Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννη του Κυνηγού – Φιλοσόφου, Υμηττός Αττική

πηγή

Βρίσκεται στο πλάτωμα ενός δασώδους λόφου, στη βόρεια άκρη της κορυφογραμμής του Υμηττού σε υψόμετρο 340 μέτρων με πρόσβαση από την οδό Γραβιάς της Αγίας Παρασκευής, με κατεύθυνση προς τον Υμηττό. 

Η εντυπωσιακή θέα από την Μονή
πηγή

Η Μονή είναι κτισμένη σε μία περιοχή, σε ένα σημαντικό στρατηγικό σημείο με περίοπτη, υπέροχη και πανοραμική, μοναδική θέα προς το μεγάλο λεκανοπέδιο της Αθήνας αλλά και την πεδιάδα των Μεσογείων. 

Η Μονή μας είναι γνωστή επίσης και ως η Μονή του Προδρόμου ή η Μονή των Φιλοσόφων ή ακόμη και ως η Μονή του Κυνηγού των Φιλοσόφων. 

Οι διάφορες αυτές ονομασίες της Μονής σχετίζονται ουσιαστικά με τον ιδρυτή της, μέλος της πολύ γνωστής οικογένειας των Φιλοσόφων, στην οποία, όπως και στην οικογένεια των Λαμπάρδων, ανήκε η σπουδαία και πολύ γνωστή Μονή Φιλοσόφου στη Δημητσάνα της Πελοποννήσου. 

Άποψη του ναού 

Άποψη του ναού 

Άποψη του ναού 

Μαρμάρινη επιτύμβια πλάκα που αναφέρεται στον 
κτήτορα της Μονής με χρονολογία ςΨΜΓ = 1235. 

(Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Αθηνών)

Το ιστορικό της ιδρύσεως της Μονής Κυνηγού -  Φιλοσόφου δεν είναι πλήρως εξακριβωμένο σήμερα. 

Ο γνωστός Ρώσος αρχαιολόγος Ιωσήφ Στρυκόφσκυ αποδεικνύει ότι η ιερά μονή του Κυνηγού οικοδομήθηκε τον 10ο αιώνα, πιθανόν το 1185, ίσως όμως και νωρίτερα, το 974 ή το 975. 

Η Μονή έχει όπως προαναφέραμε κυρίως δύο ονομασίες, των Φιλοσόφων αλλά και του Κυνηγού. 

Η πρώτη ονομασία εξηγείται είτε από το γεγονός ότι ο ιδρυτής της Μονής ήρθε μοναχός από την ομώνυμη Μονή στη Δημητσάνα είτε όταν αργότερα κατά τους χρόνους της Φραγκοκρατίας πολλοί μοναχοί της Πελοποννήσου εγκαταστάθηκαν στο σημείο αυτό.

Μαρμάρινο τμήμα επιστυλίου από τη Μονή Κυνηγού.
Είναι χαραγμένη η επιγραφή:...OC ΦΙΛΟCΟΦΟC Του ΠΙΚΛΗΝΕ(τους) ...6713=1205.
(Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Αθηνών)

πηγή: ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ Κου ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΤΣΟΥΛΗ:
" Ο ζωγραφικός Διάκοσμος της Μονής του Αγίου Ιωάννου του Κυνηγού - Φιλοσόφου.

πηγή: ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ Κου ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΤΣΟΥΛΗ:
" Ο ζωγραφικός Διάκοσμος της Μονής του Αγίου Ιωάννου του Κυνηγού - Φιλοσόφου.

πηγή: ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ Κου ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΤΣΟΥΛΗ:
" Ο ζωγραφικός Διάκοσμος της Μονής του Αγίου Ιωάννου
του Κυνηγού - Φιλοσόφου.

Η δεύτερη ονομασία της Μονής προήλθε από τον Βασίλειο τον Κυνηγό.

Ο Βασίλειος ο Κυνηγός  διατέλεσε ηγούμενος της Μονής κατά τα τέλη του 12ου με αρχές του 13ου αιώνα με τον ανιψιό του Λουκά τον Κυνηγό.

Οι δύο αυτοί χαρακτηρίζονται ως κτήτορες της Μονής διότι την ανακαινίσανε, δεν είναι οι όμως ιδρυτές της εξ αρχής. 

Τον Λουκά Κυνηγό διαδέχθηκε ο Νεόφυτος και σχετικά με το κιόνιο του Νεοφύτου υπάρχουν πολλές απόψεις, ενώ πολλοί το θεωρούν ορόσημο της Γης της Αθήνας.

Η Ιερά Μονή του Κυνηγού - Φιλοσόφων διατηρήθηκε σε ακμή για αιώνες όπως μαρτυρούν και τα μετόχια της: Αγία Θέκλα - Λεωφόρος Μεσογείων, Άγιος Ιωάννης Κυνηγός - Λεωφόρος Βουλιαγμένης, Άγιος Νικόλαος, Κάντζας – Λεοντάρι, Άγιος Ιωάννης Θεολόγος, - Λόφος Μπασταρδάκη και Άγιος Νικόλαος, Φθισιατρείου - Πλατεία Ρηγίλλης

Άποψη από τον νάρθηκα προς το Καθολικό
πηγή

Γενικά ιστορικά στοιχεία για τη Μονή Αγίου Ιωάννη του Κυνηγού - Φιλοσόφου, δυστυχώς δεν έχουν διασωθεί. 

