Η ΤΙΜΙΑ ΚΑΡΑ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΜΕΛΕΤΙΟΥ ΤΟΥ ΝΕΟΥ, ΤΟΥ ΕΝ ΚΙΘΑΙΡΩΝΑ.

πηγή

Φυλάσσεται στην Ομώνυμη Ιερή Μονή στον Κιθαιρώνα, της οποίας είναι και κτήτορας.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Στην Ορθόδοξη Εκκλησία αποδίδουμε στα Αγία λείψανα τιμή και ευλαβική προσκύνηση, η όποια όμως δεν αποτελεί λατρευτική προσκύνηση η λατρεία. Τούτο γιατί κανείς ποτέ ορθόδοξος χριστιανός δεν ταύτισε στη σκέψη του τα τίμια λείψανα με «θεούς». Μακαριστός π. ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΑΛΕΒΙΖΟΠΟΥΛΟΣ (ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ).

Φορητή εικόνα του Οσίου Μελετίου του Νέου, 17ος αιώνας

Ο Μελέτιος γεννήθηκε το 1035 στο Μουταλάσκι της Καππαδοκίας, στο οποίο είχε γεννηθεί και ο Μέγας Άγιος της Εκκλησίας μας, Σάββας ο Ηγιασμένος. 

Οι γονείς του, ο Ιωάννης και η Σοφία, τον μεγάλωσαν με σοφία και φόβο Θεού ενώ όταν έφθασε σε ηλικία να μπορεί να παρακολουθήσει μαθήματα, οι γονείς του τον πήγανε στο σχολείο. 

Ο Μελέτιος, είχε βραδύ νου και δε μπορούσε εύκολα να καταλάβει και να συμμετάσχει στο μάθημα, πήγε όμως στο ναό, μπήκε μέσα στην εκκλησία και κρύφθηκε κάτω από την Αγία Τράπεζα, σκεπάζοντας το σώμα του με τον ενδύτη, από την αρχή της Θείας Λειτουργίας, έως το τέλος. 

Με το τέλος της λειτουργίας βγήκε ένας άλλος Μελέτιος, πλέον όχι μόνο μπορούσε να μάθει αλλά και να αποστηθίσει ολόκληρα κείμενα της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης απέξω. 

Περνώντας τα χρόνια, ξεχώριζε ακόμη και από τους μεγαλύτερους σε σύνεση, όταν ήταν δεκαπέντε χρονών και πήγαινε στην εκκλησία, είχε τόση ευλάβεια και ευταξία, που προκαλούσε το σεβασμό σε μικρούς και μεγάλους. 

H Tιμία Κάρα του Οσίου Μελετίου του Νέου

Οι γονείς του του πρότειναν μία κοπέλα να παντρευτεί όμως ο Μελέτιος ήθελε να αφιερωθεί στο Χριστό και πήγε στην Κωνσταντινούπολη στην Μονή, που είχε ιδρύσει ο Ιερός Χρυσόστομος, όταν ήταν Πατριάρχης. 

Μετά από τρία χρόνια μέσα στη Μονή έγινε μοναχός και παίρνοντας ευλογία, έφυγε από την Ιερά Μονή και έφθασε ως προσκυνητής στον Άγιο Δημήτριο Θεσσαλονίκης και παρακάλεσε τον Άγιο να του υποδείξει χώρο προσευχής και μετάνοιας. 

Βγαίνοντας από το ναό, συναντήθηκε με ένα νέο που δε γνώριζε και εκείνος τον ρώτησε που πηγαίνει, ο Όσιος του είπε ότι θέλει να πάει στη Ρώμη να προσκυνήσει τα Ιερά Λείψανα των Αγίων Αποστόλων, ομως ο άγνωστος νέος του είπε «δεν είναι καιρός τώρα να υπάγεις εκεί, αλλά ύπαγε εις τα μέρη της Ελλάδος, εις τας Θήβας πλησίον, προς το νότιον μέρος, είναι μοναστήριον Γεωργίου του Μεγαλομάρτυρος και εκεί σου ητοίμασε την κατοικίαν ο Κύριος». 

