Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Καψά Σητείας, Kρήτη.

πηγή

Βρίσκεται στο νοτιανατολικό άκρο της Κρήτης, πέντε χιλιόμετρα δυτικά από το ακρωτήριο Γούδουρας (το αρχαίο Ερυθραίο) και στη δυτική πλευρά της εξόδου του φαραγγιού των Περβολακίων προς τη θάλασσα σε μια πανοραμική θέση με θέα προς το Λιβυκό πέλαγος.

Άποψη της Μονής
πηγή

Το Μοναστήρι είναι κτισμένο σε οχυρή θέση πάνω σε απότομη βουνοπλαγιά με υψόμετρο 57 μέτρα και με επίκεντρο το δύκλιτο σπηλαιώδη ναό του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου και της Αγίας Τριάδος. 

Στην άγονη, δύσβατη και απόκρημνη γκριζοκόκκινη αυτή πλαγιά, υπάρχουν αρκετά μικρά και μεγάλα σπήλαια, ενώ δυτικά βρίσκεται η έξοδος του ονομαστού για την σπάνια ομορφιά του φαραγγιού των Περβολακίων.

Ο χρόνος ίδρυσης της παλαιάς Μονής, πάνω στην οποία έχει κτισθεί από τον Όσιο Ιωσήφ τον Γεροντογιάννη η σημερινή, δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστεί επ’ ακριβώς, αφού δεν υπάρχουν γραπτές πηγές που να μας πληροφορούν σχετικά, εκτός από τον Κώδικα της Μονής, που έχει συνταχθεί το 1890 από τον εγγονό του Οσίου Ιωσήφ, Αρχιμ. Ιωσήφ Γεροντάκη και έχει επικυρωθεί από τον μακαριστό Επίσκοπο Ιεροσητείας Αμβρόσιο (1890 - 1929). 

Το φαράγγι των Περβολακίων
πηγή

Η Θέα προς το Λιβυκό Πέλαγος από την Μονή
πηγή

Η Θέα προς το Λιβυκό Πέλαγος από την Μονή
πηγή

Άποψη της Μονής
πηγή

Όπως αναφέρει ο Κώδικας: «...προ αμνημονεύτων χρόνων υπήρχεν επί του κρημνού τούτου, Μονύδριον αρχαιότατον (Ενετικόν) ίσως ή Ρωμαϊκόν, ούτινος τείχει ήσαν κρημνός, και εις τύχος μεσημβρινός, κτιστός ζωγραφισθέντα γύρωθεν και τέσσαρες εικόνες ξύλιναι, η μία της Θεοτόκου, αι δε τρις ιστόριζον τον Τίμιον Πρόδρομον, εστηριγμέναι επί του κρημνού προς ανατολάς...».

Άλλωστε η Μονή διατηρεί μια μορφή που δεν θυμίζει τα άλλα μοναστήρια που ιδρύθηκαν στα μέσα του 19ου αιώνα. Επίσης την ύπαρξη παλαιότερου Μονυδρίου επιβεβαιώνουν και τα χαράγματα χρονολογιών από το 1552 έως το 1809 (συνήθως Ιερέων που λειτούργησαν ή προσκύνησαν στην ερειπωμένη Μονή) και επιγραφών στην τοιχογραφία της κόγχης του Ιερού Βήματος του Τιμίου Προδρόμου, που είναι και το μοναδικό τμήμα που σώζεται από την παλαιά Μονή.

Όσιος Ιωσήφ Γεροντογιάννης.

Ο Ιωάννης Βιτσέντζος ή Γεροντογιάννης γεννήθηκε το 1799 στο μισοερειπωμένο μοναστήρι και έμελλε να αναστηλώσει τη Μονή Καψά το 1861. 

Τα πρώτα χρόνια της ζωής του ο Γεροντογιάννης δεν ήταν αυτό που θα λέγαμε ενάρετος και καλός Χριστιανός αλλά μάλλον ένας καβγατζής, ατίθασος, σκληρόκαρδος άνθρωπος που χρησιμοποιούσε το μοναστήρι και το διπλανό φαράγγι για να κρύβεται, όταν τον κυνηγούσαν οι Τούρκοι.

Παντρεύτηκε και απέκτησε 4 παιδιά, 3 κόρες και ένα γιό. Κάποια Κυριακή ο Γεροντογιάννης έφυγε μαζί με τη γυναίκα του Καλλιόπη για να πουλήσει ξύλα και να αγοράσει κρασί από τα γειτονικά χωριά Χανδρά και Αρμένους. 

Τα παιδιά έμειναν μόνα τους και αυτό αποδείχτηκε μοιραίο για μια από τις κόρες του, που κάηκε σε πυρκαγιά. Το τραγικό αυτό ατύχημα ο Γεροντογιάννης το είδε σαν θεία τιμωρία για την αμαρτωλή ζωή του και γιατί δεν τήρησε την Κυριακάτικη αργία.

To  ασκηταριό του Οσίου πλησίον της Μονής
πηγή

Από τη στιγμή αυτή η ζωή του άλλαξε τελείως, όπως και ο χαρακτήρας του.

Ο Γεροντογιάννης αφιέρωσε τη ζωή του στις ελεημοσύνες και τη λατρεία του Θεού. Λέγεται ότι έβλεπε οράματα και ότι θεράπευε όσους προσέρχονταν σ’ αυτόν και ζητούσαν τη βοήθεια του. 

