ΑΠΟΤΜΗΜΑ ΤΙΜΙΑΣ ΚΑΡΑΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΕΓΑΛΟΜΑΡΤΥΡΑ ΣΕΡΓΙΟΥ.

Φυλάσσεται στην Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου Σταγιάδων.

 

Άγιοι Σέργιος. 
Τοιχογραφία τού 1546 στο Παρεκκλήσιο του Αγίου Νικολάου
τής Ιεράς  Μονής Σταυρονικήτα. Αγίου Όρους  
από τον Θεοφάνη τον Κρήτα και τον Συμεών.

Οπως αναγράφεται στην λειψανοθήκη πρόκειται για απότμημα της Τιμίας Κάρας του Αγίου Μεγαλομάρτυρα Σεργίου. Δυστυχώς δεν γνωρίζουμε άλλες πληροφορίες όμως θα προσπαθήσουμε εν καιρό και θα επανέλθουμε.

Η ιστορία των αγίων αναφέρεται σε ελληνικό κείμενο γνωστό ως "Το Πάθος του Σεργίου και Βάκχου". Η ιστορία παίρνει μέρος κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Ρωμαίου αυτοκράτορα Γαλερίου (305 έως 311) ενώ το ίδιο το έργο μπορεί να χρονολογείται στα μέσα του 5ου αιώνα

Οι Άγιοι Σέργιος και Βάκχος υπηρετούσαν στις στρατιωτικές τάξεις του αυτοκράτορα Γαλερίου, τους διέκρινε μεγάλη ανδρεία στα πεδία των μαχών, γι' αυτό ο αυτοκράτορας τους απένειμε τα αξιώματα του πριμικηρίου (primecerius) της σχολής των Kεντηλίων και του σεκουνδουκηρίου (secundicerius), αντίστοιχα.

Όταν όμως έμαθε ότι οι δύο επίλεκτοι στρατιώτες του ήταν χριστιανοί, δεν ήθελε με κανένα τρόπο να το πιστέψει. Για να πεισθεί οργάνωσε τελετές με θυσίες σε ειδωλολατρικό ναό και κάλεσε να παραστούν σ' αυτές και οι Σέργιος και Βάκχος.

Άγιοι Σέργιος και Βάκχος

Φορητή Εἰκόνα  του 13ου αιώνα 

στην Ιερά Μονή Αγίας Αικατερίνης Σινά

Οι δύο χριστιανοί στρατιώτες αρνήθηκαν και ομολόγησαν το Χριστό με θαρραλέο φρόνημα. Εξοργισμένος τότε ο αυτοκράτορας, διέταξε και τους αφαίρεσαν τα διάσημα των αξιωμάτων τους. 

Ο Μαξιμιανός διέταξε να τους καθαιρέσουν από τα αξιώματά τους, να τους αφαιρέσουν επί τόπου τις ζώνες και τα διάσημα του βαθμού και να τους φορέσουν ενδύματα γυναικεία. Ντυμένους μ’ ενδύματα θηλυπρεπή και φορτωμένους βαρείς σιδερένιους κλοιούς στον τράχηλο, περιέφεραν τους μάρτυρες ανά την πόλη για να τους χλευάσουν.

Κατόπιν ο αυτοκράτορας έδωσε εντολή να οδηγήσουν τους αγίους, από στρατόπεδο σε στρατόπεδο, έως τις όχθες του Ευφράτη, στην πόλη Βαρβαλισσό, όπου είχε την έδρα του ο διοικητής της επαρχίας της Ανατολής Αντίοχος, δικαστής σκληρός και ωμότατος. 

Τους έφεραν μπροστά του για να τους ανακρίνει, ούτε οι απειλές του όμως ούτε οι κολακείες δεν στάθηκαν ικανές να πτοήσουν τους αγίους νέους. 

Τον Σέργιο, τον έκλεισαν τότε σ’ ένα κελλί και άρχισαν να βασανίζουν τον σύντροφό του, τον μαστίγωσαν με μαστίγια από βούνευρα με τέτοια αγριότητα, που ο Βάκχος παρέδωσε την ψυχή του.

Μαρτύριο Σεργίου καί Βάκχου. 
Τοιχογραφία τού 1547 στην Ι. Μ. Διονυσίου Αγίου Όρους
από τόν Τζώρτζη (Ζώρζη) Φουκά

Την επαύριο, έφεραν πάλι ενώπιον του διοικητού τον Σέργιο, ο οποίος θλιβόταν που βρισκόταν ακόμη στον μάταιο τούτο κόσμο, ενώ ο σύντροφός του χαιρόταν ήδη την μακαρία ζωή. Ο Αντίοχος αρχικά δοκίμασε να κάνει τον Σέργιο ν’ αλλαξοπιστήσει τού θύμισε τα αξιώματα και την εξουσία που είχε πρίν και ύστερα τον απείλησε με τα πιο φρικτά μαρτύρια. Μάταιος κόπος! 