Η μονή του Οσίου Μελετίου της οποίας είναι
και Κτήτορας στον Κιθαιρώνα

Λέγοντας αυτά εξαφανίσθηκε από μπροστά του. Ο Όσιος πήγε πρώτα στην Αθήνα, προσκύνησε στο Ναό της Θεοτόκου στον Παρθενώνα και από εκεί οδήγησε τα βήματά του στην πόλη των Θηβών, που βρήκε το προαναφερόμενο Μοναστήρι (κτίσματα της Ιεράς Μονής, σώζονται σήμερα, δίπλα στον Ενοριακό Ναό του Αγίου Γεωργίου της Θήβας). 

Εκεί άρχισε τους ασκητικούς του αγώνες, όμως ήθελε να εκπληρώσει το τάμα του και παίρνοντας μαζί του ένα μοναχό, πήγε στους Αγίους Τόπους, προσκύνησε τον Πανάγιο Τάφο, βάδισε στα Θεοβάδιστα χώματα και έλαβε τη χάρη των Παναγίων προσκυνημάτων, σε μία εποχή που η πορεία προς τους Ιερούς Τόπους, ήταν δύσκολη ως ακατόρθωτη, διότι είχαν κυριαρχήσει οι Σελτζούκοι Τούρκο, κατόπιν προσκύνησε και στη Ρώμη, τον τάφο των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου και ξαναγύρισε στο κοινόβιό του στη Θήβα. 

Γενική άποψη του Καθολικού της Μονής
Αρχείο ΙΑΑ - © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών

Γυρίζοντας στην Θήβα, συνέχισε τον αδιάλειπτο αγώνα του, η εγκράτειά του ήταν χαρακτηριστική, η τροφή που ελάμβανε στην κοινή τράπεζα, η απολύτως απαραίτητη, η παρουσία του στις ιερές ακολουθίες αδιάλειπτη. 

Στο κελί του ομολογείται ότι δεν είχε καν κρεβάτι, αλλά σε μία γωνία στο χώμα ξεκουραζόταν ελάχιστα και σχεδόν όλη τη νύκτα με το κομποσκοίνι του προσευχόταν στον Παντοκράτορα Θεό. 

Κλείστηκε για σαράντα ημέρες στο κελί χωρίς να δεχθεί κανένα, με απόλυτη νηστεία και προσευχή και όταν πια τελείωσε αυτό επειδή από την ατέλειωτη ορθοστασία απέκτησε κάποια προβλήματα υγείας, όταν επισκέφθηκε την Ιερά Μονή κάποιος γιατρός, όλοι χάρηκαν που θα του έδινε τα κατάλληλα φάρμακα προς ίαση. 

Ο Τάφος του Οσίου Μελετίου στην Μονή,

με την αγιογραφία της Κοίμησής του.

Ο Όσιος όμως αρνήθηκε και είπε στο γιατρό «Ιατρέ, θεράπευσον μάλλον σεαυτόν, οικονόμισον τα πράγματα της οικίας σου, ότι μετά τρεις ημέρας τελειώνει η παροικία σου και τότε υπάγεις εις τον τόπον τον οποίον σου ητοίμασαν τα έργα σου». Η προόρισις του Μελέτιου εφαρμόσθηκε κατά γράμμα και ο γιατρός μετά από τρεις ημέρες κοιμήθηκε εν Κυρίω. 

Μετά από οκτώ χρόνια στη Μονή του, με τη συνεχή προσέλευση πιστών να εμποδίζει την προσευχή και τον αδιάλειπτο αγώνα του, φεύγει αφήνοντας στη θέση του, έναν αδελφό, τον Νικόλαο και πήγε στο όρος Μυουπόλεως (Κιθαιρώνας) στην Ιερά Μονή του Συμβόλου, όπως ονομαζόταν και που εόρταζε των Αγίων Ασωμάτων. 

Ηγούμενος της Μονής ήταν ο Θεοδόσιος και το διακόνημα που ανέλαβε ο Μελέτιος ήταν το ευκτήριον του Σωτήρος Χριστού. 

