Ιερά Μονή Παναγίας Σπηλαιωτίσσης, Αρίστη Ιωαννίνων.

πηγή

Bρίσκεται στο χωριό Aρίστη, κοντά στη γέφυρα μεταξύ Αρίστης και Πάπιγκου, πάνω σε ένα κάθετο βράχο και δίπλα στην όχθη του ποταμού Βοϊδομάτη.

Άποψη της Μονής

πηγή

H μονή οφείλει την ονομασία της ακριβώς στον τρόπο και σε σημείο, που είναι κτισμένη.

Κυριολεκτικά είναι κρεμασμένη στον ψηλό και πολύ απόκρημνο βράχο, δίπλα σε βραχοσπηλιές.

Το μοναστήρι αναπτύσσεται επάνω αλλά και μέσα στο βράχο σε πολλά επίπεδα τα οποία συγκοινωνούν μεταξύ τους με διάφορες σκάλες αλλά και καταπακτές.

Ο ναός είναι μία μονόχωρη βασιλική με ελλειψοειδή τρούλο και σταυρεπίστεγο νάρθηκα στα δυτικά. 

Ο νότιος τοίχος του εξωτερικά είναι διακοσμημένος με κεραμοπλαστικό διάκοσμο και ο κυρίως ναός καλύπτεται από μία ημικυλινδρική καμάρα.

Το Ιερό είναι παράγωγο και τέτοιου είδους νάρθηκα συναντάμε σχεδόν μόνο σε μεταβυζαντινούς σταυροειδείς εγγεγραμμένους ναούς. 

Σύμφωνα με επιγραφή, ο ναός κτίστηκε το 1665 από τους μοναχού Ιωσήφ και Σωφρόνιο πάνω στα ερείπια προγενέστερης μονής ενώ ιστορήθηκε 8 χρόνια αργότερα, το 1673, από τους ζωγράφους Ιωάννη, Δημήτριο και Γεώργιο.

Άποψη της Μονής

πηγή

Άποψη της Μονής

πηγή

Άποψη της Μονής

πηγή

Άποψη της Μονής

πηγή

Στο συγκρότημα υπάρχει ακόμη τράπεζα, μαγειρείο, υπόγεια κελάρια, ενώ μερικά από τα κελιά είναι κτισμένα μέσα στις σπηλιές. Στο ψηλότερο σημείο βρίσκεται το ηγουμενείο, διακοσμημένο με φυτικές παραστάσεις από τον Χιονιαδίτη ζωγράφο Γ. Αναστασίου το 1874. 

Ψηλότερα από τα κτίσματα, στην κορυφή ενός βράχου, δεσπόζει το πετρόκτιστο κωδωνοστάσιο.

Εσωτερικά ο ναός επικαλύπτεται από αγιογραφίες, οι οποίες όμως βρίσκονται σε κακή κατάσταση. Αξιόλογο είναι το τέμπλο του ιερού, το οποίο είναι ξυλόγλυπτο με πλούσιο φυτικό και ζωϊκό διάκοσμο και φέρει τις Δεσποτικές εικόνες του Χριστού και της Παναγίας και 15 μικρές εικόνες στο Δωδεκάορτο. 

Άποψη της Μονής

πηγή

Άποψη της Μονής

πηγή

Άποψη της Μονής

πηγή

Η Μονή είχε στην ιδιοκτησία της αρκετά μεγάλη περιουσία και έτσι είχε την δυνατότητα και επιχορηγούσε τα σχολεία της Αρίστης και άλλων τριών κοινοτήτων, με αποτέλεσμα να έχουν τη δυνατότητα να φοιτούν εκεί όλο και περισσότεροι μαθητές.

Τελικά το 19ο αιώνα, με απόφαση των τούρκικων δικαστηρίων, η μοναστηριακή περιουσία απαλλοτριώνεται, λεηλατείθηκε και πυρπολήθηκε απο τους Τουρκαλβανούς ενώ το 1897 από σεισμό κατέρρευσαν οι ξενώνες της.

Η μονή Σπηλαιοτίσσης ήτανε ανδρική μονή, σήμερα όμως το μοναστήρι είναι εγκαταλελειμμένο αλλά βρίσκεται σε αρκετά καλή κατάσταση.

Άποψη του εσωτερικού της Μονής

πηγή

Άποψη του τρούλου της Μονής

πηγή

Άποψη των τοιχογραφιών της Μονής

πηγή

Άποψη της Μονής

πηγή

Η προσέγγιση στο μοναστήρι, γίνεται μόνο μέσα από μία διαδρομή με τα πόδια πάνω σε ένα παραδοσιακό ηπειρώτικο, πέτρινο μονοπάτι μέσα από ένα εντυπωσιακό φυσικό τοπίο.