Διέταξε τότε ο ηγεμόνας να φορέσουν στον άγιο υποδήματα που είχαν αιχμηρά καρφιά στο εσωτερικό μέρος, και τον υποχρέωσε να τρέχει μπροστά από το άρμα του. Δεκαπέντε χιλιόμετρα διήνυσε τρέχοντας έτσι ο άγιος, μέχρι που έφθασαν στο κάστρο των Τετραπυργίων (σημ. Κσαϊράς-Σελέ). Η χαρά του που συμμετείχε κι εκείνος στο Θείο Πάθος, τον ανύψωνε πάνω από τους πόνους του σώματος, και ο Σέργιος έτρεχε χαρούμενος γοργά, ψάλλοντας ύμνους. 

Άγιοι Σέργιος και Βάκχος

Τοιχογραφία τού 16ου αιώνα στο Καθολικό της Ιεράς Μονής

Μεγίστης Λαύρας Αγίου Όρους από τον Θεοφάνη τον Κρήτα

Κατά τη διάρκεια της νύκτας, ήλθε άγγελος και εθεράπευσε τις πληγές του, κι έτσι ο νέος παρουσιάσθηκε την επομένη στον διοικητή ευδιάθετος κι έτοιμος για νέους αγώνες. Ο Αντίοχος διέταξε τότε να τον αποκεφαλίσουν στον επόμενο σταθμό, τη Ρουσάφα, διακόσια χιλιόμετρα ανατολικά του Χαλεπίου. 

Φθάνοντας στον τόπο της εκτελέσεως, ο άγιος ζήτησε λίγο χρόνο από τους δημίους του, και προσευχήθηκε ένθερμα να συγχωρηθούν οι διώκτες του. Κατόπιν, έκλινε ο ίδιος την κεφαλή κάτω από το ξίφος και η ψυχή του πέταξε για να συναντήσει τον Βάκχο στη Βασιλεία των Ουρανών.

Οι κάτοικοι της Σούρα, του χωριού όπου μαρτύρησε ο Βάκχος, θέλησαν να πάρουν κρυφά το σώμα του αγίου Σεργίου, φλόγα μεγάλη όμως εξήλθε από τον τάφο και τους εμπόδισε. Έτρεξαν τότε οι χριστιανοί της Ρουσάφα, έδιωξαν τους επίδοξους ληστές και κατέθεσαν το τίμιο λείψανο σε μέρος ασφαλές. 

Έκτισαν αργότερα πάνω στον τάφο του αγίου Σεργίου ναό, ο οποίος κατέστη ένα από τα πιο σεπτά προσκυνήματα όλης της Ανατολής, σε τέτοιο μάλιστα βαθμό ώστε ο τόπος εκείνος ονομάσθηκε Σεργιούπολις και τεμάχια του τιμίου λειψάνου διεσπάρησαν σε όλο τον χριστιανικό κόσμο.

Ο Άγιος Μάρτυρας Σέργιος ο Ρωμαίος. 

Ψηφιδωτό τού τέλους τού 11ου αιώνα

της Μονής Δαφνίου Ελλάδα. 

Το 547 ο Αυτοκράτορας Ιουστινιανός ανήγειρε στην Κωνσταντινούπολη λαμπρό ναό προς τιμήν των Αγίων Μαρτύρων Σεργίου και Βάκχου, τον επονομαζόμενο «Μικρή Αγία Σοφία», όπου και κατέθεσε αργότερα τα Ιερά Λείψανά τους.

Στη Δύση πολλές πόλεις διεκδικούν Λείψανα των Μαρτύρων με πρώτη την Βενετία, όπου Λείψανα αποδιδόμενα σ’ αυτούς φυλάσσονται στο Ναό του Αγίου Πέτρου στο Καστέλλο, τα Λείψανα αυτά έγιναν αντικείμενο αναγνωρίσεως το 1991.

Στην Παβία, στη Μονή των Βενεδικτίνων του Αγίου Φίλικος, φυλάσσονται Λείψανα των δύο Μαρτύρων, δωρεά του Αυτοκράτορα Όθωνα Β’. Τα Λείψανα αυτά περιλαμβάνονται στα κειμήλια που έφερε μαζί της στη Δύση η σύζυγός του, Βυζαντινή Πριγκίπισσα Θεοφανώ Σκλήραινα και για τον λόγο αυτό δεν υπάρχουν αμφιβολίες σχετικά με την γνησιότητά τους.