Σύμφωνα όμως με τον Σουρμελή υποστηρίζεται ότι σώζονταν έγγραφα τα οποία χάθηκαν κατά την Επανάσταση του 1821, όταν και το αρχείο του μοναστηριού δυστυχώς καταστράφηκε. 

Πάντως τα σημερινά μετόχια της Μονής μαρτυρούν ότι άκμασε για αιώνες. 

Η διάλυση από την Αντιβασιλεία των 412 από τα 500 μοναστήρια οδήγησε και στην ερήμωση της Μονής του Κυνηγού ενώ το 1837 εκποιήθηκε όλη της η περιουσία που διέθετε στην Αττική και από το 1916 - 17 ως το 1969 αποτέλεσε παρεκκλήσιο του ιερού ναού Ζωοδόχου Πηγής Παιανίας.

πηγή: ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΤΣΟΥΛΗ:
" Ο ζωγραφικός Διάκοσμος της Μονής του Αγίου Ιωάννου
του Κυνηγού - Φιλοσόφου.

Το 1921 η Μονή ανακηρύχθηκε ως ένα διατηρητέο Βυζαντινό μνημείο με το όλο συγκρότημα να περιβάλλεται από ένα τετράπλευρο περίβολο και από την αρχική μονή διατηρείται σήμερα μόνο το καθολικό και ο πυλώνας της κύριας εισόδου στη δυτική πλευρά του περιβόλου. 

Το καθολικό ανήκει στον τύπο του δικιόνιου σταυροειδούς εγγεγραμμένου ναού με οκταγωνικό κομψό τρούλο που στηρίζεται σε δύο μαρμάρινους κίονες. 

Αναφέρεται ότι αυτοί οι κίονες έχουν θεραπευτική δύναμη κατά των ελωδών πυρετών (θέρμες) για αυτό και ο Άγιος καλείται και θερμαστής ενώ στο εσωτερικό του ναού σώζονται λίγες αγιογραφίες μολονότι ο ναός κάποτε υπήρξε όλος αγιογραφημένος, δυστυχώς όμως σε καιρούς ερήμωσης της Μονής υπήρξαν χωρικοί που σοβάτισαν το ναό, καταστρέφοντας την αγιογράφηση προκειμένου να πιάσει ο σοβάς.

πηγή: ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΤΣΟΥΛΗ:
" Ο ζωγραφικός Διάκοσμος της Μονής του Αγίου Ιωάννου
του Κυνηγού - Φιλοσόφου.

Πολύ όμορφο είναι και το μαρμάρινο ανάγλυφο τέμπλο του ναού. 

 

Το αρχικό δυστυχώς είχε καταστραφεί και βρέθηκε ένα μόνο τεμάχιο το οποίο φέρει την επιγραφή <<ΟΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ ΤΟΥ ΠΙΚΛΗΝ>> και το οποίο είχε χρησιμοποιηθεί από τους Τούρκους σε οικοδομή της Ακρόπολης. 

Σήμερα λοιπόν στη Μονή υπάρχει το ένα επιστήλιο ενώ τα λοιπά τεμάχια του τέμπλου είναι απομιμήσεις όμως ο ναός δε χάνει την ομορφιά του και σχεδόν αμέσως μπορεί άνετα να αισθανθεί κανείς πως βρίσκεται στα χρόνια της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. 

Κατά τον 17ο αιώνα προστέθηκε στη δυτική πλευρά του Καθολικού, ένας ευρύχωρος νάρθηκας και τον 18ο αιώνα στη νότια πλευρά του προσαρτήθηκε μία ανοιχτή τοξωτή στοά ενώ τις εξωτερικές όψεις του Καθολικού, τις χαρακτηρίζει η λιτότητα. 

Στους τοίχους έχουν ενσωματωθεί διάφορα αρχαία και παλαιοχριστιανικά αρχιτεκτονικά μέλη, η χαρακτηριστική βυζαντινή πλινθοπερίκλειστη τοιχοποιία περιορίζεται στην αψίδα του ιερού και στον τρούλο ενώ για τον Πυλώνα της μονής δεν υπάρχουν πολλές πληροφορίες όμως τον σχεδίασε πρώτος ο Δανός αρχιτέκτονας Χάνσεν το 1830 και εξωτερικά αποτελείται από δύο χτιστές παραστάδες και καταλήγει σε ένα αέτωμα. 

Η Πύλη της Μονής

Η πύλη είναι τοξωτή και χτισμένη από πωρόλιθους.

Σε αυτούς τους πωρόλιθους υπάρχουν χαράγματα, με αξιολογότερα δύο με τα σύμφωνα της λέξης ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ, όπως και το γνωστό κιόνιο του Νεοφύτου, το οποίο θεωρούνταν η υπογραφή της Μονής των Φιλοσόφων. 

Εσωτερικά η πύλη είναι εξαιρετικά απλή ενώ χρονολογικά ο πυλώνας τοποθετείται στο β΄μισό ή και στις αρχές του 13ου αιώνα. 

