Η ΤΙΜΙΑ ΚΑΡΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΓΟΡΔΙΟΥ.

πηγή

Φυλάσσεται στην Ιερά Μονή της Αγίας Παρασκευής στα Βραγγιανά της Ευρυτανίας.

Πολλοί ήταν αυτοί που τον παρομοίασαν, λόγω της ρητορικής δεινότητάς του, με τον Αριστοτέλη και του προσέδωσαν το προσωνύμιο «ο Αριστοτέλης των Αγράφων»! 

Αλλοι τον εκλάμβαναν ως έναν από τους αξιολογότερους δασκάλους του Γένους, υποστηρίζοντας ότι, μαζί με τον Άγιο Ευγένιο τον Αιτωλό και τον Ιεροδιδάσκαλο Θεοφάνη, υπήρξαν οι θεμελιωτές του Εθνικού Ξεσηκωμού του 1821!

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Στην Ορθόδοξη Εκκλησία αποδίδουμε στα Αγία λείψανα τιμή και ευλαβική προσκύνηση, η όποια όμως δεν αποτελεί λατρευτική προσκύνηση η λατρεία. Τούτο γιατί κανείς ποτέ ορθόδοξος χριστιανός δεν ταύτισε στη σκέψη του τα τίμια λείψανα με «θεούς». Μακαριστός π. ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΑΛΕΒΙΖΟΠΟΥΛΟΣ (ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ).

 

Ελαιογραφία του Αναστασίου Γορδίου, 1971,

έργο Δημ. Βασιλείου, Εθνικό και Ιστορικό Μουσείο.

Γεννήθηκε στα σημερινά Μεγάλα Βραγγιανά (τότε Βρανιανά που στα χρόνια της Τουρκοκρατίας λειτούργησε για δύο αιώνες το περίφημο «Ελληνομουσείον των Αγράφων»), το 1654 και είναι ένας από τους σημαντικότερους λόγιους κληρικούς της εποχής της Τουρκοκρατίας ενώ υπήρξε και ο επιφανέστερος μαθητής του Αγίου Ευγένιου του Αιτωλού.

Το κοσμικό του όνομα ήταν Αλέξιος Παπαλέκας, το «Γόρδιος» αποτελεί το προσωνύμιο του μοναχικού ονόματος «Αναστάσιος», που έλαβε από τον δάσκαλο του Ευγένιο Γιαννούλη, είχε δύο αδελφούς, τον Αθανάσιο και τον Ευγένιο, ιερομόναχους επίσης και δύο αδελφές, εκ των οποίων η μία ήταν άδηλη που νυμφεύτηκε τον έμπορο Γεωργούση αλλά χήρευσε νωρίς και η άλλη ήταν η Φέγγω, την οποία ο Γόρδιος μνημονεύει συχνά στις επιστολές του αλλά και στη διαθήκη του ενώ όλοι τους υπήρξαν άτεκνοι.

Σπούδασε στη Σχολή Γούβας Βραγγιανών και τα πρώτα του γράμματα διδάχθηκε πιθανώς κοντά στον ιερέα Ιωακείμ όπως σημειώνεται σε επιστολή του η οποία στάλθηκε στις 13 Δεκεμβρίου του 1675 προς τον ιερέα από τα Βρανιανά, κατόπιν πήγε στην Αθήνα και έχοντας δάσκαλο τον λόγιο, Νικόδημο Μαζαράκη τον Φερραίο, απέκτησε βαθιά αρχαιομάθεια, αφού προηγουμένως είχε διδαχθεί φιλοσοφία διαβάζοντας συγγράμματα του διδασκάλου της Λογικής και της Φιλοσοφίας, Θεόφιλο Κορυδαλέα.

Η Ιερά Μονή Αγ. Παρασκευής Μεγάλων Βραγγιανών,
στους χώρους της στεγάζονταν το διάστημα 1661 - 1781
Σχολές των Ελληνικών Γραμμάτων, καθώς και άλλων 
επιστημών, γνωστές ως «Ελληνομουσείον Αγράφων».

Πριν πάει στην Αθήνα, σε επιστολή του τον Νοέμβριο του 1676, αναφέρει την χειροτονία του σε υποδιάκονο, μετά μοναχός, χειροτονήθηκε ιεροδιάκονος στο Καρπενήσι από τον επίσκοπο Λιτζάς και Αγράφων Ιάκωβο τον εκ Καρπενησίου και τον Ιανουάριο του 1660 χειροτονήθηκε εκεί ιερέας.

Το 2ο μισό του 1680 συνόδευσε τον δάσκαλό του στο Καρπενήσι και στον Μπελοκομίτη ενώ μετά τον θάνατο του Γιαννούλη, πήγε στη Μονή Δουσίκου, (Σεπτέμβριος - Οκτώβριος 1682 και Μάιος 1683), στη Μονή Τατάρνας (Νοέμβριος 1682 - Μάρτιος 1683) και σε μονές του Αιτωλικού.

Από το καλοκαίρι του 1683 έως το τέλος του 1686 έμεινε στα Βρανιανά για να διδάξει στη Σχολή του Αιτωλικού, κατόπιν πήγε στη Ζάκυνθο το 1689 και όσο ήταν αποκλεισμένος στο λοιμοκαθαρτήριο για σαράντα μέρες, όπως όριζε ο νόμος, συνέταξε 69 επιγράμματα για μονές της Ζακύνθου.