Σύμφωνα με μια άλλη παράδοση το 1152, κατά την διάρκεια των Σταυροφοριών, ο Κόμης Γοφρέδος ο Ανδεγαβός μετέφερε Λείψανα των Μαρτύρων από την Συρία στα εδάφη του.

Λείψανα των δύο Μαρτύρων φυλάσσονται ακόμη και στο Ναό του Αγίου Μαρτίνου, όπως μαρτυρεί βούλα του Πάπα Παύλου Β’, του 1469. Τα Λείψανα αυτά κατά τους Βολλανδιστές μετεφέρθηκαν τον 13ο ή 14ο αιώνα από την Συρία.

Λείψανα των Μαρτύρων φυλάσσονται ακόμη και στη Μονή του Wiessenburg της Βοημίας, απ’ όπου το 1354 ο Αυτοκράτορας Κάρολος Δ’ δώρισε μέρος τους στον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Βίτου Πράγας.

Η μνήμη τους τιμάται στις 7 Οκτωβρίου.

Η ΣΙΑΓΟΝΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ π. ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΓΚΑΓΚΑΣΤΑΘΗ.

 

Ο Άγιος παπα – Δημήτρης Γκαγκαστάθης γεννήθηκε το 1902 στο χωριό Πλάτανος Τρικάλων, από γονείς απλούς, φτωχούς αλλά πολύ πιστούς και ενάρετους, τον Χρήστο και την Αικατερίνη. Από μικρό παιδί τούς βοηθούσε στα χωράφια και φύλαγε τα λιγοστά ζώα πού είχαν. Γράμματα δεν έμαθε πολλά, παρά λίγα στο Δημοτικό σχολείο.

Διαβάζοντας τούς βίους των άγιων τής εκκλησίας άναψε μέσα του η επιθυμία να τούς μιμηθεί, σηκωνόταν τα μεσάνυχτα και προσεύχονταν, έκανε μετάνοιες ενώ ιδιαίτερα τον ευχαριστούσε να προσεύχεται στο ναό των Ταξιαρχών που ήταν κοντά στο σπίτι του.

Σέ ηλικία 19 των, το 1921 κατατάχθηκε στη Χωροφυλακή και έλαβε μέρος στην Μικρασιατική εκστρατεία, όπως έγραψε ο ίδιος: «῎Εφθασα στήν Σμύρνη Σάββατο, τήν ὥρα πού κτυποῦσαν οἱ καμπάνες. Τί συγκινητικόν ἦτο! ᾽Αργά τήν νύκτα ἔρχεται καί πάλιν ὁ γέρων (ἐννοεῖ τόν ᾽Αρχάγγελο) καί μοῦ λέγει: νά (...) πᾶς εἰς τό δεύτερο λιμάνι. Περί ώρα 9, παρά τέταρτο, νά μπεῖς εἰς τό πλοῖον καί θά βγεῖς εἰς τήν Χίον. ᾽Εγώ θά εἶμαι μαζί σου, μή φοβεῖσαι. ῎Ετσι κι ἔγινε. Βγῆκα εἰς τήν Χίο καί ἔπειτα στήν ᾽Αθήνα. ᾽Από τήν ᾽Αθήνα μέ έστειλαν εἰς τήν Κομοτηνή. ᾽Εκεῖ τακτικά εκκλησιαζόμουν καί ἔμαθον καί τήν ψαλτική».

Ο τάφος του αγίου Δημητρίου Γκαγκαστάθη όπισθεν του 
Ιερού Βήματος του Ιερού Ναού Ταξιαρχών στον Πλάτανο
Τρικάλων που διακόνησε πολλά χρόνια ως εφημέριος.
πηγή

Με την επιστροφή του στην Ελλάδα μετατάχθηκε στον Ελληνικό Στρατό όπου ολοκλήρωσε την θητεία του το 1924 και επέστρεψε στο χωριό του και ολοκλήρωσε το Δημοτικό σχολείο. Αργότερα φοίτησε στην ιερατική σχολή στην Τρίπολη γιατί επιθυμούσε να γίνει ιερέας.

Παντρεύτηκε στον Ναό του Αγίου Νικολάου, με την συγχωριανή του Ελισάβετ Κουτσιμπίρη τού Στεφάνου με την οποία απέκτησε εννέα θυγατέρες από τίς οποίες η μια κόρη του (η μικρότερη) είναι σήμερα η Γερόντισσα Ισιδώρα, η νύν ηγουμένη της Ιεράς Μονής Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Ζάρκου Τρικάλων ενώ εγγονή του, η μοναχή Ιγνατία, μονάζει στην Ιερά Μονή Κορπόβου Λαγκαδιάς Τρικάλων.