Η Μονή Καψά όπου ζούσε έγινε διάσημη σ’ ολόκληρη την Κρήτη και πολλοί πιστοί έρχονταν από μακριά για να προσευχηθούν. 

Ένας από τους πιστούς αυτούς ήταν ο τότε ιδιοκτήτης της περιοχής, ο ΧατζηΝικόλαος Ζαφείρης που το 1841 την παραχώρησε στον Γεροντογιάννη για να ανακαινίσει το μοναστήρι.

Η είσοδος του ασκηταριού του Οσίου
πηγή

Ο Γεροντογιάννης εργάστηκε σκληρά για την ανακαίνιση της Μονής, ωστόσο είναι ελλιπείς οι πληροφορίες για το τι βρήκε στη Μονή Καψά το 1841. 

Το μόνο βέβαιο είναι ότι υπήρχε ο σπηλαιώδης ναός του Αγίου Ιωάννη, ένα πηγάδι με υφάλμυρο νερό και δυο μισογκρεμισμένα οικήματα που αναστηλώθηκαν και υπάρχουν και ακόμη και σήμερα.

Οι εργασίες στη Μονή Καψά συνεχίστηκαν για χρόνια, ενώ το 1861 προστέθηκε και το δεύτερο κλίτος της Μονής αφιερωμένο στην Αγία Τριάδα, το ξυλόγλυπτο τέμπλο της Μονής Καψάς κατασκευάστηκε το 1869 από τον Χατζημηνά και αγιογραφήθηκε το 1874 από τον Αντώνη Αλεξανδρίδη.

Άποψη του ασκηταριού του Οσίου
πηγή

Ο ίδιος ο Γεροντογιάννης, που είχε γίνει μοναχός με το όνομα Ιωσήφ, έμενε σε ένα σπήλαιο 100 μέτρα από το μοναστήρι και συνέχισε να κηρύττει και να θεραπεύει μέχρι το θάνατο του στις 6 Αυγούστου του 1874. 

Σήμερα τιμάται σαν Άγιος Ιωσήφ Γεροντογιάννης στις 7 Αυγούστου. 

Η ανακομιδή των λειψάνων του Οσίου Ιωσήφ έγινε στις 7 Μαΐου του έτους 1982, δηλαδή 108 χρόνια από την κοίμησή του, ύστερα από ολονύκτια αγρυπνία και η μνήμη της γιορτάζεται την Τρίτη προς Τετάρτη της Διακαινησίμου. Τα ιερά λείψανα τοποθετήθηκαν μέσα σε αργυρή λάρνακα μαζί με την τίμια κάρα του σε περίβλεπτη θέση του ναού και εκπέμπουν άρρητη ευωδία.

Η Τιμία κάρα του Οσίου Ιωσήφ Γεροντογιάννη
που αποθησαυρίζεται στην Μονή Καψάς
πηγή

Ακολουθία του οσίου αυτού συνέγραψε ο μακκαριστός μοναχός Γεράσιμος Μικραγιαννανίτης, την οποία, μαζί με τον βίο του οσίου, εξέδωσε η Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Κάψα Σητείας Κρήτης, το 1993.

Λίγα χρόνια μετά την κοίμηση του Οσίου Ιωσήφ του Γεροντογιάννη, ανάλαβε την ηγουμενία ο εγγονός Αρχιμ. Ιωσήφ Γεροντάκης, ο οποίος συνέχισε το έργο του παππού του επιδεικνύοντας σπάνιες διοικητικές αρετές και μεγάλη δραστηριότητα. 

Οικοδόμησε νέα κελλιά, αγόρασε κτήματα και έφερε νερό από την πηγή των Αγίων Σαράντα. Επί ηγουμενίας του νέοι Μοναχοί εγκαταστάθηκαν στο Μοναστήρι και το 1881 η Μονή αριθμούσε πέντε μοναχούς και πέντε κοσμικούς κατοίκους. 

Η Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Καψά Σητείας
πηγή

Το 1900, όταν δημοσιεύθηκε ο Καταστατικός Χάρτης της Εκκλησίας της Κρήτης (Νομος 276/1900 της Κρητικής Πολιτείας) η Μονή Καψά χαρακτηρίσθηκε διαλυτέα και προσαρτίθηκε στην Ιερά Μονή Παναγίας Ακρωτηριανής και Αγίου Ιωάννου Θεολόγου, Τοπλού. 

Ο τότε Ηγούμενος Αρχιμανδρίτης Ιωσσήφ Γεροντάκης δεν δέχθηκε την απόφαση αυτή και κατέφυγε στο νησί Σύμη, όπου του δόθηκε Ενορία και παρέμεινε εκεί μέχρι το τέλος της ζωής του, το 1933, αφήνοντας φήμη ενάρετου πνευματικού. 

Η Μονή παρέμεινε για πολύ χρόνο εξάρτημα της Μονής Τοπλού, το Ηγουμενοσυμβούλιο της οποίας φρόντιζε και έστελνε Ιερομονάχους για να εξυπηρετούν. 

