκτου και Άρτας, Ιωάννη Απόκαυκο, που επισκέφτηκε το σπήλαιο, η προσωνυμία «Κρεμαστός» δόθηκε από τον ιδρυτή της Μονής, Νίκανδρο, επειδή πρόκειται για απόκρημνα και επικίνδυνα βράχια.

Ο Ιωάννης Απόκαυκος γράφει: «… ή κατά την επίσκεψιν Αχελώου Μονή του εν Αγίοις πατρός ημών Νικολάου, ήτι νικλήσιν εξ εαυτού ο πρώτος ταύτην δομησάμενος εχαρίσατο, έρωτι τω θείω γενόμενος εκκρεμής και ακολούθως τω τρόπω εν αποκρήμνω τη πέτρα επικρεμάσας το δόμημα και παρονομάσας ούτω του Κρεμαστού».

Άποψη της εισόδου του σπηλαίου
πηγή

Η Μονή, την εποχή εκείνη, απέκτησε φήμη και περιουσία όμως στην πορεία πέρασε μεγάλη οικονομική κρίση με ηγούμενο τότε τον Θεοδόσιο, πρώην Αρχιεπίσκοπο Ζικχίας. 

Μετά το θάνατο του, ο Μητροπολίτης Ιωάννης Απόκαυκος τοποθέτησε Ηγούμενο τον ιερομόναχο Τιμόθεο για να φροντίσει την μεγάλη περιουσία της μονής, πολλά βοσκοτόπια και αμπελώνες

Η Μονή στην ακμή της διέθετε εργαστήριο αντιγραφής κωδικών (scriptorium) και πλούσια βιβλιοθήκη που χειρόγραφά της σώζονται σήμερα σε βιβλιοθήκες της Δυτικής Ευρώπης (ένας από τους κώδικες βρίσκεται σε μουσείο του Λονδίνου).

Άποψη των τοιχογραφιών του Σπηλαίου

Άποψη των τοιχογραφιών του Σπηλαίου

Άποψη των τοιχογραφιών του Σπηλαίου

Άποψη της εισόδου του σπηλαίου
πηγή

Το σπήλαιο έχει άνοιγμα 6 μέτρα, στη μέση το άνοιγμά του είναι 8 μέτρα και το βάθος 12 μέτρα, απέναντι από την είσοδο του σπηλαίου υπάρχει το λιθόκτιστο τέμπλο που χωρίζει το ιερό από τον κύριο ναό και στο κέντρο του ναού υπάρχει μια μεγάλη δεξαμενή που συγκεντρώνει τα βρόχινα νερά και είναι το "Αγίασμα" του σπηλαίου.

Οι βραχογραφίες στα τοιχώματα έχουν χαρακτηριστικά την ισορροπία, την αρμονία στην απεικόνιση των μορφών και τις απαλές χρωματικές διαβαθμίσεις, πιθανόν δέ να φιλοτεχνήθηκαν από Καππαδόκες αγιογράφους, που επισκέπτονταν την περιοχή κατά τις μετακινήσεις τους από την ανατολή προς την δύση, έτσι φανερώνεται η σύνδεση της Αιτωλίας και Ακαρνανίας με τη Μικρά Ασία και την Κωνσταντινούπολη.

Άποψη των τοιχογραφιών του σπηλαίου
πηγή

Στο σπήλαιο, υπάρχουν τοιχογραφίες με τη Θεοτόκο Βρεφοκρατούσα, τη Γέννηση του Χριστού, την Κοίμηση της Θεοτόκου, τη Βαϊοφόρο, τη Σταύρωση, τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου κ.α, παραστάσεις που στο πέρασμα του χρόνου έχουν ξεθωριάσει, ενώ πολλές από τις τοιχογραφίες αναφέρονται στο βιβλίο του αείμνηστου καθηγητή Αθανασίου Παλιούρα με τίτλο «Άγιος Νικόλαος ο Κρεμαστός».

Όλες οι σκηνές στο μεγάλο και στο μικρό σπήλαιο, χωρίζονται μεταξύ τους με παχιές γραμμές και γεωμετρικές διακοσμήσεις, το μοτίβο που επαναλαμβάνεται είναι καστανόχρωμοι σταυροί σε λευκό έδαφος, που τοποθετούνται σε σειρές οριζόντιες, κάθετες και ομόκεντροι κύκλοι, που επαναλαμβάνονται σε οριζόντιες σειρές.