Εσωτερικά ο ναός ήταν παλιότερα όλος αγιογραφημένος και σε πολλά σημεία ο ναός φέρει τρία αλλεπάλληλα στρώματα αγιογραφιών, που όμως έχουν σε μεγάλο βαθμό καταστραφεί. 

Σε χρόνους ερημώσεως, όπως αναφέραμε παραπάνω, χωρικοί σοβάτισαν εξωτερικά και εσωτερικά το ναό, «σκαλίζοντας» τις αγιογραφίες για να πιάσει ο νέος σοβάς και τις κατέστρεψαν, ωστόσο διασώζονται αγιογραφίες στο καθολικό και στο νάρθηκα, όσες αποκαλύφθηκαν τυχαία κάτω από το σοβά, που είναι μεταγενέστερες, του 17ου, 18ου και 19ου αιώνα. 

πηγή: ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΤΣΟΥΛΗ:
" Ο ζωγραφικός Διάκοσμος της Μονής του Αγίου Ιωάννου
του Κυνηγού - Φιλοσόφου.

Όμως υπάρχουν και παλαιότερα στρώματα ζωγραφικής στον κυρίως ναό και στο Ιερό, ως επί το πλείστον σπαράγματα ενδυμασίας, που χρονολογούνται στη βυζαντινή εποχή. 

Ο ναός είχε αρχικά ένα ωραιότατο μαρμάρινο ανάγλυφο τέμπλο με θαυμάσιες διακοσμήσεις και το τεμάχιο του τέμπλου που χρησιμοποιήθηκε από τους Τούρκους σε κτίριο της Ακρόπολης φέρει θαυμάσια διακόσμηση και επιγραφή του 1205. 

Σήμερα μόνο το ένα επιστήλιο υπάρχει στο τέμπλο ενώ τα άλλα τεμάχια είναι απομιμήσεις. Ο φυσικός φωτισμός του καθολικού είναι αρκετός από τα δύο δίλοβα παράθυρα και τα τέσσερα μονόλοβα του τρούλου. 

Στο Ιερό, εκτός από το δίλοβο παράθυρο της κόγχης υπάρχουν άλλα δύο μικρά μονόλοβα παράθυρα, ένα ανατολικά στην πρόθεση και ένα νοτίως στο διακονικό. 

Ο φωτισμός του νάρθηκα του καθολικού της Μονής είναι ελάχιστος, εισέρχεται στο καθολικό από τα δύο μικρά σχισμοειδή ανοίγματα που υπάρχουν στον τρούλο του, εάν αγνοήσουμε βέβαια τις πόρτες του Ναού.

Η Μονή του Αη Γιάννη του Κυνηγού γνώρισε αρκετά μεγάλη ανάπτυξη κατά την σκληρή περίοδο της Τουρκοκρατίας αφού σε αυτήν κατέφευγαν πολλοί εκείνη την δύσκολη και σκοτεινή εποχή και μάλιστα λειτουργούσε σε αυτήν και ένα "κρυφό σχολείο" με πολύ σημαντική δράση.

πηγή: ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΤΣΟΥΛΗ:
" Ο ζωγραφικός Διάκοσμος της Μονής του Αγίου Ιωάννου
του Κυνηγού - Φιλοσόφου.

Η Μονή ανασυγκροτήθηκε το 1969 και αποτελούσε Μετόχι της Μονής Κλειστών ενώ τελικά ανασυστάθηκε ως γυναικεία Μονή πλέον κατά το 1975.

Για να προσεγγίσουμε την Μονή του Αη Γιάννη του Κυνηγού, από την πλατεία της Αγίας Παρασκευής, ανεβαίνουμε την λεωφόρο του Αγίου Ιωάννου, στο τέρμα της οποίας στρίβουμε αριστερά και ακολουθώντας τις σχετικές πινακίδες φθάνουμε στο χώρο της Μονής διανύοντας μία απόσταση περίπου 2,9 χιλιομέτρων.

Ονομαστό ήτανε παλαιότερα το Πανηγύρι του Αη Γιάννη του Κυνηγού. 

Στις παλαιότερες εποχές, από τις 20 Αυγούστου, οι προεστοί του χωριού αρχικά, οι πρόεδροι της Κοινότητας αργότερα, μαζί με τους επιτρόπους, βρίσκονταν σε ζωηρή κίνηση. 

Μάζευαν τους κατοίκους, που πρόθυμα και εθελοντικά είχαν προσφερθεί, κι επισκεύαζαν με τις αξίνες και τα τσαπιά τον χωματόδρομο που οδηγούσε από τη γέφυρα των Άσπρων Χωμάτων στην εκκλησία. 

Την παραμονή της γιορτής άλλοι πετούσαν τις πέτρες, άλλοι με φτυάρια γέμιζαν τις λακκούβες, άλλοι σκούπιζαν τον δρόμο με πρόχειρες σκούπες - φρύγανα κι άλλοι τον κατάβρεχαν με νερό που κουβαλούσαν τα κάρα. 

πηγή: ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΤΣΟΥΛΗ:
" Ο ζωγραφικός Διάκοσμος της Μονής του Αγίου Ιωάννου
του Κυνηγού - Φιλοσόφου.

Ο δρόμος αυτός ήταν ο μοναδικός που οδηγούσε στη μονή ενώ 0 δυτικός, από την Αγία Παρασκευή ήτανε, μέχρι του 1936 τουλάχιστον, μονοπάτι. 