Η προτομή του Αναστάσιου Γόρδιου στον
περίβολο της Μονής Αγίας Παρασκευής Βραγγιανών

Τη χρονική εκείνη περίοδο πιθανόν να πήγε στη Βενετία όπου παρακολούθησε μαθήματα φιλοσοφίας και στην Πάδοβα της Ιταλίας μαθήματα ιατρικής ως ακροατής και οι ιατρικές του γνώσεις αποδεικνύονται από τις πολύ χρήσιμες συμβουλές που έδινε μέσω των επιστολών του, όπως οι επιστολές που στάλθηκαν στις 17 Απριλίου 1700 και στις 23 Μαΐου 1723.

Επιστρέφοντας από την Ιταλία, εγκαταστάθηκε στο Αιτωλικό για δύο δεκαετίες και ασκήθηκε στη διδαχή μαθημάτων (1690 - 1710) και μετά το 1710 ο Γόρδιος έγραψε τον μεγαλύτερο αριθμό των επιστολών του, οι οποίες μέχρι τότε αριθμούσαν τις 137.

Επέστρεψε στα Βρανιανά το καλοκαίρι του 1710 και παρέμεινε εκεί ως και τον θάνατό του. 

Οι δύο τελευταίες δεκαετίες μας δίνουν πληροφορίες για τον Γόρδιο λόγω του ότι οι περισσότερες επιστολές γράφτηκαν αυτό το χρονικό διάστημα.

Είχε έναν σταθερό κύκλο μαθητών στα Βρανιανά και ασκούσε το διδακτικό του έργο στη Σχολή του Αιτωλικού, πολλοί από τους μαθητές του διακρίθηκαν αργότερα ως σπουδαίοι δάσκαλοι, όπως ο Ιγνάτιος ιερομόναχος, ο Ευγένιος, ηγούμενος της μονής Τατάρνας ο αδελφός του Γορδίου, Αθανάσιος Ελάχιστος κ.α.

Απεικόνιση (φανταστική) του Αναστασίου Γορδίου στὸ φ.130 

 του κώδικα 2188 της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος.

Ο Γόρδιος θεωρούνταν ένας από τους ικανότερους δασκάλους της εποχής, γι αυτό ήρθε σε επαφή με αξιόλογους ανθρώπους και του προσφέρθηκαν σημαντικές έδρες διδασκαλίας και αξιώματα.

Παρόλα αυτά ο ίδιος προτίμησε να αποσυρθεί και να παραμείνει στον τόπο καταγωγής του κατά την πλέον δημιουργική και παραγωγική περίοδο της ζωής του, αναφέρει χαρακτηριστικά ο Δημαράς: «Λίγοι είναι οι λόγιοι που τείνουν προς την αναχώρηση, και μένουν ασυγκίνητοι στα καλέσματα που τους γίνονται. Σαν τυπικός εκπρόσωπος αυτού του είδους μπορεί να μνημονευθεί ο Αναστάσιος Γόρδιος ο οποίος σπουδαγμένος στην Δύση την Ιατρική, αρνήθηκε τις δελεαστικές προτάσεις που του έκαναν από τόπους με προηγούμενο πολιτισμό και έμεινε στην πατρίδα του τα Βρανιανά..»

Εκείνη την εποχή, πολλοί λόγιοι αποδημούσαν σε μεγάλες πόλεις λόγω οικονομικής στενότητας και καταξιώθηκαν στις περιοχές όπου εγκαταστάθηκαν, είτε καταλαμβάνοντας αξιώματα και έδρες, είτε μέσω του συγγραφικού τους έργου, αντίθετα ο Γόρδιος αποδείχθηκε ένας γνήσιος ιερομόναχος που ενώ, διέθετε μεγάλη φιλολογική και θεολογική κατάρτιση, προτίμησε να παραμείνει στον τόπο του για να βρίσκεται σε επαφή με τους συμπολίτες του, να τους εμψυχώνει, να τους συμβουλεύει, να συμπάσχει μαζί τους.

Το τέλος της επιστολής του Γόρδιου στις 3 Ιουνίου 1726 απο
τα Βρανιανά με την υπογραφή του στον Μητροπολίτη Νεόφυτο
πρώην Ναυπάκτου και Άρτης, στην Μονή Ιβήρων Αγίου Όρους.
(Κώδικας Αγίας Άννης 315, φ 147)
πηγή

Μέσα από τις επιστολές του, 669 συνολικά, ξεδιπλώνεται η υπέρμετρη αγάπη για τον τόπο του και η αγωνία του για την τύχη των συμπατριωτών του, δεν είναι λίγες οι φορές που θα ζητήσει οικονομική ενίσχυση από απόδημους Αγραφιώτες, αλλά και από αξιωματούχους της Αυλής της Βλαχίας.

Οι επιστολές του Αναστασίου Γορδίου μας πληροφορούν ακόμη για την ίδρυση σχολείων με πρωτοβουλία των τοπικών κοινοτήτων στην περιοχή της Δυτικής Ελλάδας, όπως σε Ιωάννινα, Καρπενήσι, Ζάκυνθο, Αιτωλικό ενώ επίσης μας διαφωτίζουν για την ασκητική ζωή του Γορδίου που διήγε ενάρετο βίο, έχοντας ως μόνη περιουσία του, τα βιβλία του: «Εγώ, έως όπου αναπνέω, βιβλία προσκείσθαι βούλομαι. Και εάν είχα θησαυρόν χρημάτων, ήθελα τον εξοδιάσει εις θησαυρόν βιβλίων».
 