Όταν στο χωριό του έμεινε κενή η θέση τού Ιερέα με την υπόδειξη των κατοίκων στον τότε Μητροπολίτη Πολύκαρπο γίνεται διάκονος στις 24 Μαίου του 1931 και στις 26 του ίδιου μήνα ιερέας όπου διακόνησε στο χωριό του έως το 1973 όταν και αποσύρθηκε λόγω προβλημάτων υγείας, αφού το 1970 διαγνώστηκε με καρκίνο.

Το 1973 νοσηλεύθηκε στο νοσοκομείο Αλεξάνδρα της Αθήνας για «ανώτερες σπουδές», όπως έλεγε χαριτολογώντας ενώ στίς 29 Ιανουαρίου του 1975, μετά από πολύμηνους φρικτούς πόνους κοιμήθηκε.

Πριν αναχωρήσει για τίς σκηνές των δικαίων έλεγε: «Όταν βρω εκεί θέση, τότε θα έρχομαι και θα σάς βοηθώ. ῎Αμ, πώς! Θα ξεχάσω τα πνευματικά μου παιδιά;»

Τον Ιούλιο του 2025, το Οικουμενικό Πατριαρχείο, εκτιμώντας τον βίο και τις αρετές του πατρός Δημητρίου Γκαγκαστάθη, προχώρησε στην επίσημη αγιοκατάταξή του.

ΛΕΙΨΑΝΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΕΡΟΜΑΡΤΥΡΑ ΦΩΚΑ ΤΟΥ ΕΚ ΣΙΝΩΠΗΣ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ.

Φυλάσσονται  στον Ιερό Ναό της Αγίας Παρασκευής Κλεινού Καλαμπάκας.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Στην Ορθόδοξη Εκκλησία αποδίδουμε στα Αγία λείψανα τιμή και ευλαβική προσκύνηση, η όποια όμως δεν αποτελεί λατρευτική προσκύνηση η λατρεία. Τούτο γιατί κανείς ποτέ ορθόδοξος χριστιανός δεν ταύτισε στη σκέψη του τα τίμια λείψανα με «θεούς». Μακαριστός π. ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΑΛΕΒΙΖΟΠΟΥΛΟΣ (ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ).

Ο Αγιος Ιερομάρτυς Φωκάς, Επίσκοπος Σινώπης. 

Τοιχογραφία στήν Ιερά Μονή Βατοπαιδίου.

Ο άγιος Φωκάς στις μέρες μας είναι ένας ελάχιστα γνωστός άγιος όμως στον ελλαδικό χώρο εκκλησάκια ή τοπωνύμια που μαρτυρούν την προηγούμενη παρουσία κτισμάτων αφιερωμένων στον άγιο εντοπίζονται κυρίως σε ακρωτήρια (σε Σύρο, Πάρο και δυτικά των Βατερών Λέσβου), παραλίες (σε Κρήτη, Ικαρία, Κω, Σκύρο και Τήνο) και νησίδες (Αστυπάλαια, Μονεμβασιά και Σκύρο).

Οι τοποθεσίες αυτές αποτελούν τα ελάχιστα διασωθέντα κατάλοιπα από το πλήθος των παραθαλάσσιων εκκλησιών και μονών, όπου προσέτρεχαν οι ναυτικοί του απώτερου παρελθόντος και επικαλούνταν τον Άγιο όταν οι θάλασσες ήταν φουρτουνιασμένες και τον ευχαριστούσαν για την ασφάλεια που τους παρείχε όταν η θάλασσα ήταν γαλήνια. 

Κατά την 1η χιλιετία της χριστιανοσύνης έχαιρε μεγάλης τιμής από τους πιστούς και ήταν γνωστός σε ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο και τον Εύξεινο Πόντο ενώ μέχρι τουλάχιστον την πρώιμη βυζαντινή περίοδο προστάτης των Βυζαντινών ναυτικών ήταν ο άγιος Φωκάς. 

Από τον 7ο όμως αιώνα και μετά ο άγιος Νικόλαος άρχισε να τον αντικαθιστά ως προστάτη των ναυτικών στη συνείδηση των χριστιανών. 

Στο πρώτο μισό της δεύτερης χιλιετίας στον Πόντο και την αυτοκρατορία των Μεγάλων Κομνηνών η τιμή του αγίου Φωκά γνώρισε μία αναβίωση, σημαντικά κάστρα που αποτελούσαν πυλώνες της κεντρικής εξουσίας της αυτοκρατορίας, αλλά και της άμυνάς της απέναντι στις τουρκομανικές εισβολές, ήταν χτισμένα στο όνομά του.

                                                         

Ο Αγιος Ιερομάρτυς Φωκάς, Επίσκοπος Σινώπης.