Άποψη των τοιχογραφιών του Σπηλαίου

Άποψη των τοιχογραφιών του Σπηλαίου

Άποψη των τοιχογραφιών του Σπηλαίου

Άποψη των τοιχογραφιών του Σπηλαίου

Άποψη του σπηλαίου
πηγή

Μία συμβολαιογραφική πράξη της 28 Μαΐου του 1770 μαρτυρά ότι από τη θέση αυτή Πατρινοί έμποροι μετέφεραν εμπορεύματα από το Μεσολόγγι στο Λιβόρνο της Ιταλίας με πλοίο του Δημητρίου Τρικούπη και το όνομα του ήταν, «Άγιος Νικόλαος της Βαράσοβας» ενώ σίγουρα το λιμάνι που βρισκόταν στον «αυχένα» της Βαράσοβας μεταξύ Σπηλαίου Αγίου Νικολάου και Κάτω Βασιλικής ήταν σταθμός για ανεφοδιασμό.

Στις ημέρες μας, το σπήλαιο το φροντίζουν κάτοικοι της περιοχής και η Εθελοντική Ομάδα Αιτωλικού του Αγίου Νικολάου Κρεμαστού.

Ο προσκυνητής ξεκινώντας από το Κεφαλόβρυσο Αιτωλικού και ύστερα από μια κοπιαστική πορεία μιας ώρας περίπου, μπορεί να φτάσει στο σπήλαιο του Αγίου Νικολάου ενώ μια άλλη, εναλλακτική, διαδρομή και περίπου ίδια είναι από το χωριό Κάτω Αμπέλια των Ελληνικών.

Τα τελευταία χρόνια τοποθετήθηκε στο άνοιγμα του σπηλαίου μία ξύλινη εξέδρα από τους εθελοντές, για να διευκολύνονται οι προσκυνητές, παρά τις εργασίες που έχουν γίνει στα επικίνδυνα σημεία του μονοπατιού, η πρόσβαση στο σπήλαιο δεν είναι εύκολη, αξίζει όμως να το επισκεφθείτε .

Ο Άγιος Νικόλαος ο Κρεμαστός, γιορτάζεται δύο φορές το χρόνο, η μία στις 6 Δεκεμβρίου και η άλλη στις 20 Μαΐου με πλήθος προσκυνητών να ανεβαίνουν από το δύσβατο μονοπάτι προκειμένου να φθάσουν στο σπήλαιο για να προσκυνήσουν και να ανάψουν ένα κεράκι στον Άγιο, να παρακολουθήσουν με μεγάλη κατάνυξη την πανηγυρική Θεία Λειτουργία, αλλά και την αγρυπνία που γίνεται την παραμονή της εορτής.

Παναγία η Αγιογαλούσαινα και το παρεκκλήσι της Αγίας Αννας, Χίος

Βρίσκεται στην είσοδο σπηλαίου στο μικρό και απομακρυσμένο χωριό της Βόρειας Χίου Άγιο Γάλα που παλαιότερα ονομαζόταν Άγιος Θαλελαίος. 

Άποψη του ναού εξωτερικά
πηγή

Το χωριό Άγιο Γάλα είναι πολύ γνωστό για τα σπήλαια που υπάρχουν σε αυτό και που εκτείνονται σε τρία διαφορετικά επίπεδα και που προκαλούν βαθιά εντύπωση στον επισκέπτη ο αναλογικά μεγάλος αριθμός των παλαιών ναών, των ξυλόγλυπτων τέμπλων αλλά και των τοιχογραφιών.

Σημαίνουσα θέση στο σημαντικό μνημειακό αυτό πλούτο του φτωχικού, αλλά με εξαιρετικά πλούσιο βυζαντινό καθώς και μεταβυζαντινό παρελθόν, χωριού έχουν οι ναοί της Παναγίας Αγιογαλούσαινας αλλά και της Αγίας Άννας, που βρίσκονται στην είσοδο και το εσωτερικό του μεσαίου σπηλαίου αντίστοιχα.

Η πρόσβαση στο μικρό αυτό πλάτωμα, όπου βρίσκεται ο ναός της Παναγιάς πίσω απ’ τον οποίο ανοίγεται το σπήλαιο, γίνεται είτε μέσω του χωριού και του ναού του Αγίου Θαλελαίου, είτε μέσα από το μονοπάτι που διακρίνεται από τον αμαξωτό δρόμο μέσω της ρεματιάς.

Σύμφωνα δε με την παράδοση, μία λεπρή κόρη ενός βασιλιά βρέθηκε εξόριστη από τον ίδιο τον Βασιλιά πατέρα της στο χωριό Άγιος Θαλελαίος. Εκεί την συμπάθησε και την φρόντισε μία μαυροφορεμένη γυναίκα η οποία κάποια βραδιά είδε ένα μυστήριο όραμα το οποίο και εκμυστηρεύτηκε αμέσως στην λεπρή πριγκίπισσα.