Αυτόγραφη σημείωση του Αναστάσιου Γόρδιου, του 1683
κατά την επίσκεψή του στην Μονή Δουσίκου.
πηγή

Ο Γόρδιος που ξεπέρασε τον δάσκαλό του Ευγένιο Γιαννούλη στην εκπόνηση συγγραμμάτων, κοιμήθηκε στις 7 Ιουνίου του 1729 σε ηλικία 75 ετών, στο μονύδριο της Αγίας Παρασκευής Βρανιανών και η Τιμία κάρα του που οποία ευωδιάζει, βρίσκεται εκεί και επιτελεί πολλά θαύματα, σύμφωνα και με μαρτυρίες. 

 

Πεθαίνοντας ο Γόρδιος, άφησε πίσω του ένα τεράστιο έργο από επιστολές, από μεταφράσεις Αρχαίων και από άλλα έργα, κυρίως διδακτικά της Γραμματικής ενώ αυτό το έργο του μαζί με το κοινωνικό του έργο και τη φωτεινή ζωή του «έμειναν και μετά το θάνατό του μια λαμπάδα αναμμένη μέσα στα σκοτάδια της δουλείας». 

Το χειρόγραφο της Διαθήκης του Αναστασίου Γορδίου.
πηγή

Θεωρείται η ψυχή και ο φύλακας των Αγράφων ενώ προστατεύει ακόμη και σήμερα τις μητέρες, που προστρέχουν σε αυτόν και επικαλούνται το όνομά του για να θεραπεύσει τα παιδιά τους.

Η διαθήκη του είναι περισσότερο ομολογία πίστεως, ένα κείμενο πνευματικό που υπαγόρευσε ο Γόρδιος στον ετεροθαλή αδελφό του, ιερομόναχο Ευγένιο και αντιγράφτηκε από τον Διονύσιο τον εκ Φουρνά, στον κώδικα 171 των Γενικών Αρχείων του Κράτους.

Σε αυτό αναδύεται η βαθιά Πίστη του Γορδίου και η προσήλωσή του στην παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας καθώς και η λιτή, ταπεινή ασκητική του ζωή.

Δύο αποσπάσματα της διαθήκης του είναι πολύ χαρακτηριστικά: «Ακλινώς και αμετατρέπτως διέμεινα και λόγω και έργω και διανοία και ταύτη τη ομολογία της πίστεως της αγιωτάτης και καθολικής μητρός ημών εκκλησίας διάκειμαι μέχρι και εσχάτης αναπνοής. Και ούτε εις λατινικόν τι δόγμα διεφθαρμένον και εναντίον της καθολικής εκκλησίας εξέκλινα πώ ποτε ούτε εις λουτερανικόν και καλβινικόν των κατά τους καιρούς τούτους έναντιωτάτων ημίν τοις πιστοίς και ορθοδόξοις χριστιανοίς».

Η απόφαση της ΔΙΣ για την αγιοκατάταξη του Αναστάσιου Γόρδιου

μετά από την πρωτοβουλία του Σεβασμιότατου

Μητροπολίτη Καρπενησίου κ. Γεώργιου

«Οι μετ’ εμέ απολειφθέντες μοναχοί, οίτινες αν είεν,πρωτεύοντος του εμού κατά σάρκα και κατά πνεύμα αδελφού και πνευματικού παιδός Ευγενίου, σκεπτέσθωσαν ακριβώς, ίνα μη ως ανευλαβείς και αμόναχοι μοναχοί, ως περί της σωτηρίας της εαυτών ψυχής μη φροντίζοντες, διαιτώνται αλλά ώσπερ εγώ χρυσίου ή ιματισμού ή δόξης κενής ουκ εφρόντισα, ούτω και αυτοί των τοιούτων απέχουσι και τη εις Θεόν ελπίδι στηριζόμενοι, ουδενός των αναγκαίων απολειφθήσονται».

Ο Αναστάσιος Γόρδιος, υπήρξε ίσως μοναδικό φαινόμενο λογίου, πού αφιέρωσε 24 ολόκληρα χρόνια σέ σπουδές και 43 γιά τή διδασκαλία των Ελληνικών γραμμάτων, τά περισσότερα απ’ αυτά τά ανάλωσε στή Σχολή των Μεγάλων Βραγγιανών και από κεί μεταλαμπάδευσε όλα τά φώτα του, ενώ υπήρξε καί γιατρός στήν υπηρεσία του λαού της περιοχής.

 

Με πρωτοβουλία του Σεβασμιότατου Μητροπολίτη Καρπενησίου κ. Γεώργιου, υποβλήθηκε στις 17 Μαρτίου 2021, αίτημα προς τη Διαρκή Ιερά Σύνοδο για την Αναγραφή στα Αγιολογικά Δελτία του Αναστασίου Γόρδιου. Η ΔΙΣ συνεδρίασε στις 13 Ιουλίου 2021 και αφού η Συνοδική Επιτροπή Νομοκανονικών και Δογματικών Ζητημάτων, εξέτασε τα στοιχεία της αίτησης και την εισήγηση του Μητροπολίτη Καρπενησίου, αποφάσισε την αγιοκατάταξη του Αναστασίου Γόρδιου, που στη συνείδηση των Αγραφιωτών τιμάται ήδη ως Άγιος.