Τοιχογραφία τού 1198 στον Ι.Ν. Μεταμορφώσεως τού Σωτήρος 

στο Όρος Nereditsa, νότια του Νόβγκοροντ, Ρωσία.

Ο άγιος Φωκάς θεωρήθηκε μετά τον Άγιο Ευγένιο ο δεύτερος προστάτης της αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας όμως η κατάλυση της αυτοκρατορίας των Κομνηνών και η τουρκοκρατία που ακολούθησε περιόρισε τη φήμη του αγίου, καθώς ο χριστιανισμός έπαψε να είναι προστατευόμενη θρησκεία και πολλές μονές και εκκλησίες καταστράφηκαν ή μετατράπηκαν σε τζαμιά.

Σύμφωνα με τον βίο του Αγίου, ο πατέρας του Φωκά, Πάμφιλος εγκαταστάθηκε ως μέτοικος στη Σινώπη, ήταν Πόντιος στο γένος και οι επαγγελματικές του ασχολίες ήταν η ναυπηγική και η ναυκληρία, ήταν δε «πάσης ναυτικής επιστήμης καὶ τέχνης έμπειρος». 

Η σύζυγός του Μαρία ή Μακαρία καταγόταν από την ίδια περιφέρεια και κατά μία εκδοχή από την πόλη της Αμάσειας και η γέννηση του παιδιού τους έδωσε μεγάλη χαρά και αναφώνησαν από κοινού «ετέχθη ημίν φώς αγαθὸν ο πρωτότοκος ημών υιός». 

Ανέλαβαν την ανατροφή του μικρού Φωκά με μεγάλη επιμέλεια και όταν συμπλήρωσε τα δέκα χρόνια οι γονείς του τον έστειλαν σε παιδαγωγείο για να μάθει τη ναυπηγική τέχνη όμως ο Φωκάς δεν έδειχνε ενδιαφέρον για τα διδασκόμενα στο παιδαγωγείο και αναχωρούσε για να περάσει την ημέρα του νηστεύοντας και προσευχόμενος στην ακρογιαλιά. 

Αναδείχθηκε Επίσκοπος Σινώπης και ευτύχησε να έχει το χάρισμα της επιτέλεσης θαυμάτων στο όνομα του Τριαδικού Θεού. 

Ανέπτυξε έντονη ιεραποστολική δραστηριότητα στην περιοχή της Επισκοπής του, γεγονός που δεν πέρασε απαρατήρητο σε κάποιους φανατικούς ειδωλολάτρες.

Πράγματι, ο Έπαρχος Αφρικανός, διέταξε την σύλληψή του και τον έριξαν σε καυτό λουτρό, όπου και παρέδωσε το πνεύμα του, επί των χρόνων του αυτοκράτορος Τραϊανού.

Η ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΕΓΑΛΟΜΑΡΤΥΡΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΤΟΥ ΜΥΡΟΒΛΗΤΗ, ΣΤΟ ΒΑΛΕΤΣΙΚΟ.

Φυλάσσεται στην ομώνυμη Ιερά Μονή του Αγίου Δημητρίου Βαλέτσικο, στην Τσαριτσάνη της Ελασσόνας.

Άποψη της Μονής
πηγή

Η ιστορία της περιοχής, αρχίζει με την κατάληψη της Θεσσαλίας, από τον Σέρβο βασιλιά Στέφανο Δουσάν, το 1348.

Διορίζει Δεσπότη τον Συμεών Ούρεση Παλαιολόγο ο οποίος μετά το θαύμα στον γιό του Ιωάννη, έπειτα μοναχό Ιωάσαφ, το 1370, χάριν της εικόνας του Αγίου Δημητρίου, έχτισε το Καθολικό της Μονής, που σώζεται ως σήμερα, όχι όμως στην αρχική του μορφή, ενθρόνισε την θαυματουργή εικόνα του Αγίου και η Μονή ονομάστηκε  «Βαλέτσικο» που σημαίνει μικρό παιδί.

Στην εκστρατεία του Ελληνικού Στρατού εναντίον των Τούρκων το 1897, το μοναστήρι γίνεται κέντρο πληροφοριών και συνδέσμου του Ελληνικού στρατού ενώ το 1905 εγκαθίσταται στην Μονή Τουρκικό απόσπασμα 35 Οθωμανών στρατιωτών, το οποίο τα ξημερώματα της 29ης Οκτωβρίου 1905, μετά από θαυμαστή επέμβαση και εμφάνιση του Αγίου Δημητρίου, εγκαταλείπουν τη Μονή.

Μπροστά στο τέμπλο, υπάρχει η «πατησιά»

του αλόγου του Αγίου Δημητρίου.