Η Αρίστη είναι ένα πανέμορφο κεφαλοχώρι στο Δυτικό Ζαγόρι, χαρακτηρισμένη ως ένας παραδοσιακός οικισμός, σε ύψος 642 μέτρα και απέχει 48 χιλιόμετρα από τα Ιωάννινα πρός το δρόμο για το Πάπιγκο, λίγο πριν από το εντυπωσιακό μοναστήρι της Παναγίας της Σπηλιώτισσας. Στην κεντρική πλατεία του χωριού μπορείτε να πιείτε το καφεδάκι σας σε ένα από τα παραδοσιακά καφενεία και να θαυμάσετε την επιβλητική εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου με το πανύψηλο καμπαναριό της. Στην Αρίστη επίσης θα βρείτε μαγαζάκια με είδη λαϊκής τέχνης μέσα σε όμορφα γραφικά πλακόστρωτα δρομάκια και την παλιά βρύση στο μεσοχώρι.

Η μονή γιορτάζει, περιέργως, της Ζωοδόχου Πηγής, ίσως για να μη συμπίπτει με το πανηγύρι της Μονής της Παναγιάς του Βίκου. 

Ιερή Μονή Παναγίας Λέχοβας, Κρυονέρι Κορινθίας.

Βρίσκεται κτισμένη στην ανατολική πλευρά του όρους Βέσεζα σε υψόμετρο 1050 μέτρων, στην ορεινή Κορινθία και σε απόσταση 4 χιλιομέτρων από το χωριό Κρυονέρι. 

Άποψη της Μονής
πηγή

Όσον αφορά την ονομασία «Λέχοβα» επικρατεί η άποψη πολλών ειδικών ότι είναι σλαβικής προέλευσης. 

Άλλωστε πολλά, τέτοια, τοπωνύμια συναντούμε στον Ελλαδικό χώρο (Αράχοβα, Βαρνάκοβα, Λέλοβα, Άκοβο, Μέτσοβο, Λέχοβο κ.α), ενώ στην σλαβική γλώσσα η λέξη "λέχα" σημαίνει λιβάδι, αγρός, πρασιά, άρα Λέχοβα = λιβαδότοπος.

Μας είναι άγνωστο το πότε ακριβώς ιδρύθηκε το Μοναστήρι της Λέχοβας. Γραπτά μνημεία δεν ήλθαν στο φως, ούτε πολύτιμα χειρόγραφα, ούτε βιβλία γιατί καταστράφηκαν από πυρκαγιές, σεισμούς ή χάθηκαν μέσα στις αντίξοες ιστορικές συνθήκες, που αποδιοργάνωσαν ή ερήμωσαν τον τόπο για μικρά ή μεγάλα διαστήματα.

Το Καθολικό της Μονής
πηγή

Μοναδική πηγή χρονολόγησης μένει το καθολικόν και ειδικότερα το ψηφιδωτό μαρμάρινο δάπεδό του.

Ο καθηγητής Αναστάσιος Ορλάνδος το 1934 επισκέφθηκε το Μοναστήρι και αφού το μελέτησε, κατέληξε να τοποθετήσει χρονικά την κατασκευή του δαπέδου στον 11ο ή 12ο αιώνα.

Το Καθολικό της Λέχοβας, όπως το περιγράφει ο καθηγητής Αρχαιολογίας Ανάστασιος Ορλάνδος, είναι εκκλησία σταυροειδής εγγεγραμμένου τύπου, με οκταγωνικό ή οκτάπλευρο εξωτερικά τρούλο. Αυτός στηρίζεται σε δύο κίονες (κολόνες), που αποτελούνται από λαξευτούς πέτρινους κυλινδρικούς σπονδύλους και σε δύο πεσσούς (κτιστό τοίχο τετράγωνο), που χωρίζουν τον κυρίως ναό από το Άγιο Βήμα (Ιερό). 

Άποψη του Καθολικού
πηγή

Ο κυρίως ναός, στην κάτοψή του, είναι περίπου τετράγωνος, 7.20 Χ 7.25 μέτρα.

Ανατολικά, στο Ιερό, σχηματίζεται αψίδα τρίπλευρη εξωτερικά και κυκλική εσωτερικά. Ο χώρος φωτίζεται από τα 4 μικρά παράθυρα του τρούλου και από τρία μικρά του Ιερού Βήματος. 

Ο νάρθηκας ή πρόναος με διαστάσεις 7.20 Χ 2.26 μέτρα έχει δύο εισόδους, μια στη δυτική πλευρά (κεντρική είσοδος) και μία στη νότια, ένα χαμηλό παραπόρτι, που οδηγούσε στην παλιά αυλή του Μοναστηριού. 

Ο νάρθηκας στεγάζεται με ξύλινη οροφή και ταβάνι ενώ επικοινωνεί με τον κυρίως ναό με εσώθυρα, της οποίας το πλαίσιο αποτελείται από δυο μαρμάρινες στήλες δύο περίπου μέτρων, με διπλό επιστήλιο και ανάγλυφες παραστάσεις φύλλων πλατάνου ή αγκαθιού. 

Άποψη του εσωτερικού του Ναού
πηγή

Σε επαφή με το νότιο τοίχο του κυρίως ναού υπάρχει ένα παρεκκλήσιο πλάτους 3.20 μέτρων. 

Το παρεκκλήσιο αυτό έχει στην ανατολική του πλευρά την κόγχη του Ιερού και μια κοιλότητα στον τοίχο (Προσκομιδή). 