Αναμένεται η τυπική - τελική αναγνώριση του νέου Αγίου από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, με Πατριαρχική και Συνοδική Πράξη καταχώρησης στα Αγιολογικά Δελτία και να καθορισθεί ως ημερομηνία μνήμης του Αγίου, η 7^η Ιουνίου κάθε έτους, ημέρα κατά την οποία κοιμήθηκε ο ιερομόναχος.

Η ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΑΚΡΑΣ ΤΑΠΕΙΝΩΣΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ, ΜΟΝΗ ΤΑΤΑΡΝΑΣ.

Φυλάσσεται στην Ιερά Μονή της Παναγίας Τατάρνης στο Καρπενήσι. 

Το παλιό μοναστήρι της Τατάρνας, φωτ. του 1895
πηγή 

Κατά την παράδοση το μοναστήρι της Τατάρνας πρωτοιδρύθηκε το 1111, ως «Βασιλομονάστηρο» και πιστευόταν ότι το έχτισε η Αγία Θεοδώρα, Βασίλισσα της Άρτας.

 

Η Αγία Θεοδώρα της Άρτας όμως, έζησε πολύ αργότερα, τουλάχιστον μετά από εκατό χρόνια και επομένως δεν μπορεί να είναι η κτητόρισσα της Μονής Τατάρνας.

Από το πρώτο εκείνο κτίσμα έμειναν πλέον μόνο κάποια ερείπια στη θέση «Παληομονάστηρο» τα οποία μπερδεύτηκαν με τα νεώτερα ερείπια από την κατολίσθηση και τον σεισμό του 1963 που επακολούθησαν την κατασκευή του φράγματος των Κρεμαστών και την δημιουργία της λίμνης των Κρεμαστών. 

Η σφραγίδα του Μοναστηρίου Τατάρνης (Τατάρνας)

πηγή

Από αυτό το παλαιό «Βασιλομονάστηρο» προέρχεται η μοναδική αυτή ψηφιδωτή Εικόνα της 'Ακρας Ταπείνωσης του 14ου αιώνα, που σώζεται μέχρι και σήμερα στο Σκευοφυλάκιο της Μονής ενώ η παράδοση αναφέρει τα εξής για την εύρεση αυτής της εικόνας:

Απέναντι, στα βουνά του Βάλτου, κάποιος ξαφνικά ένα βράδυ βλέπει έκπληκτος ένα ζωηρό φως να λάμπει στο σκοτάδι, στην πλευρά της Ευρυτανίας που του έκανε μεγάλη εντύπωση, αφού ο τόπος εκεί που φαίνονταν το φως ήξερε ότι ήταν έρημος όμως το φως εκείνο ήταν λαμπρό, δεν ήταν φωτιά που μπορούσαν να ανάψουν κάποιοι ποιμένες την νύχτα. Την άλλη νύχτα το φως ξαναφάνηκε, έφεγγε όλη την νύχτα και με το χάραμα χανόταν.

Η Μονή Τατάρνης σήμερα

Ξαναφάνηκε και την τρίτη νύχτα και κατάλαβε ο αγαθός τσοπάνης, ότι ήταν ένα σημάδι θεϊκό, είχε ακούσει άλλωστε ότι με φως φανερώθηκαν πολλές Εικόνες. Ήταν κάλεσμα για κάτι ιερό που κρυβόταν για χρόνια και έπρεπε να φανερωθεί. Πώς όμως να εντοπίσει το σημείον; 

Την ημέρα που φαινόταν ο τόπος δεν φαινόταν το φως και την νύχτα που φαινόταν το φως, δεν διακρίνετε η περιοχή και ήταν αρκετά μακρυά ώσπου ξάφνου, την τρίτη νύχτα ο νους του φωτίστηκε. Έμπηξε στη γη μια διχάλα, ακούμπησε πάνω σ' αυτή την ποιμενική ράβδο του, στόχευε με το ένα μάτι προς τα εκεί που φαινόταν το φως και όταν μάτι, ράβδος και φως μπήκαν στην αυτή ευθεία, σταθεροποίησε την ράβδο και περίμενε με αγωνία να ξημερώσει. 

Το παλιό μοναστήρι της Τατάρνας, φωτ. 18ου αιώνα

πηγή

Σαν έφεξε καλά ο τόπος, κοιτάζει πάλι και τότε το σημείο εντοπίσθηκε εύκολα. 

Ξεκίνησε γεμάτος λαχτάρα και χαρά, περνά κολυμπώντας τον Άσπρο κι ανηφορίζει, φθάνει σε ένα τόπο γεμάτο βάτα, κόβει και κόβεται, ματώνει, ξεσχίζεται, αλλά αυτός συνεχίζει. 

Η επιμονή του αμείβεται και ανάμεσα στα βάτα βρίσκει μια εικόνα μικρή, αναγαλλιάζει αφού από αυτή προέρχονταν το φως.. 

Η θαυματουργή αυτή εικόνα χρονολογείτε το 1350, είναι φτιαγμένη με πολύ μικρές ψηφίδες, μικρές σαν ένα κεφάλι καρφίτσας και παριστάνει τον Κύριο αμέσως μετά την Αποκαθήλωση, είναι η απεικόνιση της Άκρα Ταπείνωσις και σύμφωνα με τους ειδικούς είναι ένα έργο μοναδικό και σπάνιο στον κόσμο.