Περνώντας ο καιρός, συγκέντρωσε κοντά του πολλούς αδελφούς, κάνοντας το χώρο μία μικρή Λάβρα και η φήμη του έφθασε μέχρι την Κωνσταντινούπολη, ο δε Πατριάρχης Νικόλαος Γραμματικός, έδωσε ευλογία στον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών Νικήτα το Γ΄ να χειροτονήσει το Μελέτιο σε Πρεσβύτερο, ο οποίος μετά από πολλή πίεση το δέχθηκε. 

Τοιχογραφία με την Κοίμηση του Οσίου Μελετίου του
Νέου, επάνω απο τον τάφο του στην
ομώνυμη Μονή στον Κιθαιρώνα.

Όταν κοιμήθηκε ο Ηγούμενος Θεοδόσιος, ψήφισαν για ηγούμενο το Μελέτιο και η Μονή που τότε αριθμούσε εκατό μοναχούς, υπερδιπλασίασε τη δύναμή της, αναγκάζοντας τον Όσιο να χτίσει και άλλα κελιά.

Η διδασκαλία του ήταν πάντοτε πνευματική, τους νουθετούσε να μην ασχολούνται με τη σάρκα και τις τροφές, αλλά να ενδιαφέρονται για την πνευματική τους καλλιέργεια,  προέτρεπε να ζουν φτωχικά και τους ζητούσε να προσεύχονται αδιάλειπτα και επειδή όμως αυξήθηκαν οι μοναχοί ο Όσιος ίδρυσε σε πολλά μέρη της Ελλάδος, 24 μετόχια, στα οποία εγκατέστησε  και σε αυτά μοναχούς. 

Με τον Όσιο είχε δημιουργήσει μία έντονη πνευματική σχέση ο Αυτοκράτορας της εποχής Αλέξιος Α' Κομνηνός, που όταν βρέθηκε αντιμέτωπος το 1095 με τους Κομάνους, που είχαν καταλάβει τα περίχωρα της Αγχιάλου, αποφάσισε να τους εκδιώξει, αν όμως τους αντιμετώπιζε την ημέρα που είχε αποφασισθεί, τότε οι βάρβαροι θα σκότωναν το Βυζαντινό Αυτοκράτορα. 

Τοιχογραφία του Οσίου Μελετίου του
Νέου, στην ομώνυμη Μονή στον Κιθαιρώνα.

Αυτό ο Όσιος το προγνώριζε και από την αυλή της Μονής, εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά φώναξε: «φυλάττου να μην εξέλθεις από την πόλη της Αγχιάλου θαυμαστέ Αλέξιε» και λέγοντας αυτά γυρνώντας προς την Αγχίαλο, με το δεξί του χέρι, σχημάτισε το σημείο του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού και όλα τα παρακολουθούσε έκπληκτος ένας μοναχός, ο Ιλαρίων, που ζήτησε από το γέροντα να του εξηγήσει τι ακριβώς συμβαίνει. 

Ο Όσιος του είπε «την ώραν ταύτην βούλεται να εξέλθει ο Βασιλεύς εις πόλεμον κατά των Κομάνων και εάν πολεμήσει, τον φονεύουσι». 

Η  δέηση του Οσίου με τρόπο θαυμαστό, μετέβαλε την απόφαση του Αυτοκράτορα, που γύρισε υγιής στην Πόλη και οι Κομάνοι αλληλοεξοντώθηκαν ενώ ο Ιλαρίων σημείωσε την ημέρα και ώρα των γεγονότων, και όταν επισκέφθηκαν την Μονή άντρες του Αυτοκράτορα, τους ρώτησε για το συμβάν και διαπίστωσε έκπληκτος την ακρίβεια των γεγονότων που του εξιστορούσε ο Όσιος.

Ο Αλέξιος Α΄ Κομνηνός, σε ένδειξη ευγνωμοσύνης του, ανταμείβει τη μονή, με μια σημαντική ετήσια χρηματική χορηγία, καθώς και πολλά προνόμια.