Ανάμεσά τους οι Αρχιμανδρίτης Μεθόδιος Βρυγιωνάκης, Ιάκωβος Τσιριλάκης, Ιλαρίων Συντυχάκης, Κύριλλος Κατσογρεσάκης, Ιάκωβος Σφενδουράκης κ.α. 

Αξιοσημείωτη είναι και η εθνική δράση της Μονής κατά την Ιταλογερμανική κατοχή του 1940. Πολλοί Έλληνες πατριώτες αλλά και Αξιωματικοί και στρατιώτες των συμμαχικών δυνάμεων εύρισκαν καταφύγιο στην έρημη αυτή περιοχή για να διαφύγουν στη συνέχεια στην Αίγυπτο με υποβρύχια και πλοία. 

πηγή φωτογραφίας: www.imis.gr

Ο τότε Ηγούμενος Ιλαρίων Συντυχάκης και οι δόκιμοι μοναχοί τροφοδοτούσαν και περιέθαλπαν τους κυνηγημένους από τα στρατεύματα κατοχής συμμάχους στρατιώτες, αν και γνώριζαν καλά ότι σύμφωνα με την ισχύουσα διαταγή, ο συλλαμβανόμενος να υποθάλπει ξένους στρατιώτες και να βοηθεί στην διαφυγή τους θα τιμωρούνταν με την ποινή του θανάτου. 

Παρά τις βίαιες προσαγωγές τους, τις ανακρίσεις και τα βασανιστήρια δεν ομολόγησαν την προστασία των αντιστασιακών και την λειτουργία ασυρμάτου. Είχαν επιστρατευθεί στον αγώνα κατά των κατακτητών, όχι επειδή απέβλεπαν σε ανταμοιβή, δάφνες και υστεροφημία, αλλά μόνο από αγάπη προς τον Θεό και την πατρίδα. 

πηγή φωτογραφίας: orthodoxcrete.com

Αυτό εξόργισε τους Γερμανούς περισσότερο, οι οποίοι υποπτεύονταν την κατασκοπευτική δράση των Ελλήνων στη Μονή Καψά, ώστε το Νοέμβριο του 1943 κήρυξαν την περιοχή της Μονής νεκρή ζώνη και διέταξαν τον Ηγούμενο και όσους διέμεναν εκεί να εγκαταλείψουν την Μονή αμέσως. 

Αργότερα, μετά τη λήξη του πολέμου, ο Ιερομόναχος Ιλαρίων επανήλθε στη Μονή και ασχολήθηκε με την ανασυγκρότησή της. Από τότε συνεχίζει την πορεία της, με μικρό αριθμό μοναχών. Σημαντική υπήρξε και η συμβολή της Γερόντισσας Αγαθαγγέλης Καρύδη, η οποία πάνω από πενήντα χρόνια προσφέρει τις υπηρεσίες της στη Μονή, χωρίς να αφήσει το κανδύλι του Αγίου σε καιρούς δύσκολους να σβήσει, όπως χαρακτηριστικά διηγείται μέχρι σήμερα στους προσκυνητές.

πηγή φωτογραφίας: orthodoxcrete.com

Το 1975 εγκαταστάθηκε στη Μονή ο σημερινός Ηγούμενός της, Αρχιμανδρίτης Μεθόδιος Περάκης, ο οποίος αγωνίζεται με την εργατικότητα και τον ζήλο που τον διακρίνουν για την ανακαίνιση και τον εξωραϊσμό των κτιριακών εγκαταστάσεων και την καλλιέργεια της γης, έχοντας βοηθό και συνεργάτη τον Ιερομόναχο π. Ευγένιο. 

Ήδη, ύστερα από σχετική αρχιτεκτονική μελέτη που εκπόνησαν οι αρμόδιοι Μηχανικοί, βρίσκονται σε εξέλιξη οι εργασίες ανακαινίσεως και συντηρήσεως ολόκληρου του μοναστικού συγκροτήματος. Ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει τόσο το γαλήνιο και σαγηνευτικό τοπίο με θέα το απέραντο γαλάζιο του Λυβικού πελάγους που θυμίζει τη Μονή Σινά ή τα Καρούλια του Αγίο Όρους και στη συνέχεια να γευθεί τη μοναστηριακή φιλοξενία με το καθιερωμένο κέρασμα κάτω από τις κληματαριές που σκεπάζουν την αυλή.

πηγή φωτογραφίας: orthodoxcrete.com

Ακόμα άξιο θαυμασμού είναι το χαρακτηριστικό καλλιτεχνικό δάπεδο του καθολικού που είναι στρωμμένο με πέτρες από τη θάλασσα, η διάταξη των οποίων σχηματίζει διακοσμητικά σύνολα και θρησκευτικά σύμβολα και το εξαιρετικής τέχνης ξυλόγλυπτο τέμπλο με τον καλαίσθητο διάκοσμό του.