Από την εύρεσή της η εικόνα αποτελεί παλλάδιο της Μονής, σέμνωμα και καύχημα της που παλαιότερα την είχαν στην εκκλησία για προσκύνηση όμως οι ευλαβείς γυναίκες ξεκολλούσαν κρυφά ψηφίδες και τις κρατούσαν για φυλακτά. 

Σήμερα φυλάσσεται στο σκευοφυλάκιο της Μονής, το 1963 ταξίδεψε στην Αθήνα για να κοσμήσει την Πανευρωπαϊκή Έκθεση Βυζαντινής Τέχνης ενώ ταξίδεψε και πάλι για να στολίσει την έκθεση πού έγινε και για τα εκατόν πενήντα χρόνια της Αθήνας, ως πρωτεύουσας του Ελληνικού Κράτους.

Η ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΠΡΟΥΣΙΩΤΙΣΣΑΣ.

πηγή

Φυλάσσεται στην Ιερά Μονή Κοίμησης της Θεοτόκου Προυσού, στην Ευρυτανία. 

Εικονομάχοι καλύπτουν την εικόνα του Χριστού με ασβέστη.
Ψαλτήρι Χλουντόφ (περί το 830). Μόσχα, Ιστορικό Μουσείο.
πηγή

Τον καιρό που βασίλευε ο εικονομάχος Αυτοκράτορας Θεόφιλος, άρχισε μεγάλο διωγμό κατά των Αγίων εικόνων και έστειλε βασιλικές διαταγές σε όλη την επικράτεια, διατάζοντας τους ορθόδοξους και απειλώντας τους με βασανιστήρια και εξορίες για να κατεβάσουν τις Αγίες εικόνες, να τις κάψουν ή να τις καταστρέψουν και εκείνη την εποχή, το 829, η εικόνα της Παναγίας βρισκόταν στην πόλη της Προύσας στην Μικρά Ασία. 

Ένα αρχοντόπουλο, γιος ενός άρχοντα της βασιλικής αυλής, δεν θέλησε να καταστρέψει την θαυματουργή αυτή εικόνα της Παναγίας, έτσι την πήρε και κατέφυγε στα μέρη της Ελλάδας.

Όταν όμως είχε φτάσει με την ιερή εικόνα στην Καλλίπολη της Θράκης, άγνωστο πώς, η εικόνα χάθηκε. 

Αφού έμεινε αρκετές μέρες εκεί κλαίγοντας είπε στον εαυτό του: «Παρόλο που η Κυρία μου Θεοτόκος θέλησε να φυλάξει μόνη Της την αγία Εικόνα, εγώ δεν γυρίζω πίσω στην πατρίδα μου γιατί δεν μπορώ να βλέπω να καταστρέφουν τις Αγίες εικόνες και να καταπατούν τα Άγια σύμβολα της Εκκλησίας μου», έτσι με αυτές τις σκέψεις πήγε και κατοίκησε στην Υπάτη κοντά στη σημερινή Λαμία και έκτισε εκεί ένα μικρό εκκλησάκι.

Ιερά Μονή Κοίμησης της Θεοτόκου Προυσού, Ευρυτανία.
πηγή

Ένα παιδί από τους βοσκούς, φύλαγε τα γίδια του πατέρα του και μια νύχτα εκεί που κοιμόταν στο σημείο περίπου που είναι η σημερινή Μονή, δίπλα από το κρυφό σχολειό, ακούει ξαφνικά πίσω του γλυκούς και απαλούς ύμνους. 

Από το φόβο του ξύπνησε και ενώ σκεφτόταν να βρει από πού έρχονται οι ύμνοι βλέπει ξαφνικά ένα πύρινο στύλο, μια φωτεινή δέσμη που ξεκινούσε από μια σπηλιά και έφτανε ως τον ουρανό. 

Στην αρχή σκέφτηκε ότι ήταν ουράνιο τόξο, μετά σκέφθηκε ότι το ουράνιο τόξο βγαίνει την ημέρα και είναι καμπυλωτό σε σχήμα, ενώ η φωτεινή αυτή στήλη ήταν κατακόρυφη ως τον ουρανό. Φεύγει λοιπόν κατατρομαγμένο στον πατέρα του και του αναφέρει το παράδοξο αυτό γεγονός. Ο πατέρας του αρχικά δεν το πίστεψε, αλλά την άλλη νύχτα πηγαίνουν μαζί και ω του θαύματος!!!

Το προσκυνητάρι της Θαυματουργής εικόνας στο
σπηλαιώδες παρεκκλήσι της Ευρέσεως.
πηγή

Οι γλυκιές μελωδίες συνεχιζόταν και ο πυρσός ξεκινούσε πάλι από το σπήλαιο και έφτανε στον ουρανό. 

Την άλλη μέρα το παιδί μαζί με τον πατέρα και μερικούς άλλους βοσκούς εξερευνούν το σπήλαιο και βλέπουν την Αγία εικόνα να φεγγοβολά και να αστράφτει. 

Αφού την προσκύνησαν και χάρηκαν που βρήκαν ένα τέτοιο θησαυρό, άνοιξαν μονοπάτι προς το σπήλαιο για να ανάβουν καθημερινά ένα καντηλάκι μπροστά στην Χάρη Της. Με ποιο όμως τρόπο ήρθε μόνο ο Θεός ξέρει. 