Μάλιστα μπροστά στο τέμπλο, κατά την παράδοση, υπάρχει η «πατησιά» του αλόγου του Αγίου Δημητρίου, όταν εκδίωξε τους Οθωμανούς μέσα από τη Μονή κατά την θαυμαστή εμφάνισή του.

Η θαυματουργή Ιερά Εικόνα απεικονίζει τον άγιο Δημήτριο σε μπούστο και φέρει όλα τα χαρακτηριστικά της Βυζαντινής τέχνης, δεν διασώζεται βέβαια κάποια χρονολογία ή και το όνομα του αγιογράφου, αλλά η τεχνική της παραπέμπει στον 14ο αιώνα. 

Το κάλυμμα της Εικόνας είναι κατασκευασμένο το 1611 και χαρακτηριστικό του είναι πως δεν φέρει την μορφή του Αγίου Δημητρίου, αλλά έχει πλούσιο διάκοσμο με Ναούς και άνθη ενώ στο κέντρο υπάρχει λειψανοθήκη με απότμημα Ιερού Λειψάνου του Αγίου Δημητρίου.

Λόγω της ερήμωσης της Μονής, η Εικόνα αυτή φυλασσόταν στο Ιερό Ναό της Κοίμησης της Θεοτόκου Τσαριτσάνης και υπέστη μεγάλη ζημιά κατά την πυρκαγιά του Ναού το 1986, για αυτό και το πρόσωπο του Αγίου σήμερα, δεν διακρίνεται.

Η Εικόνα αποκαταστάθηκε από την Εφορία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Λαρίσης και στις 28 Οκτωβρίου του 2016, όταν η Μονή επανδρώθηκε, πραγματοποιήθηκε με κάθε λαμπρότητα η επάνοδος της από τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Ελασσώνος κ.κ. Χαρίτωνα, στην Ιερά Μονή.

Ιερά Μονή Αγίου Δημητρίου Βαλέτσικο

πηγή

Βρίσκεται σε υψόμετρο 750 μέτρων, ανατολικά της κωμόπολης Τσαριτσάνης, σε μια απόκρημνη πλαγιά με άγρια βλάστηση.

Η είσοδος της Μονής
πηγή

Η ακριβής χρονολογία ίδρυσης της Μονής δεν μπορεί να προσδιοριστεί, όμως στη μεγάλη δίκη, για τις καταπατήσεις των εκτάσεων της το 1875, όπου και δικαιώνεται η Μονή, αναφέρεται ως “αρχαία μονή με χιλιόχρονη παρουσία”.

Η καταγεγραμμένη ιστορία της περιοχής, αρχίζει από την κατάληψη της Θεσσαλίας, από του Σέρβο βασιλιά Στεφάνο Δουσάν το 1348, όπου και διορίζει δεσπότη της Θεσσαλίας τον Συμεών Ούρεση Παλαιολόγο.

Ο Συμεών Ούρεσης Παλαιολόγος μετά το θαύμα στον νεαρό γιό του Ιωάννη, μετέπειτα μοναχό Ιωάσαφ, περίπου το 1370, χάριν της εικόνας του Αγίου Δημητρίου, έχτισε το Καθολικό της Μονής, το οποίο σώζεται μέχρι σήμερα, όχι όμως στην αρχική του μορφή και ενθρόνισε την θαυματουργή εικόνα του Αγίου Δημητρίου, από τότε η Μονή πήρε την ονομασία «Βαλέτσικο» που σημαίνει μικρό παιδί.

Άποψη της Μονής
πηγή

Ο Συμεών Ουρέσης Παλαιολόγος χάρισε στην Μονή πολλά αγροκτήματα που καλλιεργούσαν οι μοναχοί και οι εργάτες της Μονής, κυρίως σιτηρά, αμπέλια,οπωροφόρα δέντρα, ελαιόδεντρα, βοσκοτόπους ενώ διέθετε και μελισσώνες, όπως μαρτυρείται από την ονομασία της τοποθεσίας "Μελισσομάνδρι".

Τα εισοδήματα της Μονής χρησιμοποιούνταν, εκτός από τη συντήρηση των μοναχών και των υπαλλήλων της Μονής και για τη μισθοδοσία των δασκάλων και την συντήρηση των εκπαιδευτηρίων Τσαριτσάνης.

Το 1435, όταν η περιοχή κατακτήθηκε από τους Οθωμανούς, το Μοναστήρι το είχε υπό την προστασία του ο Σουλτάνος, κάνοντάς το Βακούφι και διορίζοντας τους Σπαχήδες για την προστασία της Μονής, με αντάλαγμα να δίνει φόρο το ενα δέκατο των εισοδημάτων της.