Αυτή ακολούθησε τις οδηγίες που είδε στο όνειρο της η μαυροφορεμένη γυναίκα και έτσι έφτασε στο σπήλαιο. 

Εκεί ήπιε από το νερό της πηγής θεραπευμένη από την αρρώστια της ζήτησε από τον πατέρα της να χτίσει μία εκκλησία σε αυτό το σημείο. 

Το έδαφος όμως ήταν ανώμαλο και ενώ οι τεχνίτες άρχιζαν να χτίζουν την εκκλησία στην απέναντι πλευρά, κάθε πρωί έβρισκαν τα εργαλεία τους στην πλευρά του σπηλαίου. Τελικά η εκκλησία χτίστηκε το 13ο ή 14ο αιώνα στην είσοδο του σπηλαίου και η περιοχή πήρε το όνομα Άγιο Γάλας λόγω του θεραπευτικού υγρού που έμοιαζε σαν γάλα.

Ο ναός εξωτερικά
πηγή

Ο ναός της Παναγιάς περιβάλλεται από κτίσματα που βρίσκονται σε διάφορες καταστάσεις διατήρησης, από την άριστη έως την πλήρη ερείπωση. 

Ο ναός ξεχωρίζει από τα γύρω κτίρια, λόγω του υψηλού τρούλου και της κόγχης του ιερού και εξωτερικά είναι επιχρισμένος, με αποτέλεσμα να μην είναι εμφανής η τοιχοποιία του. 

Μοναδικά διακοσμητικά στοιχεία είναι τα κογχάρια στην αψίδα του ιερού, το δίλοβο άνοιγμα με τον αμφικιονίσκο του, και πέντε πινάκια επί τω πλείστον νεωτερικά, που ίσως αντικατέστησαν βυζαντινά πινάκια ή σκυφία και όχι όπως αναφέρεται σε παλαιότερα δημοσιεύματα “αραβουργήματα”, δηλαδή διακοσμητικά στοιχεία αραβικής τεχνοτροπίας που δεν υπάρχουν στα βυζαντινά μνημεία της Χίου.

Η είσοδος του ναού

Πλίνθόκτιστη θολωτή κατασκευή στην είσοδο της Αγίας Άννας

Η είσοδος με το μαρμάρινο θύρωμα
πηγή

Η είσοδος στο ναό της Παναγιάς της Αγιογαλούσαινας γίνεται μέσω μιας θύρας.

Η θύρα αυτή περιβάλλεται από ένα μαρμάρινο θύρωμα που βρίσκεται στη νότια πλευρά του περιβόλου και οδηγεί σε ένα πρόσκτισμα εμφανές νεώτερο όμως του ναού και το οποίο και χρησιμεύει προφανώς ως νάρθηκας.

Ο νεώτερος αυτός χώρος - νάρθηκας αποτελείται από δύο κυρίως τμήματα τα οποία στεγάζονται με ημικυλινδρικούς θόλους.

Στο πρώτο τμήμα ανοίγεται στη ανατολική (στενή) πλευρά ένας φεγγίτης αλλά και χαμηλά δυο κογχάρια, ενώ στο ήμισυ της δυτικής πλευράς ανοίγεται ένα θύρωμα, χωρίς όμως εμφανή λόγω ύπαρξης και χρησιμότητας, αφού δεν οδηγεί πουθενά.

Από τη δυτική πλευρά γίνεται η προσπέλαση στο δεύτερο χώρου του νάρθηκα.

Στο χώρο αυτό ανοίγεται ένα παράθυρο στην ανατολική (στενή) πλευρά και δυο κογχάρια στη νότια ενώ στην βόρεια πλευρά, ανοίγεται επίσης ένα ευρύτατο άνοιγμα που αυτό οδηγεί στον Κυρίως ναό.

Η επιγραφή του θυρώματος

Το δίλοβο παράθυρο του Ιερού εξωτερικά

Άποψη του νάρθηκα

Άποψη του τέμπλου
πηγή

Ο Κυρίως ναός ανήκει στον τύπο του συνεπτυγμένου εγγεγραμμένου σταυροειδή με τρούλο.

Μπροστά από το Ιερό Βήμα, υψώνεται ξυλόγλυπτο τέμπλο, πλούσια κοσμημένο.

Οι επιφάνειες των τοίχων του ναού καλύπτονται από ασβεστοκονίαμα που κοσμείται με γύψινα στοιχεία (βεργιά, ροζέτες, φυτικά κοσμήματα) και με μόνη γραπτή διακόσμηση μαίανδρο στη βάση του τρούλου και στο τεταρτοσφαίριο στη κόγχη του Ιερού.