Μετά από λίγες ημέρες το γεγονός αυτό μαθεύτηκε στις γύρω πόλεις και περιοχές και έφτασε στα αυτιά του αρχοντόπουλου που την μετέφερε από την Προύσα. 

Χωρίς να χάσει καιρό πήρε μαζί του τους δούλους του και έτρεξε σε εκείνα τα μέρη αναζητώντας αυτό που επιζητούσε. 

Μετά από δυο μέρες έφτασε και μόλις την αντίκρισε, την αναγνώρισε αμέσως και έπεσε κάτω προσκυνώντας Την. 

Αφού φιλοδώρησε τους χωρικούς που την βρήκαν πήρε την εικόνα για να επιστρέψει στην Υπάτη λέγοντάς τους: «Αδελφοί μου μη διαμαρτύρεστε εναντίον μου διότι αφενός η εικόνα είναι δίκη μου και έπειτα ο τόπος αυτός δεν είναι κατάλληλος ούτε για χτίσιμο εκκλησίας ούτε για συνάξεις προσκυνητών». 

Λεπτομέρεια της Εικόνας

Με αυτά τα λόγια άφησε λυπημένους τους βοσκούς και αυτός πήρε την Αγία εικόνα της Παναγίας και αναχώρησε. 

Καθώς όμως έφτασαν σε κάποιο ύψωμα του δρόμου τους, κουράστηκαν και έβαλαν την εικόνα σε ένα ερειπωμένο εκκλησάκι για να ξαποστάσουν και  αποκοιμήθηκαν. 

Όταν ξύπνησαν όμως δε βρήκαν στο εκκλησάκι την εικόνα και ο άρχοντας σκέφτηκε ότι τους παρακολουθούσαν οι βοσκοί και ήρθαν κρυφά και την έκλεψαν.

Καθώς επέστρεφαν πίσω να πάρουν πάλι την εικόνα, το αρχοντόπουλο άκουσε μια γυναικεία φωνή λέγοντάς του: «Ω νέε σώσου και πήγαινε στο καλό, διότι εγώ αναπαύομαι καλύτερα σε αυτούς τους άγριους και ορεινούς τόπους με απλοϊκούς βοσκούς παρά σε μεγαλουπόλεις με πλούσιους άρχοντες. Αν θέλεις να μείνεις μαζί μου έλα και θα ναι και για καλό σου».

Τα «Πατήματα της Παναγίας»

Πάνω σε βράχο έχουν διαμορφωθεί επτά σχήματα διαφορετικού 

χρώματος με τη μορφή πατημασιάς που δείχνουν τα βήματα της 

Παναγίας, τα ίχνη που άφησε στο δρόμο της για τον Προυσό.

Το σημείο βρίσκεται 10 χλμ από τη μονή του Προυσού.

Μετά από αυτό ξαφνικά πάνω στο βουνό δημιουργήθηκε το τύπωμα της Παναγίας μια τρύπα στην κορυφή του βουνού σε μέγεθος ίση με την εικόνα και κατά ύψος του βουνού εμφανίστηκαν αποτυπώματα ανθρωπίνου πέλματος. 

Περπάτησε δηλαδή η Παναγία προς την κορυφή του βουνού διαπερνόντας το για να φτάσει και πάλι στην θέση όπου αυτή διάλεξε να γίνει το μόνιμο κατοικητήριό της εδώ και χίλια περίπου έτη.

Αμέσως το αρχοντόπουλο ελευθέρωσε τους δούλους του και γύρισε πάλι στο σημείο ευρέσεως της εικόνας, εγκατέλειψε τα εγκόσμια και αφοσιώθηκε στην υπηρεσία της Παναγίας. 

Έτσι λοιπόν έχουμε τους πρώτους μοναχούς που εγκαταστάθηκαν στον ιερό αυτό τόπο, που διάλεξε η Κυρά της Ρούμελης να χτίσει το αιώνιο σπίτι της, το αρχοντόπουλο που πήρε το μοναχικό όνομα Διονύσιος και ο δούλος του που πήρε το όνομα Τιμόθεος. 

Επειδή λοιπόν η Θαυματουργή Εικόνα της Παναγίας ήλθε από την Προύσα της Μικράς Ασίας, ονομάστηκε και είναι γνωστή πλέον στους αιώνες ως η «Παναγία Προυσιώτισσα».

Στην επένδυση της εικόνας που αφιέρωσε ο Γεώργιος
Καραϊσκάκης διακρίνονται και τα 3 αστέρια - παράσημά του 

Η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Προυσιώτισσας  βρίσκεται στα δυτικά του καθολικού της Μονής, μέσα στο σπηλαιώδες παρεκκλήσι - Κρύπτη της Ευρέσεως της, είναι του εικονογραφικού τύπου της Παναγίας της Οδηγήτριας και έχει διαστάσεις 0.88 x 0.60 του μέτρου. 

Η Παναγία εικονίζεται έως την μέση και με το δεξί της χέρι δείχνει το Χριστό και με το αριστερό τον κρατάει στοργικά στην αγκαλιά της ενώ ο Χριστός είναι στραμμένος προς το πρόσωπό Της και με το δεξί Του χέρι Την ευλογεί.

Μόνο τα ζωγραφισμένα πρόσωπα των εικονιζόμενων είναι φανερά. 