Ο χώρος φωτίζεται από ένα πολύ μικρό παράθυρο στην κόγχη του Ιερού και ένα μεγαλύτερο στο μέσον της νότιας πλευράς του παρεκκλησίου. 

Η στέγαση είναι ξύλινη μονόριχτη και ακολουθεί την προς νότον στέγαση του κυρίως ναού και του νάρθηκα ενώ οι τοίχοι είναι κατασκευασμένοι με πέτρα της περιοχής και με αγκωνάρια από συμπαγή αμμόλιθο, κτισμένοι με άργιλο (χώμα), με αυτό το ναό όμως να είναι νεώτερος επί θεμελίων αρχαιοτέρου. 

Άποψη του εσωτερικού του Ναού
πηγή

Μια επιγραφή που βρέθηκε χαραγμένη πάνω σε πωρόλιθο, την πλάκα της Αγίας Τράπεζας, πληροφορεί: «.1716 Ιουνίου ια(ii) επελεκύθι». 

Τότε, έγινε μια ανακαίνιση στο τέλος της Ενετοκρατίας (1715) και στις αρχές της Β' Τουρκοκρατίας στην Πελοπόννησο και έγιναν τα εγκαίνια του τελευταίου ναού που μετά από πολλές δοκιμασίες έφθασε ως τις μέρες μας. 

Το Καθολικό της Λέχοβας έχει πρόσφατα κηρυχθεί αρχαιολογικό διατηρητέο μνημείο από το Υπουργείο Πολιτισμού. 

Ολόκληρη τη δεκαετία του 1990 - 2000 έγιναν εργασίες συντήρησης- στερέωσης - αποκατάστασης - ανάδειξης του μνημείου με την άδεια και επίβλεψη της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας.

Ψηφιδωτό στο δάπεδο του ναού
πηγή

Σπάνιο κόσμημα του ναού, σημαντικό τόσο από καλλιτεχνικής πλευράς όσο και ως στοιχείο καθοριστικό για τη χρονολόγηση του καθολικού, είναι το μαρμάρινο ψηφιδωτό δάπεδο. 

Ο Αναστάσιος Ορλάνδος εκτιμώντας τη σημασία του γράφει το 1935: «Αλλ' εκείνο όπερ καθιστά πολύτιμον το καθολικόν της μονής της Λέχοβας είναι το δάπεδον αυτού, όπερ καλύπτεται ολόκληρον δι' ωραίου μαρμαροθετήματος διατηρουμένου εν καλεί σχετικώς καταστάσει». 

Μικρά πολύχρωμα κομματάκια μαρμάρου - ψηφίδες έχουν συνδυαστεί με καλαισθησία από το βυζαντινό τεχνίτη του ψηφιδωτού και σχηματίζουν παραστάσεις που διακοσμούν περίτεχνα τον νάρθηκα, τον ναό και το παρεκκλήσιο. Ας δούμε όμως αναλυτικά το θαυμάσιο αυτό μαρμαροθέτημα. 

Ψηφιδωτό στο δάπεδο του ναού
πηγή

Στον νάρθηκα εντύπωση προκαλεί η παράσταση με τα τρία ορθογώνια σχήματα τοποθετημένα στη σειρά, από τα οποία το μεσαίο φέρει στο κέντρο ωραίο πράσινο δίσκο διαμέτρου 18 εκατοστών. 

Ο δίσκος περιβάλλεται από κυκλικό φολιδωτό πλαίσιο και άλλους ομόκεντρους κύκλους στους οποίους κυριαρχεί η διακόσμηση με εναλλασσόμενες μαύρες και άσπρες τριγωνικές ψηφίδες. 

Ο εξωτερικός κύκλος είναι λευκός, αποτελούμενος από μεγαλύτερα κομμάτια μαρμάρου και προβάλλεται εντονότερα καθώς πλαισιώνεται από μικρές ψηφίδες διαφόρων αποχρώσεων που βρίσκονται γύρω από τον κύκλο σε σχήμα σταυρού. 

Ψηφιδωτό στο δάπεδο του ναού
πηγή

Έτσι σχηματίζεται με αυτές κανονικό εγγεγραμμένο τετράγωνο ενώ τα δύο πλάγια ορθογώνια έχουν λιτή διακόσμηση.

Περιβάλλονται από πλαίσιο κοσμούμενο με ασπρόμαυρες ψηφίδες αλλά απουσιάζει κάποιο σχέδιο στο μέσον. 

Αναδεικνύεται έτσι εντονότερα το κεντρικό ορθογώνιο με την πλουσιότερη διακόσμηση των ομόκεντρων κύκλων ενώ αξίζει επίσης να σημειωθεί πως τα δύο πλάγια ορθογώνια έχουν άλλη κατεύθυνση, αντίθετη προς το μεσαίο, για λόγους αρμονίας. 

Θαυμάζει κανείς στο μαρμαροθέτημα του νάρθηκα την αίσθηση των αναλογιών, του μέτρου και της λιτότητας στη γεωμετρική αυτή παράσταση που προκαλεί μια πρώτη συγκίνηση στον προσκυνητή καθώς βλέπει σ' αυτήν αποτυπωμένη την αγάπη και την ευαισθησία, θρησκευτική και καλλιτεχνική, του άγνωστου μεσαιωνικού καλλιτέχνη. 