Γραπτός φυτικός διάκοσμος υπάρχει στον κοσμήτη, που περιτρέχει το ναό ενώ τα φωτιστικά ανοίγματα του ναού είναι έξι, εκ των οποίων τέσσερα στον τρούλο, ένα ορθογώνιο στη βόρεια πλευρά και ένα δίλοβο στην αψίδα του Ιερού.

Ελάχιστα τοιχογραφικά στοιχεία είναι ορατά. Κάποια σπαράγματα σε δύο στρώματα διακρίνονται στο μέτωπο της βορειοανατολικής παραστάδας και ένα κόσμημα στο δίλοβο παράθυρο του Ιερού.

Η επιγραφή των τεχνιτών στο τέμπλο

Τα βημόθυρα της Ωραίας Πύλης

Αγγελική μορφή στο πλαίσιο του θυρώματος της ωραίας Πύλης

Η αψίδα του Ιερού
πηγή

Στο βόρειο και νότιο τοίχο του Ιερού ανοίγονται δυο μικρές κόγχες. 

Το δάπεδο καλύπτεται με τετράγωνα τσιμεντένια πλακίδια με γεωμετρικά σχήματα.

Όμοια πλακίδια καλύπτουν και το νάρθηκα.

Στη δυτική πλευρά, τοξωτό άνοιγμα οδηγεί στο εσωτερικό του σπηλαίου, αποτελώντας ουσιαστικά την είσοδό του. 

Στο σημείο αυτό το δάπεδο καλύπτεται με κεραμικές πλάκες ενώ σε μικρή σχετικά απόσταση, στο εσωτερικό του σπηλαίου, προκαλεί έκπληξη στον επισκέπτη η ύπαρξη και ενός δευτέρου ναού. 

Ο τυφλός τρούλος του ναού

Άποψη της ανωδομής

Η τοιχογραφία της Κοίμησης της Θεοτόκου στο δυτικό τύμπανο του ναού

Τα τέσσερα φωτεινά ανοίγματα στον τρούλο
του ναού της Παναγιάς.

Ο δεύτερος ναός αυτός τιμάται στη μνήμη της Αγίας Άννας, μητέρας της Θεοτόκου και αποτελεί και παρεκκλήσι του ναού της Παναγίας. 

Ο ναός αυτός δεν αποτελεί όμως, όπως θα περίμενε κάποιος μία διαμόρφωση του κοιλώματος του σπηλαίου σε ναό, αλλά έναν ολόκληρο ναό κτισμένο στο εσωτερικό αυτού του σπηλαίου.

Ανήκει και αυτός στον ίδιο τύπο με το ναό της Παναγίας, μόνο που είναι λίγο μικρότερος και δεν έχει παράθυρα. 

Στεγάζεται με χαμηλό τυφλό τρούλο και η είσοδος στο ναό γίνεται μέσω ενός ανοίγματος στο νότιο τοίχο του. 

Παναγία Αγιογαλούσαινα

Η  τοιχογραφία της Πλατυτέρας, στην κόγχη του ιερού

Λείψανα τοιχογραφιών εντοπίζονται σποραδικά σε διάφορα σημεία του ναού, ενώ τοιχογραφίες σε μέτρια κατάσταση διατήρησης εντοπίζονται στο δυτικό τόξο και στην κόγχη του Ιερού.

Οι δυο τοιχογραφίες ανήκουν σε διαφορετικές εποχές. 

Στο τόξο που είναι και η παλαιότερη, εικονίζεται η Κοίμηση της Παναγίας, ενώ στην κόγχη μέσα στο ιερό, απεικονίζεται η Πλατυτέρα η οποία χρονολογείται περίπου στον 18ο αιώνα.

Ένα ξύλινο νεωτερικό τέμπλο που λέγεται πως αντικατέστησε το παλαιότερο που δυστυχώς κάηκε, χωρίζει το Ιερό από τον Κυρίως Ναό.

Στη βόρεια πλευρά ένα άνοιγμα οδηγεί στο υπόλοιπο σπήλαιο που χρησιμοποιείται σήμερα και ως αγίασμα, όπου συλλέγεται σε δοχεία το νερό που στάζει από τους σταλακτίτες.

Στο χώρο αυτό υπάρχει και ένας αμφικτιονίσκος παραθύρου, όμοιος με εκείνον του δίλοβου παραθύρου του Ιερού της Παναγιάς, και μάλλον προέρχεται από το ορθογώνιο σήμερα βόρειο παράθυρο. 