Τα μεγάλα αμυγδαλωτά μάτια της Παναγίας, τα γραμμένα φρύδια, η μακριά ίσια καλλιγραφημένη μύτη, το μικρό κερασένιο στόμα, οι μεγάλες επιφάνειες των φώτων στο πρόσωπο φέρουν μπροστά μας μια από τις ωραιότερες και εκφραστικότερες μορφές της μεταβυζαντινής περιόδου.

 Η επένδυση είναι έργο του χρυσοχόου Γεωργίου
Καρανίκα το 1824, αφιέρωμα του Γεώργιου Καραϊσκάκη 
όπως αναγράφει η επιγραφή πάνω από τον δεξιό ώμο
της Παναγίας: «Η Παντάνασσα. Δι εξόδων του γενναιοτάτου
στρατηγού Γεωργίου Καραϊσκάκη,
χειρί Γεωργίου Καρανίκα,1824»

Η παράδοση, σύμφωνα και με τον αριθμό 3 του κώδικα της Μονής θέλει την εικόνα να είναι έργο του Ευαγγελιστή Λουκά ενώ η αργυρόχρυση επένδυση - το πουκάμισο της Παναγίας, οφείλεται σε εκπλήρωση τάματος του στρατηγού Γεώργιου Καραϊσκάκη ο οποίος όταν συχνά ασθενούσε από την θέρμη, φιλοξενούνταν στην Μονή Προυσού και νοσηλευόταν εκεί. 

Έταξε έτσι στην Παναγία να του χαρίσει την γιατρειά και θα την έντυνε με αργυρόχρυσο πουκάμισο και πράγματι μετά την θεραπεία, ευγνωμονώντας Την, εκπλήρωσε το τάμα του στολίζοντάς την με την θαυμάσια τεχνουργημένη επένδυση με τα τρία παράσημά του επάνω, τα ασημένια αστέρια, έργο του χρυσοχόου καλλιτέχνη Γεωργίου Καρανίκα το 1824, όπως μας αποκαλύπτει η ανάγλυφη επιγραφή πάνω από τον δεξιό ώμο της Παναγίας: « Η Παντάνασσα. Δι εξόδων του γενναιοτάτου στρατηγού Γεωργίου Καραϊσκάκη, χειρί Γεωργίου Καρανίκα, 1824 ».

Η μνήμη της Παναγίας Προυσιώτισσας γιορτάζεται στις 23 Αυγούστου (ημερομηνία εύρεσης της θαυματουργής εικόνας), ημέρα κατά την οποία συρρέει πλήθος κόσμου στο μοναστήρι με σκοπό να προσκυνήσει την θαυματουργή εικόνα της. 

Ιερά Μονή Παναγίας "Στάνας", Επινιανά Ευρυτανίας.

πηγή

Η μονή Στάνας βρίσκεται σε μικρή απόσταση από τα Βραγγιανά, ανάμεσα στα χωριά Επινιανά και Τρίδενδρο, δεξιά του Ασπρορέματος και μέσα στο σπήλαιο ενός γρανιτένιου βράχου.

Άποψη του τρούλου
πηγή

Κρυμμένο μέσα στη σπηλιά με τα δέντρα να καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του ναού, που είναι το μόνο που έχει απομείνει σήμερα από την άλλοτε ακμάζουσα μονή, ξεχωρίζει μόνο ο τρούλος με το χαρακτηριστικό κίτρινο χρώμα.

Από μακριά η μονή μοιάζει κρυμμένη στη σπηλιά, ενώ τα δέντρα καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος της και μόνο ο τρούλος του ναού με τα μονόλοβα στενόμακρα παράθυρα του, ξεχωρίζει κάτω από το χείλος του βράχου.

Για να φτάσουμε στην Ιερά Μονή Παναγίας Στάνας, θα ανεβούμε τον δύσκολο χωματόδρομο με τις στροφές σε μια απόσταση 3 περίπου χιλιομέτρων όμως η άγρια ομορφιά του τοπίου αποζημιώνει τον επισκέπτη.

 

πηγή

Άποψη της εισόδου της Μονής
πηγή

Άποψη της Μονής
πηγή

πηγή

Σύμφωνα με την παράδοση, στα μέσα του 12ου αιώνα, βρέθηκε κατά θαυματουργό τρόπο από κτηνοτρόφους της περιοχής στο βάθος αυτής της σπηλιάς η εικόνα της γέννησης της Θεοτόκου και έτσι οι ευσεβείς κάτοικοι της περιοχής έκτισαν στο σημείο αυτό, το πρώτο εκκλησάκι. 

 

Μια άλλη παράδοση αναφέρει ότι η εικόνα της Παναγίας μεταφέρθηκε εκεί, για να προφυλαχτεί κατά την περίοδο της Εικονομαχίας τον 9ο αιώνα, από το χωριό Στάνα της Αμφιλοχίας όπου βρισκότανε, από το οποίο πήρε και το μοναστήρι την προσωνυμία "της Στάνας" ενώ μια άλλη ακόμη προφορική παράδοση αναφέρει ότι η ονομασία της προέρχεται από τις πολλές στάνες των κτηνοτρόφων που υπήρχαν παλαιότερα στη γύρω περιοχή που αποτελούσε σημαντικό σημείο αναφοράς αλλά και σημαντικό εισόδημα για τους κατοίκους. 

 

πηγή

Άποψη του Καθολικού
πηγή

Το Καθολικό της Μονής Παναγίας Στάνας, φαίνεται ότι είναι κτίσμα του 15ου ή και του 16ου αιώνα.