Το πτηνό που έλκει την προσοχή και το ενδιαφέρον
πηγή

Προχωρώντας από τον νάρθηκα στον κυρίως ναό, ακριβώς εμπρός στην είσοδό του, η χαριτωμένη εικόνα ενός πουλιού με ψηλό λαιμό, μακριά και λεπτά πόδια και μικρό ράμφος έλκει την προσοχή και το ενδιαφέρον. 

Το πτηνό αυτό, που έχει σχηματιστεί με λεπτότατες ψηφίδες, προβάλλει μέσα σε ένα φόντο βαθυκόκκινο, σχήματος ημικυκλικού που αποτελείται από μαρμάρινες πλάκες. Το κόκκινο βάθος περιβάλλεται από πλαίσιο με ρομβοειδές κόσμημα.

Στην βιβλιοθήκη της Μονής σώζονται ελάχιστα χειρόγραφα ή έγγραφα. Η φθορά του χρόνου, οι ιστορικές περιπέτειες της Μονής και μια πρόσφατη πυρκαγιά (1927) στέρησε από μας μια καλύτερη εικόνα του πνευματικού πλούτου της. 

Έγγραφο χορήγησης επισκευαστικού δανείου
722,60 δραχμών απο τον βασιλιά Όθωνα
πηγή

Ούτε πατριαρχικά σιγίλια βρέθηκαν που να δίνουν κάποιες πληροφορίες για τον ιδρυτή ή ακόμη και τα προνόμια και τα δικαιώματα του Μοναστηριού της Λέχοβας. 

Σε μία παλαιότερη καταγραφή, υπήρχανε Τουρκικά έγγραφα (κιτάπια) στη Λέχοβα που αφορούσαν στην περιουσία αλλά και τα δικαιώματα της Μονής. 

Αυτά όμως χάθηκαν ή κάηκαν και δύο μόνο χειρόγραφα σώζονται σήμερα: Ένα μικρό Αγιασματάριο, που περιέχει τον μικρό Αγιασμό και το άλλο είναι Κανονάριο, δηλαδή περιέχει ιερούς Κανόνες της Εκκλησίας και απαντήσεις σε σχετικά ερωτήματα. 

Από τα τυπωμένα βιβλία διακρίνουμε το Ειρμολόγιον του 1790 και Αγιογραφικά κείμενα (Παλαιά και Καινή Διαθήκη), καθώς και Ευαγγελιστάρια της ίδιας περίπου εποχής.

Άποψη του τέμπλου του ναού
πηγή

Αξιοσημείωτα λειτουργικά βιβλία είναι τα Μηναία του 1820 σε έκδοση στην Βενετία. 

Μια σειρά άλλων βιβλίων που βρίσκονται στη Βιβλιοθήκη είναι νεώτερα, αξιόλογα όμως για να δίνουν την εικόνα της φιλομάθειας των μοναχών που κατά καιρούς εγκαταβίωσαν εδώ. 

Τα σωζόμενα έγγραφα στο Αρχείο της Μονής και τα διάφορα έντυπα του 19ου και 20ου αιώνα μας δίνουν χαρακτηριστικές πληροφορίες για τη ζωή και τη δράση των μοναχών της, μοναδικά σε ιστορική σημασία και πραγματική αξία.

Στα Γενικά Αρχεία του Κράτους υπάρχουν 105 έγγραφα που αφορούν τη Μονή Λέχοβας και αναφέρονται σε διάφορες υποθέσεις της, μεταξύ των ετών 1835 - 1852. Σώζεται, επίσης, κάποια νεώτερη αλληλογραφία της Μονής με την Ιερά Μητρόπολη Κορίνθου και άλλες κρατικές υπηρεσίες. 

Το μαρμάρινο πλαίσιο της εσώθυρας του ναού
πηγή

Εντός της Μονής υπάρχουν λίγα παλαιοχριστιανικά λείψανα με γλυπτό διάκοσμο προερχόμενα από τον αρχικό ναό. 

Δύο αργυρές λειψανοθήκες φιλοξενούν άγια λείψανα, ένα αργυρούν Ευαγγέλιον και ένα αργυρούν θυμιατόν είναι όλα και όλα τα παλαιότερα ιερά κειμήλια της Μονής. 

Η ιερά και θαυματουργός εικόνα της Παναγίας του Πάθους, του τέλους του 17ου αιώνα ή αρχές του 18ου και ελάχιστες νεώτερες ιερές εικόνες έφθασαν ως τις μέρες μας να φυλάσσονται στη Μονή και να αγιάζουν τους προσκυνούντας αυτάς «ψυχή τε καί καρδία».

Πνευματικό κειμήλιο της Μονής είναι η θαυματουργός εικόνα της Παναγίας του Πάθους ή Αμόλυντος. 

Μέχρι το καλοκαίρι του 1993 υπήρχε η εικόνα με πολλές φθορές από το χρόνο και την υγρασία και έτσι αποφασίστηκε να συντηρηθεί από ειδικό τεχνίτη - συντηρητή. Κατά τη διάρκεια της συντήρησης, όμως αποκαλύφθηκε το πρωτότυπο δηλαδή η πρώτη - πρώτη εικόνα που είχε αγιογραφηθεί πάνω στο ξύλο. 