Το 1767 επισκέφθηκε τη Μονή και φιλοξενήθηκε ο
Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός και το κελί, στο οποίο διέμενε
ο Άγιος, διαμορφώθηκε σήμερα ως Παρεκκλήσιο -
Εξομολογητήριο και αφιερώθηκε προς τιμήν του
πηγή

Η Μονή, λόγω της στρατηγικής της θέσεως υπήρξε ορμητήριο και καταφύγιο των αγωνιστών για την ελευθερία του υπόδουλου γένους και της πατρίδος και γνώρισε μεγάλη ακμή τον 17ο και 18ο αιώνα, με εκκλησιαστικές προσωπικότητες και διανοουμένους.

Το 1767 επισκέφθηκε τη Μονή και φιλοξενήθηκε ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, πραγματοποιώντας την περιοδία του στην περιοχή, για την ανύψωση του ηθικού φρονήματος του υπόδουλου γένους, μάλιστα το κελί, στο οποίο διέμενε ο Άγιος, διαμορφώθηκε σήμερα ως Παρεκκλήσιο - Εξομολογητήριο και αφιερώθηκε προς τιμήν του.

Το 1822 κατά την επανάσταση του καπετάν Διαμαντή στο Όλυμπο αποτέλεσε κρησφύγετο των αγωνιστών, το ίδιο συνέβη και το 1833 με τον καπετάν Δήμο Τσαχείλα αλλά και το 1878 όταν αποτέλεσε τόπο συγκέντρωσης και οργάνωσης των κατοίκων της περιοχής που κατατάσσονταν στις επαναστατικές ομάδες.

Η τράπεζα της Μονής
πηγή

Με το θάνατο του τελευταίου Ηγουμένου, Νικοδήμου, το Δεκέμβριο του 1882, η Μονή πέρασε υπο την εποπτεία των Δημογερόντων της Τσαριτσάνης.

Στην εκστρατεία του Ελληνικού Στρατού εναντίον των Τούρκων το 1897, το μοναστήρι γίνεται κέντρο πληροφοριών και συνδέσμου του Ελληνικού στρατού ενώ το 1905 εγκαθίσταται στην Μονή Τουρκικό απόσπασμα 35 Οθωμανών στρατιωτών, το οποίο τα ξημερώματα της 29ης Οκτωβρίου 1905, μετά από θαυμαστή επέμβαση και εμφάνιση του Αγίου Δημητρίου, εγκαταλείπουν τη Μονή.

Μάλιστα μπροστά στο τέμπλο, κατά την παράδοση, υπάρχει το αποτύπωμα «πατησιά» του αλόγου του Αγίου Δημητρίου, όταν εκδίωξε τους Οθωμανούς μέσα από τη Μονή κατά την θαυμαστή εμφάνισή του.

Μπροστά στο τέμπλο, κατά την παράδοση, υπάρχει το αποτύπωμα 

«πατησιά» του αλόγου του Αγίου Δημητρίου, όταν εκδίωξε τους 

Οθωμανούς μέσα από τη Μονή κατά την θαυμαστή εμφάνισή του.

άποψη του εσωτερικού του Καθολικού
πηγή

Σημαντικό επίσης ρόλο διαδραμάτισε στον Μακεδονικό αγώνα και τον αγώνα της Εθνικής Εταιρίας καθώς επικοινωνούσε οπτικά με το μοναστήρι της Ολυμπιώτισσας και ενημερώνονταν για σημαντικά θέματα της έκβασης του αγώνα, όπως και με το Μοναστήρι των Γιαννωτών και το Προξενείο της Ελασσώνος.

Την περίοδο 1941 - 1944 και αργότερα με την Εθνική Αντίσταση, η Μονή φιλοξένησε αγωνιστές και αντάρτικες ομάδες όπου δρούσαν μεταξύ Ολύμπου και Χασίων και για πολλούς μήνες στέγασε το Αρχηγείο Ολύμπου στις μυστικές καταπακτές της Μονής.

Η περίοδος από το 1882 που πέθανε ο τελευταίος ηγούμενος της, Νικόδημος, μέχρι την ανακαίνιση και επάνδρωση της Μονής από τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Ελασσώνος κ.κ. Χαρίτωνα το 2015, ήταν η ποιό καταστροφική αφού λεηλατήθηκαν σπουδαία κειμήλια και καταπατήθηκαν μεγάλες εκτάσεις.

Το Καθολικό της Μονής είναι αφιερωμένο στον Άγιο Δημήτριο τον μυροβλύτη, χτίστηκε το 1600 και βρίσκεται στο κέντρο του συγκροτήματος, είναι μικρό σε διαστάσεις, πετρόχτιστος με υλικά της περιοχής, μονόχωρος, ξυλόστεγος και κεραμοσκέπαστος ενώ εσωτερικά σώζονται αξιόλογες τοιχογραφίες, όπως αναφέρεται σε επιγραφή της προθέσεως (του 1668) με τη συνδρομή των μοναχών Σαμουήλ και Μαλαχία, αρχιερατεύοντος του Ελασσώνος Γερμανού.