Η Παναγία η Αγιογαλούσαινα γιορτάζει στις 15 Αυγούστου και το πανηγύρι της που γίνεται στις 23 Αυγούστου, στα εννιάμερά της, είναι το μεγαλύτερο πανηγύρι στην Χίο με χιλιάδες επισκέπτες.

O Σπηλαιώδης Ναός του Αγίου Λουκά Απελλα, Κάρπαθος

πηγή

Βρίσκεται στην περιοχή Άπελλα Βωλάδας της Καρπάθου, σε μία κατάφυτη πλαγιά που καταλήγει σε μία γραφική και εντυπωσιακή παραλία. 

Άποψη της εισόδου του ναού
πηγή

Ο Ναός του Αγίου Λουκά είναι ένας πανέμορφος, ένας εντυπωσιακός και ιδιόμορφος σπηλαιώδης ναός.

Διαθέτει μάλιστα νάρθηκα μονόχωρο αλλά και καμαροσκέπαστο καθώς και έναν εξωνάρθηκα που έχει καταπέσει αλλά όμως είναι εξαίσια κατάγραφος με περίτεχνες τοιχογραφίες. 

Στον Ναό διατηρείται καλύτερα το δεύτερο ζωγραφικό στρώμα τοιχογραφιών που εικονίζεται στον ημισπηλαιώδη νάρθηκα. 

Το εικονογραφικό πρόγραμμα του σπηλαιώδη Ναού περιλαμβάνει σκηνές που συνδέονται κυρίως με το στοιχείο του νερού, όπως ο Γάμος στην Κανά, η Θεραπεία του παραλυτικού και το Εν Χώναις Θαύμα.

Άποψη των τοιχογραφιών του ναού
πηγή

Οι τεχνικές αρετές του ζωγράφου που εντοπίζονται στην απόδοση των σωμάτων με εύρος και αίσθηση πλαστικότητας, αρμονικά χρώματα, πλούσια, κυματιστή πτυχολογία και προσεγμένο χρωματολόγιο, συνδέει το μνημείο με αντίστοιχα του δεύτερου μισού του 13ου αιώνα, περίοδο στην οποία πρέπει να χρονολογηθεί. 

Μετά τη μελέτη αποκατάστασης του μνημείου, διενεργήθηκε το 2002 ανασκαφή στον περιβάλλοντα χώρο από την 4η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων με χρηματοδότηση από το Υπουργείο Αιγαίου και η ανασκαφή έδειξε ότι ο ναός αυτός ήτανε τμήμα μεγαλύτερου συγκροτήματος.

Η 4η Εφορεία βυζαντινών αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου το 1985, στερέωσε πρόχειρα, με ξύλινη κατασκευή το εσωτερικό του νάρθηκα και το 2001 προχώρησε στις απαραίτητες προκαταρκτικές εργασίες στην εκκλησία και στον περιβάλλοντα χώρο, εν όψει προγραμματισμένων επεμβάσεων. 

Συγκεκριμένα, καθαρίστηκε το εσωτερικό του μνημείου μέχρι το δάπεδο, ο περιβάλλων χώρος και η οροφή από τα χόρτα και τα δενδρύλλια, ανασκάφηκε ο ερειπωμένος εξωνάρθηκας, μέρος του οποίου θα αναστηλωθεί και διαμορφώθηκε κλίση του εδάφους για την απορροή των ομβρίων. 

Άποψη των τοιχογραφιών του ναού

Άποψη των τοιχογραφιών του ναού

Άποψη των τοιχογραφιών του ναού

Άποψη των τοιχογραφιών του ναού
πηγή

Παράλληλα, συνεργείο συντηρητών "όπλισε" τις τοιχογραφίες με πανιά και ειδικές γάζες για την προστασία τους κατά τη διάρκεια των εργασιών και μέχρι την πλήρη αποκατάσταση της ζωγραφικής επιφάνειας.

Η Κάρπαθος είναι το 2ο μεγαλύτερο νησί των Δωδεκανήσων μετά τη Ρόδο, έχει έκταση 302,152 τετραγωνικά χιλιόμετρα, 160 χιλιόμετρα μήκος ακτών και συνολικό πληθυσμό περίπου 7.100 κατοίκων. 

Βρίσκεται στην μέση του Καρπάθιου πελάγους μεταξύ της Ρόδου και της Κρήτης, έχει πρωτεύουσα τα Πηγάδια ή Κάρπαθος και αποτελεί έναν πλούσιο βιότοπο και για αυτόν τον λόγο διαθέτει προστατευμένες περιοχές, όπου επιζούν πληθυσμοί προς εξαφάνιση. 