Τα χρήματα αυτά όμως δεν διατέθηκαν από τον Μελέτιο για την εξασφάλιση διαφόρων ανέσεων και την κατανάλωση αγαθών, αλλά επενδύθηκαν στην κατασκευή των πολυάριθμων μετοχίων της μονής και στην προμήθεια των αξιόλογων έργων γλυπτικής, τα οποία κοσμούν τόσο αυτά όσο και την κεντρική λαύρα. 

Ο Μελέτιος σε ηλικία εβδομήντα χρονών, κοιμήθηκε ειρηνικά στις 1 Σεπτεμβρίου του 1105 και το Ιερό του λείψανο ενταφιάσθηκε στη βόρεια πλευρά, εκεί που τιμώνται οι Ασώματοι Άγγελοι, στο νάρθηκα του Ιερού Ναού της Μονής, η οποία ουσιαστικά από τότε πήρε και το όνομα του Οσίου. 

Βίοι του Οσίου Μελετίου, έχουν γραφτεί από τον σύγχρονό του Θεόδωρο Πρόδρομο και τον επίσκοπο Μεθώνης Νικόλαο.

Η μνήμη του τιμάται στις 1 Σεπτεμβρίου.

Ιερά Μονή Οσίου Μελετίου Κιθαιρώνα.

Βρίσκεται στους πρόποδες του ορεινού όγκου του Κιθαιρώνα, στη νοτιοανατολική πλευρά της Πάστρας και σε υψόμετρο 520 μέτρων, κοντά στην Οινόη, στα όρια των νομών Αττικής και Βοιωτίας, μέσα σε μια όμορφη τοποθεσία γεμάτη πεύκα.

Γενική άποψη του Καθολικού της Μονής
Αρχείο ΙΑΑ - © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών
πηγή

Η ιστορία της μονής είναι άρρηκτα δεμένη με τη δράση του Οσίου Μελετίου του Νέου, που ήταν ο μεταρρυθμιστής της ασκητικής ζωής στην Ελλάδα και οπαδός της πλήρους ακτημοσύνης. 

Ο Όσιος Μελέτιος γεννήθηκε στο Μουταλάσκι της Καππαδοκίας το 1035  και στα τέλη του 11ου αιώνα έφθασε στο σημείο αυτό, όπου υπήρχε τότε η Μονή του Συμβόλου, αφιερωμένη στους Ασώματους Ταξιάρχες. 

Εκεί εγκαθίδρυσε τη δική του μοναχική κοινότητα, ακολουθώντας τις αυστηρές αρχές του ασκητισμού των πρώτων χριστιανικών χρόνων ενώ διετέλεσε και Γέροντας του Οσίου Κλήμεντος, κτήτορα της Μονής Σαγματά, ο οποίος ασκήθηκε στην Μονή Κιθαιρώνα για 30 χρόνια πριν αναχωρήσει για το όρος Σαγματά.

Η είσοδος του Καθολικού της Μονής
Αρχείο ΙΑΑ - © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών
πηγή

Άποψη του εσωτερικού περιβόλου της Μονής.
πηγή

Άποψη του εσωτερικού του Καθολικού.
πηγή

Η επιλογή του άνυδρου και εντελώς έρημου αυτού τόπου, στο δύσβατο όρος του Κιθαιρώνα, στα όρια Αττικής και Βοιωτίας, κοντά στη Μυούπολη, η οποία συμπίπτει με την αρχαία Οινόη, οφείλεται στην προσπάθεια του Μελετίου να ζήσει απομονωμένος, ώστε να αφοσιωθεί αναπόσπαστος στον ασκητικό βίο που αφιερώθηκε.

Ο Μελέτιος απολάμβανε της εκτίμησης και του σεβασμού των μελών της δυναστείας των Κομνηνών όταν με την θαυματουργική πρόρρηση και την προσευχή του απέτρεψε τον αυτοκράτορα Αλέξιο Α΄ Κομνηνό από μια σύγκρουση με τους Κουμάνους στην Αγχίαλο το 1095, η οποία θα απέβαινε ολέθρια για την αυτοκρατορία. 