Η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Λέχοβας

Είχαν περάσει κατά καιρούς κι άλλα χέρια και είχαν διορθώσει ή είχαν αλλού καλύψει το παλιό εικόνισμα. 

Αυτό λέγεται τεχνικά επιζωγράφιση και την συναντάμε σε αρκετές παλιές εικόνες.

Η εικόνα της Παναγίας της Λέχοβας χρονολογείται περίπου στο τέλος του 17ου ή στις αρχές του 18ου αιώνα, δηλαδή είναι 300 περίπου χρόνων και είναι έργο του σπουδαίου Ζακυνθινού αγιογράφου Θεοδώρου αναγνώστη, Παπαντώνη λεγόμενου του Γεωργανά.

Το μοναδικό Μετόχι της Λέχοβας βρίσκεται νοτίως της πόλεως του Κιάτου (5 χιλιόμετρα) και στα όρια μεταξύ των χωριών Κρυονερίου - Βασιλικού - Μουλκίου και Σουλίου. 

Είναι χτισμένο, στην ανατολική πλευρά του χειμάρρου Ελισσώνα που πηγάζει από τη Λέχοβα, διαρρέει την περιοχή και εκβάλλει κοντά στο λιμάνι του Κιάτου και ιδρύθηκε μεταξύ των ετών 1857 - 1860. 

Η είσοδος και το προαύλιο της Μονής
πηγή

Το 1851 σε μια καταγραφή δίνονται πληροφορίες για το προσωπικό και την περιουσία της Μονής χωρίς να αναφέρονται ναός ή κτίσματα στο Μετόχι της, στη θέση Ζωρζή, όπου είχε αρκετά μεγάλη έκταση γης καθώς και πευκοδάσος από το οποίο γίνονταν συστηματική εκμετάλλευση της ρητίνης. 

Ένας υδρόμυλος δίπλα στο χείμαρρο και ελαιοτριβείο στην Τραγάνα (κοντά στο Κιάτο) συμπλήρωναν την συγκροτημένη παρουσία του μετοχίου της Λέχοβας.

Από το Κιάτο, ακολουθώντας το δρόμο προς τα εσωτερικά του νομού, περνά κανείς από το χωριό Σούλι, στρίβει αριστερά με κατεύθυνση προς Νεμέα και συναντά το χωριό Κρυονέρι. Λίγο έξω απ' αυτό υπάρχει διακλάδωση που οδηγεί στο μοναστήρι (4 χιλιόμετρα) μέσα από μια υπέροχη διαδρομή γεμάτη πλατάνια. Ακολουθώντας την χαράδρα στη δεξιά όχθη του χειμάρρου Ελισσώνα, ο ασφαλτοστρωμένος δρόμος μας φέρνει γρήγορα στο διάσελο, απ' όπου μπροστά μας προβάλλει στο βάθος μέσα στο ελατόδασος το Μοναστήρι.

Σήμερα η Μονή λειτουργεί ως γυναικεία και φιλοξενεί 8 μέλη μοναχικής αδελφότητας, από το 1983, με ηγουμένη την μοναχή Χριστονύμφη Λαδακάκου.

Τηλέφωνο Μονής: (+30) 27420 - 51489, 26799.

Ναός Αγίου Πέτρου, Καλύβια Θορικού, Αττική.

πηγή

Βρίσκεται στην περιοχή Καλυβίων Θορικού, (παλαιότερα Καλύβια Κουβαρά), και στην τοποθεσία που είναι γνωστή ως "Εννέα Πύργοι", που είναι τοποθεσία πολλών βυζαντινών μνημείων, διασωσμένων αλλά και ερειπωμένων. Απέχει 40 χιλιόμετρα από το κέντρο της Αθήνας και 1 χιλιόμετρο από δυτικά των Καλυβίων.

Άποψη του Ναού.
πηγή

Είναι ένας περίτεχνος και εξαιρετικά ενδιαφέρων σταυροειδής εγγεγραμμένος βυζαντινός ναός, με τρούλλο και νάρθηκα. 

Ο ναός είναι λίγο μεταγενέστερος – περί τα τέλη του 12ου αιώνα - από την γειτονική βυζαντινή εκκλησία της Παναγίας Μεσοσπορίτισσας, είναι οικοδομημένος όμως σε μία φάση και όχι σε δύο όπως η Παναγία.

Αυτό που εντυπωσιάζει στο αντίκρυσμα του εξωτερικού του ναού είναι ομορφιά των αναλογιών και η ποικιλία των επιφανειών, που με μια κλιμάκωση των υψών μας οδηγεί σταδιακά εκ των κάτω προς τα Άνω, όπου θα συναντήσουμε τον κυλινδρικό τρούλλο, που με την επιβλητική παρουσία του ενοποιεί τα επί μέρους στοιχεία και ταυτόχρονα ανυψώνει ολόκληρο το ναό.