Ακόμη ο προσκυνητής μπορεί να ασπασθεί την θαυματουργό εικόνα του 16ου αιώνα του Τιμίου Προδρόμου, τον τάφο και τα ιερά λείψανα του κτίτορα της Μονής Οσίου Ιωσήφ, τα ιερά λείψανα πολλών αγίων, όπως του Τιμίου Προδρόμου, του Μεγάλου Βασιλείου, των Αγίων Παντελεήμονος, Ελευθερίου, Μοδέστου, Χαραλάμπους, Μιχαήλ, Επισκόπου Σινάδων, Ιωάννου του εξ Αγαρηνών, Αναργύρων, Μεθοδίου του εν Νιβρύτω κ. α., καθώς και τεμάχιο Τιμίου Ξύλου από τον Τίμιο και Ζωοποιό Σταυρό του Κυρίου μας

πηγή φωτογραφίας: www.imis.gr

Επίσης, αναπόσπαστο και επισκέψιμο τμήμα της Μονής αποτελεί το σπήλαιο που ασκήτευσε ο Όσιος Ιωσήφ ο Γεροντογιάννης επί 17 ολόκληρα χρόνια και βρίσκεται δυτικά πάνω από τη Μονή σε απόσταση περίπου 100 μέτρων. Ο επισκέπτης μέσω κατάλληλα διαμορφωμένου μονοπατιού διέρχεται μέσα από τη Μονή για να ανέβει από την πίσω πλευρά στο σπήλαιο που βρίσκεται σε μια γρανιτένια κάθετη πλευρά του φαραγγιού των Περβολακίων το οποίο  έχει σταλακτίτες και ρέει συνεχώς αγίασμα.

Η Μονή πανηγυρίζει στις 29 Αυγούστου, μνήμη της αποτομής της Τιμίας Κεφαλής του Προδρόμου με τη συμμετοχή χιλιάδων πιστών απότις Επαρχίες Ιεράπετρας και Σητείας, πολλοί από τους οποίους καταφθάνουν με τα πόδια. 

Ακόμη, με ιδιαίτερη ευλάβεια και ολονύκτια αγρυπνία εορτάζεται η μνήμη του Οσίου Ιωσήφ του Γεροντογιάννη στις 7 Αυγούστου και η ανακομιδή των ιερών λειψάνων του την Τετάρτη της Διακαινισίμου Εβδομάδος. 

Επίσης, καθιερωμένη είναι και η ολονύκτια αγρυπνία το βράδυ της 6ης προς 7η Ιανουαρίου, εορτή της Συνάξεως του Τιμίου Προδρόμου και Βαπτιστού Ιωάννου.

Τηλέφωνο Μονής: (030) 28430 - 51458

Ναός Γεννήσεως της Θεοτόκου, Κορωνησίας.

πηγή

Βρίσκεται στην κορυφή του καταπράσινου λόφου της Κορωνησίας ή Κορακονησίας, του μικρού γραφικού νησιού του Αμβρακικού και πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία της Ηπείρου ενώ χρονολογείται γύρω στο 10ο αιώνα.

Άποψη της ανατολικής πλευράς του ναού
Αρχείο ΙΑΑ - © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών
πηγή

Από γραπτές μαρτυρίες μαθαίνουμε ότι το μοναστήρι υπήρχε πριν το 1193 και τον 15ο και 16ο αιώνα είχε πολλούς μοναχούς και γνώριζε μεγάλη ευμάρεια. 

Αργότερα για ποικίλους λόγους έπεσε σε μαρασμό και στο τέλος του περασμένου αιώνα εγκαταλείφθηκε από τους μοναχούς κι ερημώθηκε, ωστόσο παρέμειναν ως σήμερα ο ναός και το μικρό παρεκκλήσι του Οσίου Ονουφρίου του εν Κορωνησία, σε απόσταση λίγων μέτρων ανατολικά του ναού.

Επίσης διατηρείται το παλιό πηγάδι από όπου υδρευόταν η μονή, καθώς και ερείπια από κελλιά και διάφορους άλλους βοηθητικούς χώρους της Μονής στα νότια του ναού. 

Άποψη του Ναού της Γεννήσεως Κορωνησίας

Άποψη του Ναού της Γεννήσεως Κορωνησίας

Λεπτομέρεια από το κωδωνοστάσιο του ναού 
Αρχείο ΙΑΑ - © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών
πηγή

Κατά τον Σεραφείμ Ξενόπουλο πρόκειται για πανάρχαια μονή που ιδρύθηκε τον 7ο αιώνα. 

Οι Ορλάνδος και Βοκοτόπουλος, παίρνοντας ως κριτήριο τα στοιχεία τεχνικής της κατασκευής του ναού, τοποθετούν την ίδρυσή του περίπου τρεις αιώνες αργότερα, δηλαδή στο τέλος του 10ου αιώνα. 

Το μνημείο στη μακραίωνη παρουσία του γνώρισε πολλές αλλαγές (μετασκευές, επισκευές, ανακαινίσεις και προσθήκες) ώσπου κατέληξε στο σημερινό του σχήμα. 

Η κυριότερη μετασκευή έγινε το 1670, τον 18ο αιώνα προστέθηκε στη δυτική πλευρά του ναού ο ορθογώνιος ξυλόστεγος νάρθηκας και πιθανολογείται ότι κτίστηκε το ξεχωριστό κωδωνοστάσιο. 

Σύμφωνα με την παράδοση, το πηγάδι του μοναστηριού το έφτιαξε ο ίδιος ο όσιος Ονούφριος, άρα είναι κι αυτό έργο του 18ου αιώνα.