Ο Αλέξιος Α΄ Κομνηνός, σε μία σημαντική ένδειξη της ευγνωμοσύνης του, ανταμείβει τη μονή του Μελετίου, με μια σημαντική ετήσια χρηματική χορηγία προερχόμενη από τη φορολογία της Αττικής, καθώς όμως και πολλά προνόμια.

Τα χρήματα αυτά όμως δεν διατέθηκαν από τον Μελέτιο για την εξασφάλιση διαφόρων ανέσεων και την κατανάλωση αγαθών, αλλά επενδύθηκαν στην κατασκευή των πολυάριθμων μετοχίων της μονής και στην προμήθεια των αξιόλογων έργων γλυπτικής, τα οποία κοσμούν τόσο αυτά όσο και την κεντρική λαύρα.

Άποψη του μαρμάρινου τέμπλου του Καθολικού.
πηγή

Γύρω από την κεντρική μονή, που έλαβε τελικά το όνομά του αφότου κοιμήθηκε και μετά, ίδρυσε ακόμη 24 μετόχια, πολλά από τα οποία σώζονται σήμερα, όμως ερειπωμένα.

Μεταξύ αυτών,  η Ζωοδόχος Πηγή στο Δερβενοσάλεσι, δύο ναοί του Αγίου Γεωργίου, στις Ερυθρές και στο Πουρνάρι, ο ναός του Σωτήρος, ο ναός της Παναγίτσας και το ναϋδριο των Αγίων Θεοδώρων, του οποίου μάλιστα τα γλυπτά μέλη μεταφέρθηκαν στη Μονή Οσίου Μελετίου, όπως και εκείνα του Σωτήρος με τους τρεις αυτούς ναούς να βρίσκονται σε ερειπιώδη κατάσταση.

Επίσης, το μικρό μετόχι - καθολικό των Αγίων Θεοδώρων στα δυτικά της Μονής, βρίσκεται σε εντελώς ερειπιώδη κατάσταση μέσα σε παρθένο δάσος, όπως και εκείνο της Αγίας Παρασκευής, στη θέση Πουρνάρι κοντά στην Οινόη της Μεγαρίδας.

Γενική άποψη του τρούλου και των αγιογραφιών της
οροφής, διακρίνεται ο Παντοκράτορας.
Αρχείο ΙΑΑ - © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών
πηγή

Η μονή στον Κιθαιρώνα, απέκτησε μεγάλη φήμη, έγινε σταυροπηγιακή πριν από την Άλωση και διατήρησε την ακμή της έως τον 16ο αιώνα, οπότε ανακαινίσθηκε από τον Μητροπολίτη Αθηνών Νικάνορα. Στο πέρασμα των αιώνων υπέστη πολλές καταστροφές από επιδρομές και λεηλασίες, και στα χρόνια μετά την απελευθέρωση παρήκμασε, ενώ το 1883 έγινε μετόχι της Ιεράς Μονής Φανερωμένης Σαλαμίνας. 

Δεδομένα για την ιστορία της μονής αντλούμαι από τους δύο βίους του Οσίου Μελετίου, που έχουν γραφτεί από τον σύγχρονό του Θεόδωρο Πρόδρομο και τον επίσκοπο Μεθώνης Νικόλαο, 36 έτη μετά τον θάνατο του οσίου, το 1141, όταν η μονή αριθμούσε 300 μοναχούς.

Επίσης ιστορική πηγή στην οποία συναντάμε το μοναστήρι είναι και οι διάφορες επιστολές του Μιχαήλ Χωνιάτη, καθώς αυτός ο λόγιος μητροπολίτης διατηρούσε τακτική αλληλογραφία με τον ηγούμενο της Μονής και την χαρακτήριζε ως "φιλόσοφον μάνδρα" και στα κείμενα αυτά υπάρχουν και κάποιες αμπελοοινικές πληροφορίες σχετικά με το πολύ καλής ποιότητας κρασί που παραγόταν εκεί.