Για την ονομασία του νησιού, υπάρχουν πολλές εκδοχές. 

Ο θρύλος του νησιού να αναφέρει ότι επειδή οι πρώτοι κάτοικοι αγαπούσαν υπερβολικά τον τόπο τους, έκλεψαν τους Ολύμπιους θεούς, τους έφεραν στο νησί και για την πράξη τους αυτή, ονομάστηκαν Αρπάθεοι, αργότερα μετατράπηκε σε Καρπάθεοι και τέλος σε Καρπάθιοι οπότε και η ονομασία Κάρπαθος αποδόθηκε στο νησί αυτό. 

Άποψη των τοιχογραφιών του ναού
πηγή

Άποψη των τοιχογραφιών του ναού
πηγή

Ομορφιά βουνού και θάλασσας χαρακτηρίζουν την Κάρπαθο
πηγή

Ο Όμηρος την ονομάζει Κράπαθο, σύμφωνα με αναφορά στα Γεωγραφικά του Στράβωνα. 

Άλλα αρχαία ονόματα του νησιού είναι Τετράπολις, Ανεμόεσσα και Ανεμούσα, ενώ κατά το Μεσαίωνα ονομαζόταν Scarpanto (η ονομασία αυτή για το νησί επιβιώνει ακόμη στα ιταλικά). 

Η Κάρπαθος έχει ακτοπλοϊκή σύνδεση με την Ανάφη, τη Χάλκη, το Ηράκλειο της Κρήτης, την Κάσο, τη Μήλο, τη Ρόδο, τη Σαντορίνη και τη Σητεία, για όσους θέλουν να συνεχίσουν τις διακοπές τους ενώ στο νησί, μπορείτε να χρησιμοποιείτε λεωφορεία που φεύγουν από τα Πηγάδια για τις μετακινήσεις σας ή ταξί.

Για την Κάρπαθο πραγματοποιούνται απευθείας πτήσεις από Αθήνα, ενώ το νησί συνδέεται επίσης αεροπορικώς με την Κάσο και τη Ρόδο.

Τηλέφωνα: (+30) 22410 25500 Εφορεία Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου, Λιμεναρχείο (+30) 22450 22227, Δήμος Καρπάθου (+30) 22453 60141.

Το Σπήλαιο Της Αγίας Σοφίας (Μυλοποτάμου) στα Κύθηρα.

πηγή

Το Σπήλαιο Της Αγίας Σοφίας Μυλοποτάμου είναι το μεγαλύτερο στα Κύθηρα, ένα μοναδικό δημιούργημα της φύσης που ενώθηκε ιδανικά και αρμονικά με το ανθρώπινο έργο, κάτι που αποτελεί μία ευχάριστη έκπληξη για τον επισκέπτη.

  

Η είσοδος του σπηλαίου στον Μυλοπόταμο
πηγή

Βρίσκεται στα δυτικά του νησιού, στον όρμο Κόκκαλα, κοντά στην παραλία του Λιμνιώνα και 60 περίπου μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας.

Είναι ένα από τα τρία σπήλαια στα Κύθηρα που φέρουν το ίδιο όνομα με τα άλλα δύο όμως να βρίσκονται στην Αγία Πελαγία το ένα και στον Κάλαμο το άλλο.

Σύμφωνα με την μυθολογία ο Πάρις και η Ωραία Ελένη κατά την φυγή τους από την Αρχαία Σπάρτη, το δεύτερο βράδυ τους, βρήκανε καταφύγιο στο Σπήλαιο της Αγίας Σοφίας.

Στον προθάλαμο του σπηλαίου σύμφωνα με την παράδοση, τέλεσαν το μυστήριο του γάμου και ο κρυφόγαμος, όπως ονομάστηκε έγινε προκείμενου η Ωραία Ελένη να μην θεωρηθεί παλλακίδα ή μοιχαλίδα του Πάρη, η οποία σύμφωνα με την τοπική παράδοση, δημιούργησε σε αυτό το Σπήλαιο το πρώτο βρεφοκομείο παρέχοντας φροντίδα και στέγη σε εγκαταλελειμμένα βρέφη ενώ μία άλλη φήμη θέλει να έχει κρύψει μέσα στο σπήλαιο, τους θησαυρούς του ο πειρατής Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα.

Τοιχογραφίες στο τέμπλο.
Ο Αγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος και ο Όσιος
Θεοδόσιος ο Κοινοβιάρχης.
πηγή

Μετά την είσοδο είναι οι αγιογραφίες του 13ου αιώνα έργο ενός ζωγράφου Θεόδωρου, όπως μαρτυρεί μία σωζόμενη μικρογράμματη επιγραφή. 