Από το μεσημέρι της παραμονής, ο δημόσιος δρόμος του Σταυρού - Λιόπεσι παρουσίαζε ασυνήθιστη κίνηση αφού πυκνές ομάδες προσκυνητών ή μοναχικές γριούλες, με τα παπούτσια στο χέρι, πορεύονταν πεζοί τον χωματόδρομο, που ασφαλτοστρώθηκε το 1926, συνήθως αμίλητοι, νηστικοί, με ένα κεράκι στο χέρι.

Ήταν το τάμα.., μαζί με τους πεζούς, ένα πλήθος γαϊδουράκια με τους επιβάτες καθώς και κάρα με οικογένειες, πεθερικά με τις νύφες τους - αρραβωνιασμένες ή παντρεμένες - και με το γιο τους για οδηγό, πήγαιναν, από νωρίς τ' απόγιομα, στην εκκλησία. 

Μετά τον εσπερινό και την ακολουθία, που παρατεινόταν με κατάνυξη μέχρι τα μεσάνυχτα, το πλήθος των εκκλησιαζόμενων συνέχιζε την αυστηρή του νηστεία, λίγο ψωμί, ελιές νερό. 

Υστερα οι μεν γεροντότεροι πήγαιναν για ύπνο, οι δε νεότεροι χόρευαν με νταούλια και πίπιζες και μόλις ρόδιζε η αυγή, το σήμαντρο καλούσε πάλι τους πιστούς και μετά την απόλυση, φαγητό και ύπνος ενώ το απόγευμα συνεχιζόταν το πρόγραμμα της προηγούμενης μέρας πάντα με ευκοσμία και με ευλάβεια, με κατάνυξη και με χαρά, με χορό και με τραγούδια. Αυτό ήταν το πανηγύρι του Άη Γιάννη του Κυνηγού.

Σήμερα στην Μονή Αγίου Ιωάννη του Κυνηγού – Φιλοσόφου, η οποία υπάγεται στην Ιερά Μητρόπολη Μεσογαίας και Λαυρεωτικής, υπάρχει γυναικεία μοναχική αδελφότητα από 8 μοναχές με ηγουμένη την μοναχή Ταβιθά. 

Η Μονή πανηγυρίζει στις 29 Αυγούστου, την ημέρα της αποτομής της κεφαλής του Ιωάννου του Βαπτιστού, με πανηγυρικό εσπερινό και θεία Λειτουργία παρουσία πλήθους πιστών από την ευρύτερη περιοχή της Αττικής.

Τηλέφωνο Μονής: (+30) 210 6017125



ΣΗΜΕΙΩΣΗ:

Χρησιμοποιήσαμε σχετικό φωτογραφικό υλικό από την σπουδαία Μεταπτυχιακή εργασία του Κου Δημήτριου Ν. Κατσούλη. 

Η Μεταπτυχιακή εργασία έγινε στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης, στην Φιλοσοφική Σχολή και στον Τομέα της Βυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης, το 2010.

Η Μεταπτυχιακή εργασία είχε θέμα: "Ο ζωγραφικός Διάκοσμος της Μονής του Αγίου Ιωάννη του Κυνηγού - των Φιλοσόφων στον Υμηττό", με επόπτη καθηγητή τον Κο Αθανάσιο Σέμογλου και όλη, η εξαιρετικά άρτια και σπουδαία, Μεταπτυχιακή αυτή εργασία του Κου Δημήτριου Ν. Κατσούλη είναι διαθέσιμη σε αρχείο pdf στον παρακάτω σύνδεσμο:   ikee.lib.auth.gr

Ναός Αγίων Θεοδώρων, πλατεία Κλαυθμώνος Αθήνα

πηγή

Βρίσκεται νοτιοδυτικά στην πλατεία Κλαυθμώνος, στις οδούς Ευρυπίδου και Σκουλενίου, στο κέντρο της Αθήνας. 

Άποψη του ναού
πηγή

Ο Ναός των Αγίων Θεοδώρων είναι ένα περίτεχνο κτίσμα, των μέσων περίπου του 11ου αιώνα και ανήκει στον αρχιτεκτονικό τύπο του δικιόνιου ναού, αλλά με μία ιδιαίτερη και σημαντική παραλλαγή.

Είναι Οκταγωνικός Ναός και με δίλοβα μικρά παράθυρα ενώ έχει τρούλο που στηρίζεται ανατολικά σε δύο κίονες και δυτικά σε δύο πεσσούς, οι οποίοι και είναι ενσωματωμένοι στον δυτικό τοίχο του Ναού. 

Χαρακτηριστική όσο και ιδιαίτερα περίτεχνη είναι και η άκρως επιμελημένη, πλινθοπερίκλειστη τοιχοποιία της εκκλησίας, η οποία διαθέτει και μία υπέροχη διακόσμηση με κουφικά γράμματα, διάφορα φυτά καθώς επίσης και διάφορα ζώα, κλπ. 

Επιστύλιο του τέμπλου σε δεύτερη χρήση.
πηγή

Το κωδωνοστάσιο της νότιας πλευράς, με το πλατύ τρίλοβο παράθυρο, είναι μεταγενέστερο κτίσμα του κυρίως ναού.