Σημαντικές αλλοιώσεις στην όψη του μνημείου προκλήθηκαν κατά την ανακαίνιση του ναού το 1870 και όταν αργότερα αντικαταστάθηκε το παλιό ξύλινο υπόστεγο της βόρειας πλευράς του ναού με πεσσοστήρικτο προστώο και επιχρίστηκαν οι τοίχοι με ασβεστοκονίαμα, το μνημείο πήρε πλέον την τελική του μορφή και σήμερα λειτουργεί ως ενοριακός.

Το εξωτερικό του ναού.

Λεπτομέρεια από την τοιχοποιία του τρούλου
Αρχείο ΙΑΑ - © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών
πηγή

Ο ναός εξωτερικά ενώ στο ανατολικό του τμήμα είναι σταυροειδής με ελεύθερο το σκέλος του Σταυρού, στο μεγάλο δυτικό του τμήμα καλύπτεται με συνεχή επικλινή στέγη. 

Ανήκει στο σπάνιο τύπο του σταυροειδούς ημιεγγεγραμμένου με τρούλλο, το σημερινό του όμως σχήμα παρουσιάζει σημαντικές αποκλίσεις από το παλαιό. 

Αρχικά, το δυτικό σκέλος του Σταυρού της στέγης εγγράφονταν σε ορθογώνιο κτίσμα, στο οποίο ήταν προσκολλημένος ξεχωριστός θολωτός εσωνάρθηκας και κατά τη μετασκευή του το 1670, το μεν ανατολικό μισό του ναού παρέμεινε αναλλοίωτο, στο δυτικό όμως μισό, άγνωστο για ποιο λόγο, κατασκευάστηκε η μονόπλευρη πλαγιαστή στέγη, οπότε το μνημείο πήρε τη σημερινή του μορφή. 

Άποψη του Ναού

Εύκολα διακρίνει κανείς τα σημάδια αυτής της μετασκευής στην τοιχοδομή της νότιας πλευράς του μνημείου αφού στο αρχικό κτίσμα ανήκε και η θύρα της νότιας πλευράς, η οποία τειχίστηκε αργότερα.

Κατά την ανακαίνιση του 1870 ανοίχτηκαν μεγάλα παράθυρα στη βόρεια πλευρά του ναού, φράχτηκε η νότια θύρα του νεότερου νάρθηκα και ανοίχτηκε μια άλλη στη βόρεια πλευρά του και τότε καλύφθηκαν με αμμοκονίαμα ο τρούλλος, η βόρεια και ανατολική πλευρά του ναού και το κωδωνοστάσιο. 

Η ύπαρξη του σοβά δε μας επιτρέπει να έχουμε μία ολοκληρωμένη εικόνα της εξωτερικής τοιχοδομής. 

Από ότι μπορούμε να παρατηρήσουμε στη μόνη ακάλυπτη νότια πλευρά, η τοιχοποιία του ναού είναι απλή με ακανόνιστους και ανισομεγέθεις λίθους στους οποίους παρεμβάλλονται επίσης ακανόνιστα πλίνθοι. Τα μικρά μονότοξα παράθυρα των πλάγιων πλευρών έχουν πλίνθινη επίστεψη, η οποία μαζί με τα οδοντωτά γείσα των αετωμάτων αποτελεί και τη μόνη κεραμοπλαστική διακόσμηση του ναού. 

φωτογραφία πρίν την αναστήλωση του ναού
πηγή

Η έλλειψη εξωτερικού διάκοσμου, η απλή τοιχοποιία και τα στενά μονότοξα παράθυρα - φεγγίτες - της κόγχης του ιερού και του τρούλλου είναι χαρακτηριστικά της ναοδομίας της πρώτης χιλιετηρίδας και επομένως μας βοηθούν στη σωστή χρονολόγηση του μνημείου.

Στον εξωτερικό διάκοσμο του μνημείου συμπεριλαμβάνεται και μια ορθογώνια μαρμάρινη πλάκα με ανάγλυφες παραστάσεις, που είναι εντειχισμένη στο μεταγενέστερο κωδωνοστάσιο. Η πλάκα διατρυπάται από ελαφρό πεταλόμορφο τόξο και στέφεται από γλυπτό κανόνα, των οποίων τα διακοσμητικά θέματα και η τέχνη μαρτυρούν αρχαιοελληνική ρωμαϊκών χρόνων επίδραση. Το πεταλόμορφο τόξο είναι στολισμένο με ελικοειδή φυτά και πτηνά, ενώ η μέσα στο τόξο ένθετη πλάκα φέρει γνήσια βυζαντινή διακόσμηση. Είναι έργο του 13ου αιώνα και πιθανόν να προέρχεται είτε απ' τη στέψη επισκοπικού θρόνου, είτε απ' τη στέψη προσκυνηταρίου του μη σωσμένου παλιού μαρμάρινου τέμπλου.

Το εσωτερικό του ναού.

Άποψη του καθολικού του ναού 
Αρχείο ΙΑΑ - © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών
πηγή

Ο κυρίως ναός χωρίζεται σε τρία κλίτη με δύο σειρές από ανομοιόμορφες και ανισοϋψείς κολώνες ενώ ολόκληρος καλύπτεται με θόλους. 

Με την μετασκευή του 1670 άλλαξε σημαντικά η εσωτερική εικόνα του μνημείου που για μεγαλύτερη ευρυχωρία κατεδαφίστηκε ο τοίχος που χώριζε τον αρχικό εσωτερικό νάρθηκα απ' τον κυρίως ναό και αντικαταστάθηκε με τρίβηλο, στις κολώνες του οποίου χρησιμοποιήθηκαν ως κιονόκρανα ιωνικές αρχαιοελληνικές βάσεις τοποθετημένες αντίστροφα. 