Όταν δηλαδή η ευρύτερη περιοχή των Αγράφων είχε πυκνοκατοικηθεί, λόγω της εγκατάστασης των Τούρκων στην Θεσσαλία και στις άλλες πεδινές περιοχές. 

Τότε η περιοχή της Ευρυτανίας και κυρίως η περιοχή των Αγράφων, είχε πολλές χιλιάδες κατοίκους, μία πλούσια και σημαντική κτηνοτροφία αλλά και μία αρκετά ανεπτυγμένη βιοτεχνία. 

Αυτό άλλωστε αποδεικνύεται και από το πλήθος των εκκλησιών που υπήρχαν σε κάθε χωριό, από τα σπουδαία μοναστήρια καθώς και τις περίφημες Σχολές των Αγράφων, που άκμασαν το 16ο και 17ο αιώνα με ονομαστούς Διδασκάλους.

Άποψη της Μονής
πηγή

Άποψη της Μονής
πηγή

Άποψη της Μονής
πηγή

Άποψη της Μονής
πηγή

Το Καθολικό της Μονής είναι σχήματος σταυρικού με τρούλο, διαστάσεων 6 Χ 10 μέτρα και ο τρούλος της υψώνεται περίπου στα 7 - 8 μέτρα.

Ακριβώς πίσω από τον τρούλο βρίσκεται και η είσοδος της μικρής σπηλιάς, που πιστεύεται ότι εκεί, βρέθηκε η εικόνα της Παναγίας. 

Η νότια και βόρεια κόγχη φαίνεται ότι χρησιμοποιούνταν για τα αναλόγια των ιεροψαλτών, ενώ περιορισμένη φαίνεται ότι ήταν και η ανατολική κόγχη του Ιερού Βήματος, λόγω της στενότητας του χώρου. 

Μικρό, αλλά θαυμαστής τέχνης, είναι το ξυλόγλυπτο τέμπλο, ενώ οι εικόνες τόσο του τέμπλου όσο κι αυτές του ναού είναι έργα ντόπιων σπουδαίων αγιογράφων της Βυζαντινής Σχολής των Αγράφων (Θεοφάνους, Διονυσίου Ιωάννου κ.ά.). 

 

Άποψη της τέμπλου της Μονής
πηγή

Άποψη της τέμπλου της Μονής
πηγή

Άποψη του Παντοκράτορα
πηγή

Στη δυτική πλευρά του καθολικού σώζονται διάφορες τοιχογραφίες, όπως και στα άλλα υψηλότερα μέρη του κυρίως ναού. 

Αρκετά ευδιάκριτες είναι και οι τοιχογραφίες του τρούλου με κυρίαρχη βέβαια την επιβλητική μορφή του Παντοκράτορα Χριστού. 

Οι φθορές στις τοιχογραφίες του καθολικού προήλθαν προφανώς από την έντονη υγρασία, ένα φυσικό αποτέλεσμα της υγρότητας του σπηλαίου, αλλά και από επιχρίσματα των νεότερων, οι οποίοι είχανε την εντύπωση ότι με αυτόν τον τρόπο θα ομορφύνει ο ναός. 

Στο προαύλιο της εκκλησίας η καμπάνα γράφει την ημερομηνία 1856 και ο ήχος που παράγει έχει μία εκπληκτική καθαρότητα.
 

Άποψη των τοιχογραφιών
πηγή

Άποψη των τοιχογραφιών, η Πλατυτέρα
πηγή

Άποψη των τοιχογραφιών
πηγή

Άποψη του τέμπλου της Μονής
πηγή

Παλιότερα η μονή είχε μοναχούς, που τρέφονταν από την καλλιέργεια των μικρών κήπων της, από την κτηνοτροφία και τις εισφορές των προσκυνητών, που με ευλάβεια και οδοιπορία πολλών ωρών έφθαναν σε αυτή την δύσβατη ορεινή περιοχή.

Η μονή σήμερα ανήκει στην ενορία του Αγίου Γεωργίου των Επινιανών, από την οποία απέχει 12 χιλιόμετρα και ευτυχώς οι κάτοικοι τόσο των Επινιανών, όσο και των άλλων χωριών των Αγράφων δείχνουν βαθύ σεβασμό προς τη μονή, την επισκέπτονται συχνά και παρακολουθούν τις θείες λειτουργίες, που γίνονται εκεί από τους ιερείς των γύρω χωριών.

Επίσης, λέγεται ότι παλιότερα η μονή είχε πολλά αφιερώματα, τα οποία κατά την περίοδο 1942 - 1950 είχαν κρυφτεί σε διάφορα σημεία της, φαίνεται άλλωστε ότι και οι μεγάλες πέτρινες πλάκες του Καθολικού έχουν ανασυρθεί, πιθανώς για την ανεύρεση των κρυμμένων αυτών θησαυρών.

Η πρόσβαση σήμερα στην Μονή είναι δύσκολη και πραγματοποιείται από έναν χωματόδρομο με στροφές όπως άλλωστε και το μεγαλύτερο μέρος του οδικού δικτύου στα Αγραφα, μήκους 3 χιλιομέτρων περίπου.

Η Παναγία της Στάνας θεωρείται η αγία των Αγράφων και τιμάται από όλους τους Αγραφιώτες στις 7 και 8 Σεπτεμβρίου ενώ στην μονή πραγματοποιούνται πολλές λειτουργίες και βαπτίσεις