Με μια περισσότερο προσεκτική ματιά ο επισκέπτης του Ναού των Αγίων Θεοδώρων μπορεί να διακρίνει τα σπαράγματα που πιθανότατα είναι του επιστυλίου, του αρχικού μαρμάρινου τέμπλου του Ναού και τα οποία είναι ενσωματωμένα στα υλικά δόμησης του καμπαναριού του Ναού, στην νότια πλευρά του.

Η πολύ καλή και άριστη ποιότητα του μαρμάρου αυτού συνδυαζόμενη με την όντος εξαιρετική, περίτεχνη και υπέροχη λάξευσή του καθώς επίσης και με την σπανιότητα των θεμάτων των ανάγλυφων διακοσμήσεων επάνω σε αυτό, μας δίνουν μια εικόνα της ομορφιάς και της αρχοντιάς του αρχικού τέμπλου του Ναού.

Στην ανατολική πλευρά ο Ναός των Αγίων Θεοδώρων έχει τρεις υπέροχες τριγωνικές αψίδες. 

Η μεσαία είναι πλατύτερη αλλά και ψηλότερη και στην κάθε πλευρά της έχει από ένα εντυπωσιακό μονόλοβο παράθυρο, ενώ οι άλλες δύο αψίδες είναι μικρότερες και έχει η κάθε μια από ένα δίλοβο επίσης εντυπωσιακό παράθυρο.

Γενική άποψη του καθολικού του ναού
Αρχείο ΙΑΑ - © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών
πηγή

Στη δυτική πλευρά, ο Ναός, έχει δύο θύρες, με αψίδωμα και παραστάδες, μία στο κέντρο και μία προς βορρά, ενώ προς νότο, αντί για θύρα έχει ένα μικρό, μονόλοβο και αψιδωτό παράθυρο. 

Σε ψηλότερο σημείο, επάνω από την κεντρική θύρα, έχει ακόμη ένα δίλοβο αψιδωτό παράθυρο και στη νότια πλευρά υπάρχει μια ακόμα αψιδωτή θύρα με ένα δίλοβο αψιδωτό παράθυρο, και επίσης λίγο πιο πάνω έχει και ένα πλατύ τρίλοβο μεταγενέστερο κωδωνοστάσιο. 

Στην ίδια πλευρά υπάρχουν ακόμα δύο μονόλοβα παράθυρα και ένα δίλοβο καθώς και αντίστοιχα όμοια παράθυρα υπάρχουν και στη βόρεια πλευρά, αλλά δεν έχει ανοιχθεί σε αυτή την πλευρά, θύρα.

Άποψη του μαρμάρινου τέμπλου του ναού

Αρχείο ΙΑΑ - © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών

πηγή

Το αρχιτεκτονικό αυτό έργο, χαρακτηρίζεται από επιμελημένη ασυμμετρία στην εξωτερική του μορφή, η νότια κεραία είναι αισθητά μεγαλύτερη της βόρειας, το διακονικό είναι μεγαλύτερο της προθέσεως, ενώ η δυτική πλευρά δεν φαίνεται να ακολουθεί κανένα κανόνα αναλογίας. 

Οι δύο θύρες διαφορετικών διαστάσεων, το αψιδωτό μικρό διαστάσεων δίλοβο παράθυρο δεξιά της κεντρικής θύρας μετά του αντιστοίχου μεγάλου δίλοβου αψιδωτού παραθύρου της κεντρικής θύρας, κάνουν παραπάνω από εμφανές το γεγονός αυτό, προσθέτοντας παράλληλα περισσότερο φως στον πρόναο. 

Ο ναός αποτελεί έναν από τους πρώτους που χρησιμοποίησαν δόμους, δηλαδή συμμετρικές σειρές πλίνθων, για τους εξωτερικούς τοίχους ενώ τα κουφικά του, είναι λαξευμένα σε πήλινα πλακίδια τα οποία εντάσσονται στη ζωφόρο, καθιστώντας έτσι το συγκεκριμένο μνημείο την πρώτη εφαρμογή αυτής της τεχνοτροπίας. 

Στη θέση της σημερινής εκκλησίας υπήρχε άλλη, παλαιότερη, μια από τις δώδεκα εκκλησίες που, σύμφωνα με την παράδοση, ανήγειρε στην ιδιαίτερη πατρίδα της η αυτοκράτειρα Ευδοκία (+ 460). 

Τον Ναό, προς τιμή του Αγίου Θεοδώρου του Τήρωνος αρχικά ανήγειρε ο βυζαντινός αξιωματούχος, Νικόλαος Καλόμαλος, επειδή η προηγούμενη εκκλησία ήταν μικρή και πολύ σαθρή, μάλιστα έχει διασωθεί η σφραγίδα του, η οποία αναγράφει: «Νικολάου σφράγισμα τοῦ Καλόμαλου», σχετική είναι η ακόλουθη επιγραφή, που έχει εντοιχισθεί επάνω από τη δυτική κεντρική είσοδο, όμως επειδή σε μερικά της σημεία είναι σπασμένη, η ανάγνωση δεν είναι καθ' όλα βέβαιη: «Τόν πρίν παλαιόν ὄντα σου ναόν, μάρτυς, καί μικρόν καί πήλινον καί σαθρόν λίαν, ἀνήγειρεν Νικόλαος σός οἰκέτης, ὁ Καλόμαλος, σπαθαροκανδιδᾶτος,ὅς εὔρεν σε προστάτην παιδιόθεν μέγαν, βοηθόν καί πρόμαχον πολλῶν κινδύνωνˑ ὅν καί πρέσβενε τοῦ ἄνω τυχεῖν κλήρου, λαβόντα τήν ἄφεσιν τῶν ἐσφαλμένων».