Ταυτόχρονα ανοίχτηκαν στη δυτική πλευρά του αρχικού νάρθηκα δύο ακόμη παράπλευρες θύρες, οι οποίες όταν αργότερα (το 18ο αιώνα) προστέθηκε ο εξωνάρθηκας, μετατράπηκαν σε μεγάλα ορθογώνια ανοίγματα.

Άποψη των τοιχογραφιών στον ναό
πηγή

Οι μαρμάρινες πλάκες του δαπέδου αυτού σώζονταν ως και το 15ο αιώνα και τις αναφέρει μάλιστα και ο περιηγητής Κυριακός από την Αγκώνα που επισκέφτηκε την περιοχή της Κορωνησίας το 1437. 

Μοναδικό απομεινάρι απο αυτό το σημαντικό δάπεδο είναι το τετράγωνο ομφάλιο που φέρει μία συμβολική παράσταση των πέντε άρτων με πέντε ανάγλυφους κύκλους. 

Ενδιαφέρον παρουσιάζει βέβαια και μία άλλη ανάγλυφη πλάκα που καλύπτει την κτιστή Αγία τράπεζα. 

Κατά τον Αναστάσιο Ορλάνδο πιθανότατα η πλάκα αυτή να προέρχεται από την ερειπωμένη παλαιοχριστιανή βασιλική που βρίσκεται στο μικρό νησάκι Κέφαλος του Αμβρακικού.

Ο ναός εσωτερικά είναι κατάγραφος από τοιχογραφίες, που όμως σε πολλά σημεία γίνονται δυσδιάκριτες από την τόσων χρόνων αιθάλη, μεγάλα δε τμήματά των τοιχογραφιών, καλύφθηκαν από, κατά περιόδους, ασβέστη. 

Εξάλλου η μετατροπή του αρχικού διαχωριστικού δυτικού τοίχου σε τρίβηλο προκάλεσε καταστροφή της επιγραφής που υποθετικά υπήρχε πάνω από τη θύρα επικοινωνίας του κυρίως ναού με το νάρθηκα, οπότε δε γνωρίζουμε με ακρίβεια το πότε ιστορήθηκε ο ναός. 

Άποψη των τοιχογραφιών στον ναό

Άποψη των τοιχογραφιών στον ναό

Με βάση την τεχνοτροπία των συνθέσεων οι μελετητές τοποθετούν την κατασκευή τους στο 17ο αιώνα και οπωσδήποτε πριν απ' το 1670, αφού κατά τη μετατροπή του διαχωριστικού τοίχου σε τρίβηλο χρειάσθηκε να καταστραφεί σημαντικό τμήμα των παλαιότερων τοιχογραφιών.

Από άποψη τεχνοτροπίας ο ζωγράφος ακολούθησε πιστά την τεχνική της Κρητικής σχολής με έντονα χρώματα, έξεργα φωτοστέφανα κτλ.

Το εξαιρετικής τέχνης ξυλόγλυπτο τέμπλο του Ναού, έγινε στα μέσα του 19ου αιώνα και φέρει πλήθος ολόγλυπτων ανθικών και ζωικών διακοσμήσεων με τη συνηθισμένη κατά την όψιμη τουρκοκρατία διάταξη. 

Οι ωραιότατες ασημοστόλιστες φορητές εικόνες του τέμπλου είναι επίσης του 19ου αιώνα ενώ στις μορφές αυτών των εικόνων είναι εμφανή κάποια δυτικότροπα στοιχεία, χωρίς ωστόσο οι συνθέσεις αυτές να χάνουν τη βυζαντινή τους φυσιογνωμία.

Το παρεκκλήσι του Οσίου Ονουφρίου.

Άποψη του παρεκκλησίου του Αγίου Ονουφρίου

Πρόκειται για πολύ μικρή θολωτή βασιλική της οποίας τα αετώματα στην ανατολική και δυτική πλευρά υπερυψώνονται απ' τη δικλινή κεραμωτή στέγη για λόγους αισθητικής. 

Τιμάται στη μνήμη του μοναχού Ονουφρίου που ασκήτεψε εκεί ως την κοίμηση του (το 1780) και ενταφιάστηκε στο εσωτερικό του ναΐσκου, πρόκειται για έναν άγνωστο Ηπειρώτη άγιο που τιμάται στις 12 Ιουνίου. 

Ως προς το χρόνο κατασκευής του παρεκκλησίου δε γνωρίζουμε αν το ίδρυσε ο ίδιος ο Όσιος Ονούφριος ή αν πρόκειται για παλαιότερο κτίσμα, το οποίο επειδή συνδέθηκε με τη ζωή του Οσίου πήρε και το όνομά του, βέβαια πιθανότερη είναι η δεύτερη εκδοχή και μάλιστα χωρίς να αποκλείεται η βυζαντινή προέλευσή του. 

 Άποψη των τοιχογραφιών στο παρεκκλήσι του Οσίου Ονουφρίου

Άποψη των τοιχογραφιών στο παρεκκλήσι του Οσίου Ονουφρίου

Το παρεκκλήσι του Οσίου Ονουφρίου.