Άποψη των τοιχογραφιών

άποψη του τέμπλου του Καθολικού
πηγή

Σήμερα σώζεται το μεγαλύτερο τμήμα του θαυμάσιου ξυλόγλυπτου τέμπλου της Μονής, χωρίς όμως τις πρώτες δεσποτικές εικόνες, οι οποίες έχουν δυστυχώς κλαπεί, όπως και πολλά άλλα σημαντικά κειμήλια (Ιερά Ευαγγέλια, Δισκοπότηρα, κανδήλες, κλ.π.)

Ο νάρθηκας του καθολικού της Μονής, είναι νεότερο κτίσμα που εικονογραφήθηκε το 2021 από τον αγιογράφο Κωνσταντίνο Θεοδώρου, με δαπάνες ευλαβών Χριστιανών.

Στην βορειονατολική πλευρά της μονής υπάρχει παρεκκλήσιο αφιερωμένο προς την τιμήν της Αγίας Μεγαλομάρτυρος Βαρβάρας που διαθέτει και λείψανο της Αγίας, ενώ στο ιερό βήμα του σώζονται, τοιχογραφίες ιστορημένες από μαθητές του Μανουήλ Πανσέληνου, 

Στην υπόγεια στοά του Παρεκκλησίου βρίσκεται το οστεοφυλάκιο της Μονής και λίγο πριν την ανάβαση του κλιμακοστασίου προς το Ιερό αυτό Παρεκκλήσιο βρίσκεται και το Αγίασμα.

Λειψανοθήκη της Μονής με ιερά λείψανα του Αγίου Δημητρίου και της Αγίας Βαρβάρας

    Το σκευοφυλάκιο της Μονής

Η θαυματουργή Εικόνα που απεικονίζει τον άγιο Δημήτριο
σε μπούστο και που η επένδυση στο κέντρο της φέρει
λείψανο του Αγίου Δημητρίου
πηγή

Η θαυματουργή Ιερά Εικόνα απεικονίζει τον άγιο Δημήτριο σε μπούστο και φέρει όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά της Βυζαντινής τέχνης. 

Δεν διασώζεται κάποια χρονολογία ή και το όνομα του αγιογράφου, αλλά η τεχνική της παραπέμπει στον 14ο αιώνα. 

Λόγω της ερήμωσης της Μονής, η Εικόνα αυτή φυλασσόταν στο Ιερό Ναό της Κοίμησης της Θεοτόκου Τσαριτσάνης και υπέστη μεγάλη ζημιά κατά την πυρκαγιά του Ναού το 1986, για αυτό και το πρόσωπο του Αγίου σήμερα, δεν διακρίνεται.

Το κάλυμμα της Εικόνας είναι κατασκευασμένο το 1611 και χαρακτηριστικό του είναι πως δεν φέρει την μορφή του Αγίου Δημητρίου, αλλά έχει πλούσιο διάκοσμο με Ναούς και άνθη ενώ στο κέντρο υπάρχει λειψανοθήκη με απότμημα Ιερού Λειψάνου του Αγίου Δημητρίου.

Η Εικόνα μετά από επιμελή φροντίδα της Εφορίας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Λαρίσης αποκαταστάθηκε και στις 28 Οκτωβρίου του 2016, όταν η Μονή επανδρώθηκε, πραγματοποιήθηκε με κάθε λαμπρότητα η επάνοδος της από τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Ελασσώνος κ.κ. Χαρίτωνα, στην Ιερά Μονή.

Η Μονή πανηγυρίζει στις 29 Οκτωβρίου, σε ανάμνηση του θαύματος της εμφάνισης του Αγίου Δημητρίου, στις 4 Δεκεμβρίου την μνήμη της Αγίας Βαρβάρας, στις 24 Αυγούστου την μνήμη του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού, στις 2 Μαΐου την μνήμη του Αγίου Αθανασίου (στο Μετόχι της Ιεράς Μονής) και στις 17 Ιανουαρίου την μνήμη του Αγίου Αντωνίου (Παρεκκλήσιον του Μετοχίου του Αγίου Αθανασίου).

Στοιχεία επικοινωνίας: Ιερά Μονή Αγίου Δημητρίου «Βαλέτσικο» Τσαριτσάνη, Τ.Θ. 72, Τ.Κ. 40200 Ελασσόνα, τηλέφωνο: 24931 - 00008 και email:  imvaletsiko@gmail.com

πηγή