Σεπτέμβριος, Τρίτη ινδικτιών, έτος 6.588
από Κτίσεως Κόσμου, δλδ το 1049

Επιγραφή σε άλλη εντοιχισμένη πλάκα, δίπλα από την προηγούμενη, αναφέρει: «+ Μηνί Σεπτεμβρίω, ἰνδικτιῶνος γ', ἔτους ςφνη», δηλαδή 1049, οι ειδικοί δεν συμφωνούν όμως αν υπάρχει σχέση ανάμεσα στις δύο επιγραφές. 

Υπάρχει επίσης μία θεωρία, βάσει κάποιας επιστολής του Πάπα Ιννοκεντίου, το 1208, ότι ο Ναός υπήρξε Καθολικό Μονής, όμως στα πριν από την Επανάσταση χρόνια του 1821, όπως και για πολλά μετά από αυτήν, ήταν σίγουρα ενοριακός Ναός. 

Οι αναλογίες του μνημείου είναι βαριές και οι τρίπλευρες αψίδες ογκώδεις, γενικά το μνημείο αρχαΐζει γιατί χτίστηκε πάνω σε παλαιότερο, μεταβατικού τύπου ναό, που θα επηρέασε το βυζαντινό κτίσμα ενώ ο ζωγραφικός διάκοσμος είναι πολύ νεώτερος, του 20ου αιώνα και έχει εκτελεστεί από τον Αθανάσιο Κανδρή. 

Φωτογραφία του Ναού, το 1889
πηγή

Η εκκλησία υπέστη σοβαρές φθορές κατά τον επαναστατικό και απελευθερωτικό αγώνα του 1821, αλλά το 1840 αναστηλώθηκε με τη συνδρομή πολλών εύπορων, Αθηναίων της τότε εποχής, μεταξύ των οποίων και το βασιλικό ζεύγος του Όθωνος και της Αμαλίας. 

Είναι ευτύχημα όμως αλλά και απορίας άξιον το γεγονός, ότι μεταεπαναστατικά δεν παρατηρήθηκαν καθόλου προσθήκες στους Αγίους Θεοδώρους.

Στα έργα συντήρησης του ναού που έγιναν το 1967, βρέθηκαν από την Αρχαιολογική Υπηρεσία δεκαέξι τάφοι και ένα τμήμα μωσαϊκού δαπέδου της ρωμαϊκής εποχής, κάτω από τη σύγχρονη, του 1908, μαρμαρόστρωση της εκκλησίας. 

Κατά μία θεωρία, ο αρχικός ευτελούς αξίας ναός είναι πιθανό να είχε κτισθεί επάνω στα ερείπια μιας ρωμαϊκής έπαυλης, κάτι που εξηγεί προφανώς και το ανευρεθέν μωσαϊκό. 

Ο Ναός σήμερα είναι ένα Αρχιεπισκοπικό παρεκκλήσιο του Τ.Π.Ο.Ε.Κ.Ε και έχει χαρακτηρισθεί από ειδικούς ως το καλύτερο βυζαντινό μνημείο της Αθήνας.

Τηλέφωνο Ναού: (+30) 210 3247170

Ναός Αγίου Γεωργίου - Ομορφοκκλησιά, Γαλάτσι Αθήνα

πηγή

Βρίσκεται στο Γαλάτσι, στη λεωφόρο Βεΐκου ακριβώς απέναντι από την κύρια είσοδο του Άλσους και είναι γνωστός με την ονομασία Ομορφοκκλησιά ή  Εύμορφη Εκκλησιά λόγω της χάρης και της κομψότητάς του. 

Άποψη του Ναού
πηγή

Πρόκειται για έναν δίστυλο σταυροειδή εγγεγραμμένο τρουλαίο ναό με τέσσερις πεσσούς, διαστάσεων 10.52 Χ 11.02 μέτρων, και με παρεκκλήσιο στη νότια πλευρά. 

Ο τρούλος του ναού είναι αθηναϊκός με το τύμπανό του να είναι ιδιαίτερο ψηλό σε σχέση με την διάμετρό του και σε κάθε πλευρά του τρούλου ανοίγεται από ένα μονόλοβο παράθυρο που φωτίζει εντυπωσιακά το εσωτερικό του Ναού. 

Η ομορφοεκκλησιά έχει νάρθηκα με τετραμερή στέγαση και στη νότια πλευρά προσαρτημένο ένα μονόκλιτο παρεκκλήσιο, με καταφανείς φραγκικές επιδράσεις και οι ισχυρές νευρώσεις των δύο σταυροθολίων του μονοκλίτου παρεκκλησίου δεν αφήνουν αμφιβολία για τον γοτθικό τους χαρακτήρα.