Στην τοιχοποιία του παρεκκλήσιου χρησιμοποιήθηκαν διάφοροι ακανόνιστοι λίθοι και πλίνθοι με μόνη εξωτερική διακόσμηση μια οδοντωτή ταινία στα γείσα των αετωμάτων ενώ το κιονοστήρικτο υπόστεγο είναι σύγχρονη κατασκευή.

Εσωτερικά το εκκλησάκι είναι κατάμεστο από τοιχογραφίες με εμφανή τα τραύματα όχι τόσο του χρόνου όσο της κακοήθειας μερικών νεοελλήνων που χάραξαν πάνω στις εικόνες ονόματα και χρονολογίες.

Οι τοιχογραφίες φέρουν τη συνηθισμένη στα χρόνια της τουρκοκρατίας διάταξη σε ζώνες, όπου, κάτω εικονίζονται διάφοροι ολόσωμοι άγιοι, στη μέση στηθάρια αγίων και επάνω σκηνές από το εορτολόγιο. 

Ο τάφος του Οσίου Ονούφριου, μέσα στο παρεκκλήσι του.

Το πηγάδι, που έσκαψε σε βράχο ο όσιος Ονούφριος, 
από εκεί υδρεύετε όλο το νησί ακόμα και σήμερα.

πηγή

Δε γνωρίζουμε το χρόνο κατασκευής τους των τοιχογραφιών στο παρεκκλήσι, αλλά πιθανότατα έγιναν συγχρόνως με την ιστόρηση του κεντρικού ναού της Παναγίας, δηλαδή το 17ο αιώνα, γεγονός που ενισχύει την άποψη ότι το παρεκκλήσι προϋπήρχε του Οσίου Ονουφρίου.

Το παρεκκλήσι του Οσίου Ονουφρίου συνδέθηκε άρρηκτα με τη ζωή και την ιστορία του γειτονικού παλαιού βυζαντινού μνημείου και γι' αυτό θεωρείται αναπόσπαστο οργανικό του μέλος.

Το μνημείο αυτό μπορεί να μη διαθέτει την επιβλητικότητα άλλων βυζαντινών μνημείων, διατηρεί όμως παρά τις αλλαγές που συντελέστηκαν σε αυτό, την παλιά του υποβλητικότητα, όμως αντιμετώπιζε προβλήματα, όπως στατικής φύσεως και φθοράς του τοιχογραφικού διακόσμου, των κονιαμάτων, του τέμπλου και του εσωτερικού διακόσμου, αλλά εντάχθηκε στο ΕΣΠΑ και το έργο αναστήλωσης και αποκατάστασης ολοκληρώθηκε.

Η Κορωνησία απέχει από την Αρτα μόλις 25 χιλιόμετρα και η πρόσβαση γίνεται από ασφαλτοστρωμένο καλό δρόμο μέσα από ένα μαγευτικό τοπίο.

Ο ναός εορτάζει στις 8 Σεπτεμβρίου και στις 12 Ιουνίου, όταν γίνεται και το πανηγύρι του Οσίου Ονουφρίου.

Δείτε το βίντεο 

από το Epirous Treasures

Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου Δομιανών, Ευρυτανίας.

πηγή

Βρίσκεται στην ανατολική άκρη του χωριού Δομιανά της Ευρυτανίας και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά μνημεία της ευρύτερης περιοχής. 

πηγή

Η ίδρυση της μονής τοποθετείται πιθανότατα κατά τον 16ο αιώνα και οι τοπικές παραδόσεις τη συνδέουν άμεσα με το σημείο όπου βρέθηκε η εικόνα της Παναγίας,  της Δομιανίτισσας, μέσα σε ένα πουρνάρι.

Το πρώτο καθολικό της Μονής κτίστηκε το 1515 και πυρπολήθηκε δύο φορές, μία το 1611, επειδή οι μοναχοί έλαβαν μέρος στο επαναστατικό κίνημα του Διονυσίου Φιλοσόφου, και μία το 1770, στα γεγονότα των Ορλωφικών. 

Το Καθολικό της Μονής που σώζεται σήμερα κατασκευάσθηκε κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ των ετών 1779 και 1787, στην ίδια ακριβώς θέση, και το επιβλητικό καμπαναριό του ύψους 18 μέτρων προστέθηκε κατά το 1872.

Γενική άποψη του καθολικού του Ναού Αρχείο ΙΑΑ - © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών
πηγή 

Άποψη της δυτικής πτέρυγας του Ναού Αρχείο ΙΑΑ - © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών
πηγή

Άποψη του Καθολικού
πηγή

Αρχείο ΙΑΑ - © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών
πηγή

Το καθολικό εξωτερικά δεν παρουσιάζει κάτι το ιδιαίτερο, είναι πολύ απλό ναό και αν δεν υπήρχε το επιβλητικό καμπαναριό δύσκολα θα τον αναγνώριζε κανείς σαν ιερό προσκύνημα. 

Η εκκλησία έχει σχήμα ορθογωνίου, είναι μονόκογχη «βασιλική» χωρίς τρούλο δηλαδή τρίκλιτη βασιλική και αποτελεί το μοναδικό δείγμα αυτού του αρχιτεκτονικού τύπου που διατηρείται στην Ευρυτανία ενώ οι τοίχοι πάχους περίπου 0,90 μέτρων, χτίστηκαν με εγχώριες πέτρες και είναι δεμένοι με ξυλοδεσιά. 