Άποψη της νότιας πτέρυγας του Καθολικού της Μονής
Αρχείο ΙΑΑ - © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών
πηγή

Ο Μιχαήλ Χωνιάτης, εξόριστος στη νήσο Κέα κατά τον πρώιμο 13ο αιώνα γράφει στις επιστολές του ότι νοσταλγεί το κρασί από την μονή του οσίου Μελετίου, το οποίο και παράγεται σε αφθονία.

Στη μονή υπάρχουν ενδιαφέροντα βυζαντινά και νεότερα κτίσματα (ναοί, τράπεζα, συγκροτήματα κελλιών), που ξεχωρίζουν για τη γλυπτική και ζωγραφική τους διακόσμηση. 

Το καθολικό είναι μικρός ναός, τετρακιόνιος σταυροειδής εγγεγραμμένος με οκταγωνικό τρούλο, με προσαρτημένο ένα παρεκκλήσιο και ευρύχωρο νάρθηκα ο οποίος γύρω στα 1150 επεκτάθηκε σε λιτή, με δύο κίονες και πτέρυγες προς βορρά και νότο ενώ γύρω στο 1200 προστέθηκε ανοικτός κιονοστήρικτος εξωνάρθηκας που στηρίζεται σε τέσσερις κίονες και χρονολογείτε τον 12ο αιώνα. 

Ο Τάφος του Οσίου Μελετίου στην Μονή,

με την αγιογραφία της Κοίμησής του.
πηγή

Πάνω από τον εξωνάρθηκα υπάρχει και ένας δεύτερος όροφος, όπου βρισκόταν πιθανότατα η βιβλιοθήκη του μοναστηριού. 

Το εσωτερικό του Καθολικού, ήταν διακοσμημένο με τοιχογραφίες, από την αρχική φάση των οποίων σήμερα σώζονται ελάχιστα σπαράγματα ενώ οι τοιχογραφίες που φαίνονται σήμερα στον κυρίως ναό και στον νάρθηκα χρονολογούνται στον 17ο αιώνα. 

Στον νάρθηκα παριστάνονται κάποια μαρτύρια αγίων, τούς δίκαιους Αβραάμ, Ισαάκ, Ιακώβ, Λάμεχ κ.λπ., καθώς και λιγοστούς όσιους, ανάμεσα στους οποίους είναι ο άγιος Μελέτιος, ο άγιος Μωυσής ο Αιθίοπας και λίγοι άλλοι ενώ εκεί είναι ιστορημένη και η Κοίμηση του αγίου Μελετίου. 

Ο περίβολος της μονής, από νότια, ανατολικά και βόρεια περιβάλλεται από πτέρυγες κελλιών, εκ των οποίων η βόρεια πτέρυγα χρονολογείται κατά τους μεταβυζαντινούς χρόνους, στα δυτικά του περιβόλου βρίσκεται η Τράπεζα, τα μαγειρεία και τα βοηθητικά κτίρια αυτών, επίσης, μεταβυζαντινών χρόνων ενώ στην ημικυλινδρική κόγχη της τράπεζας διατηρούνται αξιόλογες τοιχογραφίες που χρονολογούνται στο γ΄ τέταρτο του 16ου αιώνα.

Λείψανα που φυλάσσονται στην Μονή.

Στη νότια πλευρά του Καθολικού είναι προσαρτημένο ένα παρεκκλήσιο αφιερωμένο στους Ταξιάρχες, που πιθανότατα ήτανε το πρώτο καθολικό της μονής, ενώ σε μία υπόγεια κρύπτη βρίσκεται και ο τάφος του Οσίου Μελετίου τον οποίο άνοιξε ο ίδιος.

Στα χρόνια της τουρκοκρατίας η Μονή του οσίου Μελετίου συνέβαλε ουσιαστικά στη διατήρηση της ελληνορθόδοξης συνείδησης των χριστιανών της ευρύτερης περιοχής. 

Τον πρώτο χρόνο της Επαναστάσεως κοντά στη Μονή συγκρούστηκαν οι Έλληνες (υπό τον Ηλία και Κυριακούλη Μαυρομιχάλη) με τους Τούρκους του Κιοσσέ Μεχμέτ και αργότερα η Μονή «υπέστη τα πάνδεινα παρά των Τούρκων». 