Άποψη του Ναού.
πηγή

Άποψη του Ναού.
πηγή

Άποψη του Ναού.
πηγή

Άποψη των τοιχογραφιών του Ναού.
πηγή

Στο εσωτερικό, η ελαφρότητα των τοξωτών επιφανειών και οι ανάλαφρες αποχρώσεις του τοιχογραφικού διακόσμου, μας έλκουν προς το υψηλότερο σημείο, τον προεξάρχοντα τρούλλο. 

Βέβαια σήμερα πολλές επιφάνειες, από τον άλλοτε κατάγραφο ναό, έχουν απομείνει γυμνές και προκαλούν κάποια ψυχρότητα, αφού άλλωστε δεν επιτρέπεται οποιαδήποτε επέμβαση, λόγω Αρχαιολογίας, όμως οι τοιχογραφίες που διασώζονται μας δίνουν μια εικόνα της παλαιότερης κατάστασης.

Οι αξιόλογες τοιχογραφίες είναι βάσει επιγραφής του 1232, με ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσα την τοιχογραφία του τελευταίου τότε μητροπολίτη Αθηνών Μιχαήλ Χωνιάτη, του οποίου αποτελεί την μοναδική απεικόνιση.

Αρχιτεκτονική περιγραφή του Ναού.

Άποψη του τρούλου του Ναού.
πηγή

Ο ναός είναι βυζαντινός και ανήκει στον τύπο του σταυροειδούς εγγεγραμμένου δικιονίου, τρουλλαίου ναού, της υστεροβυζαντινής περιόδου. 

Ο τρούλλος είναι κυλινδρικός με τέσσερα μονόλοβα παράθυρα στα σημεία του ορίζοντα. 

Ο αρχιτεκτονικός τύπος αλλά και η χρήση λίθου ανάμεσα στα παράθυρα τον τοποθετεί στα τέλη του 12ου- αρχές 13ου αιώνα.

Στην τοιχοποιία του από αργούς, ως επί το πλείστον, λίθους, έχουν ενσωματωθεί πολλά αρχαία μαρμάρινα αρχιτεκτονικά μέλη και επιτύμβιες πλάκες. 

Στη δυτική πλευρά υπάρχει νάρθηκας και ανατολικά τρεις ημιεξαγωνικές αψίδες, η κεντρική υψηλότερη με ένα δίλοβο παράθυρο ενώ οι άλλες δύο χαμηλότερες με ένα μικρότερο μονόλοβο παράθυρο η κάθε μια, που αντιστοιχούν στην Πρόθεση και το Διακονικό. 

Τα δύο αυτά γωνιακά διαμερίσματα που γεφυρώνουν τις ανατολικές γωνίες του σταυρού είναι θολωτά και στεγάζονται με μονοκλινείς στέγες. Τα άλλα δύο γωνιακά διαμερίσματα που γεφυρώνουν τις δυτικές γωνίες του σταυρού, είναι στεγασμένα με μονοκλινείς στέγες στην προέκταση των πλευρών της δικλινούς στέγης της δυτικής κεραίας του σταυρού. 

Άποψη του Ναού.
πηγή

Άποψη του Ναού.
πηγή

Άποψη της εισόδου του Ναού.
πηγή

Άποψη του Ναού.
πηγή

Το κατά μήκος και το εγκάρσιο σκέλος του σταυρού είναι φυσικά καμαροσκέπαστα και στεγάζονται με υπέροχες δικλινείς στέγες.

Οι διαστάσεις του ναού είναι 6.85 x 9.80 μέτρα, χωρίς βέβαια τις κόγχες. 

Ο νάρθηκας του ναού αποτελείται από τρία σημαντικά μέρη. 

Τα δύο πλαϊνά που στεγάζονται με εγκάρσιες καμάρες και δικλινή στέγη, λίγο χαμηλότερη της στέγης των καμαρών του σταυρού και ένα υπερυψωμένο κεντρικό μέρος, που αυτό στεγάζεται εσωτερικά με ένα σταυροθόλιο και εξωτερικά με μικρές δικλινείς στέγες σε σχήμα του σταυρού, στο ύψος περίπου των στεγών του κυρίως ναού.

Στη δυτική πλευρά η είσοδος είναι πολύ χαμηλή και από πάνω υπάρχει τοξωτό υπέρθυρο προσκυνητάρι, με μισοκατεστραμμένη αγιογραφική παράσταση και μεγάλη αετωματική επίστεψη, με κεραμικές διακοσμήσεις και βάση με επιπεδόγλυφη διακόσμηση. Μία δεύτερη τοξωτή μεταλλική θύρα στη νότια πλευρά του νάρθηκα είναι κατά ένα μέρος κτισμένη.

Εσωτερικό του Ναού.

Άποψη του τέμπλου του Ναού.
πηγή

Το δάπεδο του ναού είναι κατά τρία σκαλοπάτια χαμηλότερο του εδάφους. 

Το πέρασμα από το νάρθηκα στον κυρίως ναό γίνεται με τρίβηλο (τρία αψιδωτά ανοίγματα που στηρίζονται ενδιάμεσα σε δύο αρράβδωτους κίονες), όπου το μεσαίο άνοιγμα μας οδηγεί στο κεντρικό κλίτος και τα πλαϊνά στα γωνιακά διαμερίσματα και στις κεραίες του εγκάρσιου κλίτους. 