Η στέγη στηρίζεται σε 10 ξύλινες κολόνες από ατόφιους κορμούς δένδρων, στις 2 από αυτές στηρίζεται το ξύλινο σκαλιστό και επιχρυσωμένο τέμπλο ενώ ο Ναός φωτίζεται από 14 μικρά παράθυρα που είναι κατασκευασμένα πολύ ψηλά απ’ το δάπεδο. 

Άποψη της δυτικής εισόδου της Μονής
Αρχείο ΙΑΑ - © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών
πηγή

Η είσοδος στο Ναό γίνεται από 3 χαμηλές ξύλινες πόρτες. Η βορινή πόρτα που είναι η χαμηλότερη απ’ τις δύο άλλες που βρίσκονται στη νότια πλευρά, είναι πολύ παλιά και γεμάτη μεγάλα καρφιά, γνωστή σαν «πόρτα του Καραϊσκάκη» γιατί απ’ αυτή μπαινόβγαιναν ο γιος της Καλόγριας και οι άλλοι καπεταναίοι την ώρα του κινδύνου.

Ο εσωτερικός χώρος διακρίνεται σε 4 μέρη: στο Νάρθηκα, στο Γυναικωνίτη, στον κυρίως Ναό και στο Ιερό Βήμα. 

Στον κυρίως Ναό υπάρχει το εξαιρετικής τέχνης μεγάλο Προσκυνητάρι με τη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας, η Πηγή του Αγιάσματος σε βάθος 2 μέτρων απ’ το δάπεδο, το μικρό Προσκυνητάρι κοντά στην κεντρική είσοδο, και το άριστης ξυλογλυπτικής τέχνης επιχρυσωμένο τέμπλο με τις περίφημες εικόνες του.

Στο εσωτερικό του οι τοίχοι διακοσμούνται με σημαντικές αγιογραφίες, που θεωρούνται έργα των ζωγράφων Γεωργίου Γεωργίου και Γεωργίου Αναγνώστου, μαθητών του ιερομόναχου αγιογράφου Διονυσίου εκ Φουρνά. 

Ξεχωριστή εντύπωση προκαλεί η οροφή, διακοσμημένη με γεωμετρικά μοτίβα και παραστάσεις λαϊκής τεχνοτροπίας, και το θαυμάσιο ξυλόγλυπτο τέμπλο, έργο του 1759 «διά χειρός Αθανασίου», επιχρυσωμένο το 1880 από τους αδελφούς Σαρρή από το Νεοχώρι Τυμφρηστού.

Άποψη του κωδωνοστασίου
πηγή

Το συγκρότημα διαθέτει επίσης κτήρια κελλιών και ευρύχωρο προαύλιο με επιβλητικά κυπαρίσσια.

Για τη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Δομιανίτισσας που βρισκόταν στη γειτονική Βράχα και ήρθε από εκει στους Δομιανούς και για το χτίσιμο της Εκκλησίας η ιερή παράδοση λέει ότι βρέθηκε στα κλαδιά ενός μεγάλου πουρναριού το οποίο υπάρχει και σήμερα κοντά στην Εκκλησία. 

Κάθε βράδυ έβλεπαν ένα φως στο μέρος εκείνο. Το θαύμα μαθεύτηκε, το άκουσαν κι οι Βραχινοί και πήγαν να την πάρουν, στο γυρισμό για το χωριό τους ξάπλωσαν να κοιμηθούν αλλά όταν άνοιξαν τα μάτια τους η εικόνα είχε εξαφανιστεί και γύρισαν στους Δομιανούς και βρήκαν πάλι την εικόνα στα κλαδιά του πουρναριού. 

Άποψη του αύλειου χώρου της Μονής
Αρχείο ΙΑΑ - © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών
πηγή

Την ξαναπήρανε και ξεκίνησαν για το χωριό τους, όμως πάλι η εικόνα τους ξανάφυγε. 

Την πήραν την εικόνα για πολλοστή φορά αλλά και πάλι αυτή, ξανάφυγε. 

Τότε κι αυτοί παραιτήθηκαν από την προσπάθεια και την άφησαν να μείνει εκεί που της άρεσε, στους Δομιανούς. 

Οι Δομιανίτες έχτισαν, ακόμη, μια εκκλησία και τοποθέτησαν τη θαυματουργή εικόνα μέσα.

Στην επανάσταση του 1821 η μονή αποτέλεσε καταφύγιο αγωνιστών, όπως ο Γεώργιος Καραϊσκάκης, την παρουσία του οποίου διαιωνίζει η ονομασία της βόρειας, χαμηλής εισόδου του καθολικού, που λέγεται «πόρτα του Καραϊσκάκη». Το 1833 η Μονή διαλύθηκε και σήμερα παραμένει δυστυχώς ακόμη ανενεργή.

Γιορτάζει στις 15 Αυγούστου και το περίφημο πανηγύρι στους Δομιανούς κρατεί 3 ημέρες.

Τηλέφωνο: Ιερά Μητρόπολη Καρπενησίου, (+030) 22370 22191.