Άποψη του εσωτερικού του Ναού
πηγή

Άποψη των τοιχογραφιών του Ναού
πηγή

Άποψη των τοιχογραφιών του Ναού
πηγή

Άποψη του Ναού
πηγή

Το παρεκκλήσιο, αυτό, επικοινωνεί με το ναό με ένα μεγάλο τοξωτό άνοιγμα στην νότια πλευρά του. 

Οι λεπτές παραστάδες στους τοίχους κρατούν τόξα, πού χωρίζουν το χώρο σε τρία μέρη: το 'Ιερό Βήμα με καμάρα και τα άλλα δυο με σταυροθόλια με ραβδώσεις. 

Το κλειδί του δυτικού σταυροθολίου τονίζεται με γλυπτό ρόδακα γοτθικής τέχνης. 

Το Iερό Βήμα, είναι ελαφρώς υπερυψωμένο σε σχέση με το υπόλοιπο δάπεδο, δυστυχώς χωρίς να καταφέρει να διατηρήσει κανένα ίχνος του τέμπλου του το οποίο είναι χτιστό, αγιογραφημένο και του 1743, σύμφωνα με μια επιγραφή στο μέτωπο της Βασιλείου Θύρας.

Άποψη του Ναού
πηγή

Το σύστημα της τοιχοδομίας του Nαού της Ομορφοκκλησιάς είναι πλινθοπερίκλειστο.

Η άριστη πλινθοπερίκλειστη τοιχοδομή των ανωτέρω μερών του ναού σε συνδυασμό αρμονικά με την αντίστοιχης αξίας λιθοξοϊκή τοιχοδομήτων παραθύρων και των γείσων, έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την αμελή πλινθοπερίκλειστη τοιχοποιία των χαμηλοτέρων μερών. 

Αυτά καταλήγουν σε μεγάλους πολυγωνικούς λίθους και την απρόσεκτη και φτωχική τοιχοδομία του νάρθηκα αποτελούμενη από μικρές πέτρες, πλίνθους και άφθονο κονίαμα ενώ ο περιβάλλον χώρος εξωτερικά του Ναού της Ομορφοκκλησιάς είναι καταπράσινος και ενδείκνυται για περιπάτους.

Άποψη του Ναού
πηγή

Ο Ναός είναι χτισμένος με τα υλικά πρωτοχριστιανικού ναού όπως λίθοι, θραύσματα και σπαράγματα που είναι μέλη αρχαιοελληνικού κτιρίου,  λεηλατημένο που κείτεται δίπλα. 

Γύρω από τον ναό, έχουν βρεθεί αρχαία λείψανα του 5ου - 4ου αιώνα π.Χ., όπου υπήρχε και το αρχαίο νεκροταφείο του αρχαίου Δήμου Βατής που ανήκε στην Αιγηίδα φυλή περιλαμβάνοντας σχεδόν ολόκληρο το βόρειο τμήμα του Άστεως γύρω από τα αφιλόξενα τότε Τουρκοβούνια. 

Ο Αναστάσιος Ορλάνδος χρονολόγησε το μνημείο στο τρίτο τέταρτο του 12ου αιώνα ακριβώς όπως και ο Peter Megaw το 1931 ενώ ο καθηγητής Μπούρας το τοποθετεί στον ίδιο αιώνα, με μια οψιμότερη απόκλιση, που, ίσως δικαιολογεί τα νεοφανή δυτικά στοιχεία επίδρασης που εμφανίζονται τόσο στο παρεκκλήσιο ενώ θεωρεί ότι ο κυρίως ναός είναι σύγχρονος με το παρεκκλήσιο.

Άποψη των τοιχογραφιών
πηγή

Οι τοιχογραφίες, είναι εξαιρετικό δείγμα τέχνης του τελευταίου τετάρτου του 13ου αιώνα και καλύπτουν με αρμονική πολυχρωμία όλες τις εσωτερικές επιφάνειες. 

Ο χρόνος, ο φανατισμός των αλλόδοξων αλλά και οι βαρβαρότητες των ανθρώπων έχουν καταστρέψει σημαντικό μέρος τους, ιδιαίτερα στα χαμηλά και ευκολότερα προσβάσιμα μέρη ενώ το ίδιο σημαντικό για τις τοιχογραφίες του είναι και το παρεκκλήσιο. 

Ο κομψός ναός του Αγίου Γεωργίου κατέστη γνωστός όχι μόνο στον χώρο των βυζαντινολόγων αλλά και των ζωγράφων, κυρίως από την παράσταση στον τρούλο του Παντοκράτορα, που διασώζεται σε αρκετά καλή κατάσταση, παρά τις κακουχίες που υπέστη στη διαδρομή των αιώνων.

Άποψη των τοιχογραφιών
πηγή

Μερικές από τις τοιχογραφίες είναι, στο νάρθηκα: Σκηνές από το μαρτύριο του Αγίου Γεωργίου, στον κυρίως ναό, άγιοι, ασκητές, οι κορυφαίοι των Αποστόλων Πέτρος και Παύλος, Ιεράρχες, η Παναγία με αρχαγγέλους, ο Παλαιός των Ημερών, ο Ματθαίος από τους ευαγγελιστές (ο μόνος που διατηρείται άθικτος), Προφήτες και βέβαια ο Παντοκράτωρ του τρούλου. 