Στο τέμπλο, αριστερά της πύλης είναι ο Άγιος Παντελεήμων και ολόσωμες, μετωπικές, η Αγία Σοφία και οι κόρες της Αγάπη, Ελπίδα και Πίστη. 

Στην αριστερή παρειά της πύλης ο Άγιος Νικόλαος είναι ημίσωμος μετωπικός, στη δεξιά ο αρχάγγελος Μιχαήλ το ίδιο και δεξιά της πύλης η Δέηση με το Χριστό ένθρονο, με την Θεοτόκο και τον Ιωάννη τον Πρόδρομο. 

Αριστερά της Δέησης ο Όσιος Θεόδωρος ο Κηνθίρας ολόσωμος μετωπικός και δεξιά της Δέησης ο Όσιος Θεοδόσιος ο Κοινοβιάρχης, με λευκό κουκούλιο.

Προχωρώντας μετά από το τέμπλο στα αριστερά μας βλέπουμε το Ναίδριο της Αγίας Σοφίας μέσα σε αίθουσες με σταλακτίτες και σταλαγμίτες, ενώ προχωρώντας πιο βαθιά παρατηρούμε ένα υπέροχο θέαμα και χρωματικές εναλλαγές με τον βασικό χρωματισμό του σπηλαίου να είναι οι τόνοι του γκρι με έντονα χρώματα του κίτρινου και κόκκινου, που προέρχονται από τη διάβρωση των οξειδίων του σιδήρου και του μαγγανίου.

Άποψη του εντυπωσιακού πέτρινου τέμπλου στο σπήλαιο της Αγίας Σοφίας

Τοιχογραφίες αριστερά του τέμπλου.
Ολόσωμες και μετωπικές η Αγία Σοφία και οι κόρες 
της Αγάπη, Ελπίδα και Πίστη. 

πηγή

Το σπήλαιο έχει 10 αίθουσες με σταλακτίτες και σταλαγμίτες, που η λαϊκή φαντασία τους έδωσε διάφορα ονόματα όπως, Λουτρά της Αφροδίτης, αίθουσα του Κεχριμπαριού, (με σταλακτίτες σε κόκκινες αποχρώσεις λόγω του σιδήρου), Πλάκα, αίθουσα των Κυπαρισσιών ή του θρόνου, Σαγόνια του καρχαρία, Χταπόδι.

Εντός του σπηλαίου βρίσκεται και το ναΰδριο της Αγίας Σοφίας που κτίστηκε μεταγενέστερα, το 1875 και λειτουργείται κάθε χρόνο στις 17 Σεπτεμβρίου ενώ απέναντι από το ναΰδριο υπάρχει μία μικρή φυσική λίμνη, η οποία χρησιμοποιήθηκε επί σειρά ετών ως κολυμπήθρα για παιδιά με προβλήματα υγείας.

Το σπήλαιο ονομάστηκε έτσι λόγω της τοπικής παράδοσης, που αναφέρει ότι εκεί βρέθηκε το σώμα της Αγίας , δεν αποκλείεται όμως αρχικά τα σπήλαια με το όνομα αυτό να ήταν αφιερωμένα στην “Του Θεού Σοφία” και με την παρέλευση των ετών να επήλθε ταύτιση του ονόματος με την Αγία της εκκλησίας μας.

Ο Γιάννης και η Άννα Πετροχείλου έξω από την είσοδο
του σπηλαίου «Γλυφάδα» του Δυρού το 1958, για
την έρευνα και αξιοποίηση του οποίου διέθεσαν
το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους. (Φωτ. Θεοχάρη)
πηγή

Το σπήλαιο είναι γνωστό ήδη από τον 18ο αιώνα, σύμφωνα με διάφορους ξένους περιηγητές και σε προγενέστερες εποχές χρησίμευε και ως καταφύγιο των κατοίκων της περιοχής από πειρατικές επιδρομές. 

Μέχρι το 1930 δεν είχε γίνει καμία απολύτως έρευνα, χρονιά που ο γνωστός Κυθήριος σπηλαιολόγος Ιωάννης Πετρόχειλος, καθηγητής φυσικής του Γυμνασίου Κυθήρων και ιδρυτής της Ελληνικής Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας, εξερεύνησε το σπήλαιο και έκανε σχετικές δημοσιεύσεις. 

Το 1955, μετά το θάνατο του Ιωάννη Πετρόχειλου, το σπήλαιο εξερευνήθηκε εκ νέου, χαρτογραφήθηκε από τη σύζυγό του Άννα και εκπονήθηκε η καθοδηγητική μελέτη αξιοποίησής του ενώ το 1970 στη μνήμη του συζύγου της αποφάσισε να αξιοποιήσει τουριστικά το σπήλαιο και συγχρόνως να το χαρτογραφήσει λεπτομερώς εκπονώντας τελειότερη μελέτη από την αρχική.