Ο τρούλλος στηρίζεται δυτικά σε δύο μαρμάρινοι αρράβδωτοι κίονες και ανατολικά στην τοιχοδομή της ανατολικής κεραίας του σταυρού (δικιόνιος ναός). 

Η ύπαρξη των κιόνων ενοποιεί τον κυρίως ναό και εξασφαλίζει επικοινωνία προς όλες τις κατευθύνσεις.

Το τέμπλο αποτελεί αξιόλογο δείγμα γλυπτού διακόσμου. Στο επάνω μέρος υπάρχει επιστύλιο που φέρει κουφική επιπεδόγλυφη διακόσμηση ενώ η Ωραία Πύλη ορίζεται από δύο μαρμάρινους κίονες. Σαν βάση της Αγίας Τράπεζας έχει τοποθετηθεί ενεπίγραφος αρχαίος βωμός. Οι είσοδοι από τον κυρίως ναό στα γωνιακά διαμερίσματα (Πρόθεση και Διακονικό), γίνεται με τοξωτά ανοίγματα και με παρόμοια χαμηλά τοξωτά ανοίγματα επικοινωνούν αυτοί οι δύο χώροι με το Ιερό Βήμα.

Η μοναδική προσωπογραφία του επισκόπου Αθηνών Μιχαήλ
Χωνιάτη (1182 - 1204) που υπάρχει στο Ιερό.
πηγή

Ο φυσικός φωτισμός του κεντρικού χώρου εισέρχεται κυρίως από ψηλά, από τα τέσσερα παράθυρα του τρούλλου και το μονόλοβο παράθυρο, ψηλά στο αψίδωμα του νοτίου τοίχου. Χαμηλά έχουμε το δίλοβο παράθυρο της κόγχης και τα μικρότερα μονόλοβα παράθυρα των πλαϊνών κογχών. Στο νάρθηκα ο φωτισμός είναι έμμεσος και σαφώς χαμηλότερος.

 
Τοιχογραφικός διάκοσμος.

Ο ναός του Αγίου Πέτρου, άλλοτε ήταν κατάγραφος με υπέροχες και περίτεχνες υστεροβυζαντινές αγιογραφίες του 13ου αιώνα. 

Σήμερα πάρα πολλές τοιχογραφίες του ναού είναι κατεστραμμένες ή ακόμη και μισοκατεστραμμένες με αποτέλεσμα αρκετές επιφάνειες εσωτερικά του ναού δυστυχώς να έχουν απομείνει γυμνές.

Οι τοιχογραφίες χρονολογούνται βάσει επιγραφής στα 1232, όπου αναφέρεται και ο δωρητής του τοιχογραφικού διακόσμου, που είναι ο επίσκοπος Αθηνών Ιγνάτιος, υπάρχει όμως μία διαφορά τεχνοτροπιών καθόσον ο ναός ιστορήθηκε από μία ομάδα αγιογράφων και όχι από έναν, όπως άλλωστε αναφέρεται σε άλλη αφιερωματική επιγραφή στο νάρθηκα.

Άποψη του εσωτερικού του Ναού.
πηγή

Άποψη του εσωτερικού του Ναού.
πηγή

Ο επίσκοπος Αθηνών Μιχαήλ Χωνιάτης (1182 - 1204) 

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η μοναδική προσωπογραφία του επισκόπου Αθηνών Μιχαήλ Χωνιάτη (1182 - 1204) που υπάρχει στο Ιερό και τον απεικονίζει με φωτοστέφανο, ενώ επιγραφή αναφέρει, «Ο ΠΑΝΗΕΡΩΤΑΤΟC ΑΡΧΗΕΠΗΣΚΟΠΟC ΑΘΗΝΩΝ ΜΗΧΑΗΛ». 

Ο λόγιος μητροπολίτης Αθηνών Μιχαήλ Χωνιάτης κατέφυγε στη Τζιά (Κέα) μετά την κατάληψη της Αττικής από τους Φράγκους ενώ αργότερα πήγε στην Μονή του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου κοντά στις Θερμοπύλες όπου και πέθανε το 1222. 

Η προσωπικότητα του και η δράση του δημιούργησαν ένα είδος τοπικής λατρείας, όπως φανερώνει άλλωστε και η αγιοποιημένη αγιογραφία του.

Άλλες αξιόλογες τοιχογραφίες είναι στην αψίδα του Ιερού του ναού η Παναγία Ένθρονη με το Χριστό, οι Απόστολοι αλλά και οι Ιεράρχες, ενώ στην καμάρα μπροστά από το ιερό υπάρχει και η Ανάληψη. 

Στη βόρεια καμάρα του σταυρού υπάρχουν οι τοιχογραφίες των Αγίων Μάμαντος και Τρύφωνος, που δικαιολογούνται από τον αγροτικό χαρακτήρα της περιοχής βέβαια, καθόσον οι Άγιοι αυτοί σχετίζονται με την αγροτική παραγωγή, την κτηνοτροφία αλλά και την αμπελουργία. 