Ο Παντοκράτωρ του Αγίου Γεωργίου της Ομορφοκκλησιάς δεν χαρακτηρίζεται από την κλασικότητα εκείνου στο Δαφνί, αλλά από μια δύναμη που πηγάζει από τα χαρακτηριστικά του προσώπου του ενώ ακόμα, στον κυρίως ναό αναπτύσσονται συνθέσεις όπως η Μεταμόρφωση του Σωτήρος, η Έγερση του Λαζάρου, η Βαϊοφόρος κ.ά ενώ συνθέσεις υπάρχουν και στο παρεκκλήσιο, όπως ο Μυστικός Δείπνος, η Φιλοξενία του Αβραάμ ή ο Αναπεσών, κ.ά.

Ο εντυπωσιακός Παντοκράτορας
πηγή

Χαρακτηριστικά για τον Παντοκράτορα της Ομορφοκκλησιάς ο αείμνηστος αγιογράφος Φώτης Κόντογλου είπε τα εξής: 

«Από τον Παντοκράτορα της Ομορφοεκκλησιάς, θ’ αρχίσεις να μαθαίνεις. Πρέπει να πας να τον αντιγράψεις. Δεν θα τα καταφέρεις γιατί δεν αντιγράφεται, τόσο άπιαστο έργο είναι. Και γω δοκίμασα πολλές φορές. Μα έχει ένα μυστήριο, λες και δεν το ‘κανε χέρι ανθρώπου. ….Μα τούτο το έργο δεν πλησιάζεται. Από 30 χρόνια πηγαίνω εκεί πέρα και Τον βλέπω. Εκείνη η χερούκλα Του είναι σαν όλα μαζί τα χέρια όλου του κόσμου. Σαν να ετοιμάζεται να σου πετάξει το ευαγγέλιο στο κεφάλι! Πολλοί δοκίμασαν να Τον αντιγράψουν μα δεν είναι εύκολο σου λέω!….Ας έρθει όποιος θέλει απ’ το Πολυτεχνείο να κάνει ένα τέτοιο έργο, αν του βαστάει…Είναι ο πιο σπουδαίος Παντοκράτορας σ’ όλη την Ανατολή, μα ποιος το ξέρει αυτό το πράμα..»

Ο Παντοκράτορας.
πηγή

Δίλοβο παράθυρο
πηγή

Και τα τρία μέρη της Ομορφοκκλησιάς (νάρθηκας, ναός και παρεκκλήσιο) έχουν ζωγραφιστεί από ομάδες ζωγράφων που η καθεμιά ερμηνεύει στα μέτρα της ρεύματα της μεγάλης σύγχρονης τέχνης.

Χαρακτηριστικά η Αγάπη Βασιλάκη - Καρακατσάνη επισημαίνει στο τέλος του βιβλίου της σχετικά με την Όμορφη Εκκλησιά και την ανάλυση των τοιχογραφιών της: "Αλλά το σημαντικότερο στοιχείο που φέρνει η Όμορφη Εκκλησιά είναι η απόδειξη, ότι στο δεύτερο μισό του 13ου αιώνα, η μεγάλη τέχνη έβρισκε δρόμους να φθάσει και σε ταπενές επαρχίες, όπου υπήρχαν άνθρωποι ικανοί και πρόθυμοι να την υιοθετήσουν...είναι σημάδια κάποιας πνευματικής και καλλιτεχνικής ευρωστίας και αναγεννήσεως που εκαλλιεργείτο - αυτό είναι το σημαντικότερο - όχι από τους μεγάλους άρχοντες, εκκλησιαστικούς ή πολιτικούς, αλλά από τον απλό λαό...".

Δυστυχώς, ο χρόνος, ο φανατισμός των αλλόδοξων αλλά και οι βαρβαρότητες των ανθρώπων έχουν καταστρέψει σημαντικό μέρος τους, ιδιαίτερα στα χαμηλά και ευκολότερα προσβάσιμα μέρη.

Μαρμαροθέτημα στην τοιχοποιία του Ναού
πηγή

Ο Ναός της Ομορφοκκλησιάς, από το 1921 έχει ανακηρυχθεί διατηρητέο μνημείο και οι ειδικοί φθάνουν σε σημείο να αποκαλούν την Ομορφοκκλησιά Μουσείο Αγιογραφίας, εξαιτίας ακριβώς της καλλιτεχνικής δεξιότητας των άγνωστων για εμάς σήμερα, αγιογράφων της εποχής εκείνης. 

Στο ναό έγιναν εκτεταμένες εργασίες στερέωσης τη δεκαετία του 1950 όπως και το 1989 που ξεκίνησαν επίσης εργασίες στερέωσης και ανάδειξης, οι οποίες και ολοκληρώθηκαν. 

Ο Ναός παραμένει σήμερα κλειστός όλο το χρόνο εκτός από την ημέρα που γιορτάζει ο Αγιος Γεώργιος όπου είναι ανοιχτός και επισκέψιμος καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, ενώ κάποτε στην γιορτή του Αγίου Γεωργίου, γινότανε τριήμερο γλέντι.

Υπεύθυνος του Ναού είναι ο αρχιμανδρίτης Τίτος Γαρεφαλλάκης, προϊστάμενος του Ιερού Ναού Αγίας Ειρήνης Γαλατσίου.