Η ηλικία του σπηλαίου υπολογίζεται στα 4 εκατομμύρια χρόνια και εκτείνεται από δυτικά προς ανατολικά σε μία ευθεία μήκους 110 μέτρων. 

Η τουριστική διαδρομή είναι 220 μέτρα από τα συνολικά 500 μέτρα, έχει συνολικά έκταση 2.200 τετραγωνικά μέτρα, θερμοκρασία 18 βαθμούς Κελσίου, υγρασία 64%, η μέση θερμοκρασία τον Ιούλιο είναι 16 βαθμοί Κελσίου  και το μέγιστο βάθος είναι 1.5 μέτρο.

Άποψη του σπηλαίου
πηγή

Το σπήλαιο σήμερα δεν είναι πλήρως διευθετημένο και διατηρεί τα πρωτογενή του χαρακτηριστικά.

Προκαλεί αμέσως την προσοχή του επισκέπτη με τις εντυπωσιακές χρωματικές εναλλαγές του μαύρου, του άσπρου και του κόκκινου, που οφείλονται στην σύσταση των πετρωμάτων ενώ θεωρείται και το πιο ενεργό σπήλαιο των Κυθήρων με συνεχή δημιουργία σταλακτιτών αλλά και σταλαγμιτών. 

Οι αίθουσες του σπηλαίου γενικά μπορούν να χαρακτηριστούν στην πλειοψηφία τους ευρύχωρες και το ύψος τους σε μερικά σημεία φθάνει ακόμη και τα επτά μέτρα, έτσι δεν παρουσιάζεται αίσθημα δυσφορίας από ανεπαρκή αερισμό των αιθουσών στους επισκέπτες.

Άποψη του Σπηλαίου

Άποψη του Σπηλαίου

Άποψη του Σπηλαίου

Χάρτης του σπηλαίου

Το σπήλαιο λειτουργεί τους καλοκαιρινούς μήνες, οι ξεναγοί του θα σας ενημερώσουν για την ιστορία του και για το μικρό ισόποδο που ζει μόνο εκεί, το Kythironiscus Paragamiani που ανακαλύφθηκε από τον Καλούστ Παραγκαμιάν (Kaloust Paragamian), μέλος της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας και του Ελληνικού Ινστιτούτου Σπηλαιολογικών Ερευνών. 

Η πρόσβαση στο σπήλαιο γίνεται μέσα από το πανέμορφο χωριό Μυλοπόταμος στο οποίο μπορείτε να απολαύσετε τον καφέ ή το γεύμα σας κάτω από την σκιά των αιωνόβιων πλατανιών, όσον αφορά όμως οργανωμένα Group επισκεπτών, τα μεγάλα πούλμαν φτάνουν μόνο ως τον Μυλοπόταμο και από εκεί μπορείτε να πάτε στο σπήλαιο με τοπικά ταξί. 

Συνδυάστε την επίσκεψή σας στο σπήλαιο με μια βόλτα στον καταρράκτη του Μυλοπόταμου, στην κοιλάδα με τους Νερόμυλους, στο βυζαντινό οχυρωμένο οικισμό της Κάτω Χώρας και με μια βουτιά στον πανέμορφο κόλπο του Λιμνιώνα.

ΩΡΑΡΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΣΠΗΛΑΙΟΥ. 

Από 1η Ιουλίου έως 31 Αυγούστου καθημερινά εκτός Τετάρτης, από 11.00 π.μ - 18.00 μ.μ με την τελευταία ξενάγηση να γίνεται στις 17.30 και από 1η Σεπτεμβρίου έως 15 Σεπτεμβρίου καθημερινά εκτός Δευτέρας και Πέμπτης από 11.00 π.μ - 18.00 μ.μ με την τελευταία ξενάγηση να γίνεται στις 17.30.

Τιμές εισιτηρίου: 

Κανονικό €5,00, Παιδιά έως 6 ετών ΔΩΡΕΑΝ, Παιδιά 6 – 13 ετών & φοιτητές με επίδειξη φοιτητικής ταυτότητας €2,00, Ομαδικά εισιτήρια άνω των 10 ατόμων €3,00.


Πληροφορίες:
Δήμος Κυθήρων
Τ.Κ. 80100, Χώρα Κυθήρων
Τηλέφωνο: +30 2736031213, +30 27360-31930
Email: kythira@otenet.gr