Άποψη του Ναού.
πηγή

Τα άλλα μέρη του ναού είναι διακοσμημένα με διάφορες σκηνές του Ευαγγελίου (Σταύρωση, κλπ) και κάποιες μεμονωμένες μορφές αγίων αλλά και επισκόπων. 

Στο νάρθηκα του ναού, στον ανατολικό του τοίχο υπάρχει η παράσταση της Δευτέρας Παρουσίας με την κεντρική μορφή του Χριστού καθώς επίσης και στον δυτικό τοίχο του νάρθηκα υπάρχει ο χορός των Αποστόλων και των Αγίων Πατέρων.

Αισθητική Αρχιτεκτονική θεώρηση.

Αυτό που χαρακτηρίζει την εξωτερική μορφή του ναού, είναι η πλούσια σύνθεση των επιφανειών και όγκων με τις όμορφες, χαριτωμένες αναλογίες και με μια κλιμακωτή διαβάθμιση των υψών, που μας οδηγεί σταδιακά εκ των κάτω προς τα Άνω, από τις πλάγιες αψίδες των Ιερών στην κεντρική αψίδα και από κει στις κεκλιμένες επιφάνειες των παρεκκλησίων και μετά στις δικλινείς στέγες του νάρθηκα και των κλιτών, στα λοφία και τέλος στον τρούλλο.

Άποψη του Ναού.
πηγή

Η προς τα άνω κατεύθυνση διαγράφεται από τις πολλές αετωματικές απολήξεις και ενισχύεται από τον τρούλλο, που με το μεγάλο του τύμπανο εδραιώνει την υπερίσχυση του κατακόρυφου στοιχείου. 

Χωρίς βέβαια τον τρούλλο η πολυμέρεια των άλλων στοιχείων θα συνιστούσε διάχυση. 

Από την άλλη βέβαια, το μέγεθος του τρούλλου του ναού είναι τέτοιο που ενώ ενοποιεί τα επί μέρους στοιχεία δεν καταργεί την οντότητα και την σε κάποιο βαθμό αυτοτέλεια τους.

Στο εσωτερικό του ναού, η πολύ χαμηλή είσοδος και το κατέβασμα στο επίπεδο του ναού, επιδιώκουν να προκαλέσουν ένα αίσθημα ταπείνωσης. 

Άποψη του εσωτερικού του Ναού.
πηγή

Το αίσθημα αυτό θα μας προετοιμάσει για τη διακριτική εξύψωση που μας επιφυλάσσει το σταδιακό αντίκρυσμα του τρούλλου μέσα από την τρίβηλο και τη δυτική καμάρα.

Παράλληλα η ύπαρξη της τριβήλου και των κιόνων συμβάλει, κατά το δυνατόν, στην ενοποίηση του χώρου. 

Οι καμάρες και τα τόξα όμως, μας δίνουν την οντότητα στα επί μέρους στοιχεία του ναού.

Ταυτόχρονα όμως αλαφραίνουν και την συνολική κατασκευή και σε αρμονικό συνδυασμό με τις ανάλαφρες αποχρώσεις, όπως επίσης και το περιεχόμενο του τοιχογραφικού διακόσμου του περίτεχνου αυτού ναού, τα τόξα μας έλκουν προς τα Άνω, με κεντρικό ελκυστή τον προεξάρχοντα εντυπωσιακό τρούλλο, ο οποίος μας κατευθύνει προς το υψηλότερο σημείο του ναού. 

Άποψη της εισόδου του Ναού.
πηγή

Και εδώ η υπερίσχυση του κατακόρυφου στοιχείου, γίνεται με διατήρηση των αναλογιών, και κλιμάκωση των υψών και των μεγεθών των τόξων, από τα τόξα της τριβήλου στα τόξα των γωνιακών διαμερισμάτων και από κει στα τόξα των καμαρών του σταυρού, για να «αγγίξουμε» τον τρούλλο. 

Aλλά και στο εσωτερικό του ναού, το μέγεθος του τρούλλου είναι τέτοιο, που ενώ δεσπόζει και ενοποιεί σε σημαντικό βαθμό τα επί μέρους στοιχεία διατηρεί την κάποια αυτοτέλεια τους.

Τελικά όλος αυτός ο συνδυασμός εξωτερικά των κεκλιμένων επιπέδων και εσωτερικά των θόλων και των τόξων, μαζί με τον δεσπόζοντα τρούλλο, συνιστούν εντυπωσιακές αρχιτεκτονικές συνθέσεις επιπέδων και όγκων και προσδίδουν στο ναό χάρη, ομορφιά και ανύψωση, με παράλληλη πρόκληση αισθημάτων χαράς, αγαλλίασης και εξύψωσης.

Ο ναός του Αγίου Πέτρου σήμερα δυστυχώς διατηρείται κλειστός, προστατεύεται από την Αρχαιολογική Υπηρεσία, εκκλησιαστικά ανήκει στην ενορία του Ιερού ναού της Ευαγγελίστριας των Καλυβίων του Θορικού και πανηγυρίζει στις 29 Ιουνίου, κατά την εορτή των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου με πανηγυρικό εσπερινό και Θεία Λειτουργία.