Άποψη των τοιχογραφιών στην Μονή

Οι Τούρκοι την λεηλάτησαν δύο φορές και την έκαψαν ενώ αν και κρίθηκε, με το διάταγμα του Όθωνος, διατηρητέα, σιγά - σιγά, λόγω λειψανδρίας, «λησμονιόταν μόνη κι έρημη ψηλά στον Κιθαιρώνα» και μετετράπη σε μετόχι της Μονής Φανερωμένης Σαλαμίνος. 

Ανασυστάθηκε το 1928, σε ανεξάρτητη Μονή, με απόφαση του αρχιεπισκόπου Αθηνών Χρυσοστόμου Παπαδοπούλου ενώ με ενέργειες του μητροπολίτου Αττικής και Μεγαρίδος Ιακώβου Βαβανάτσου, το 1950, έγινε γυναικεία Μονή. 

Τα χρόνια μεταξύ 1996 – 1998 έγιναν εργασίες αποκατάστασης και συντήρησης στην Μονή, αρχικά έγιναν αποξηλώσεις, καθαιρέσεις, εκσκαφές, στο καθολικό έγιναν ενισχύεις, τσιμεντενέσεις, ρητινενέσεις ενώ χρησιμοποιήθηκαν ανοξείδωτοι διατμητικοί σύνδεσμοι και ελκυστήρες. 

Η Τιμία Κάρα του Οσίου Μελετίου του Νέου η οποία
φυλάσσεται στην Μονή της οποίας είναι και Κτήτορας

Στις οικοδομικές εργασίες συμπεριελήφθησαν αρμολογήματα, επιχρίσματα, επιστρώσεις δαπέδων με κεραμικά πλακίδια και ανακατασκευή μαρμάρινης κολώνας ενώ έγινε και κατασκευή της στέγης με χειροποίητα βυζαντινά κεραμίδια, αποτοιχίσεις και συντηρήσεις αγιογραφιών.

Στην Μονή σώζεται τεμάχιο λειψάνου από την κάρα του οσίου Μελετίου, καθώς και λείψανα των Αγίων Θεοδώρου του Στρατηλάτου και Μακαρίου του Αιγυπτίου. 

Στην Μονή σήμερα συνεχίζει από το 1950 να υπάρχει γυναικεία μοναστική αδελφότητα με ηγουμένη την μοναχή Βερονίκη, οι αδελφές της Μονής ασχολούνται με την αγιογραφία, το κέντημα και την κατασκευή εικόνων ενώ λειτουργούν έκθεση και ξενώνα για την φιλοξενία των πιστών.

Η Μονή είναι ανοιχτή Τρίτη έως Παρασκευή 9.00 π.μ - 12.00 μ.μ και 16.00 έως την Δύση του ηλίου και Σάββατο - Κυριακή 9.00 π.μ ως την Δύση του ηλίου ενώ την Δευτέρα είναι κλειστά και πανηγυρίζει την 1η Σεπτεμβρίου, ημέρα εορτής του Οσίου Μελετίου.

Τηλέφωνο επικοινωνίας:  22630 51380 και 51240.

Η ΤΙΜIΑ ΚΑΡΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ, ΓΕΡΟΝΤΑ, ΔΑΝΙΗΛ ΤΟΥ ΚΑΤΟΥΝΑΚΙΩΤΗ.

 πηγή

Φυλάσσεται στην ομώνυμη Καλύβη του Γέροντα Δανιήλ, στα Κατουνάκια του Αγίου Όρους.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Στην Ορθόδοξη Εκκλησία αποδίδουμε στα Αγία λείψανα τιμή και ευλαβική προσκύνηση, η όποια όμως δεν αποτελεί λατρευτική προσκύνηση η λατρεία. Τούτο γιατί κανείς ποτέ ορθόδοξος χριστιανός δεν ταύτισε στη σκέψη του τα τίμια λείψανα με «θεούς». Μακαριστός π. ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΑΛΕΒΙΖΟΠΟΥΛΟΣ (ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ).

Η ορθογώνια ξύλινη λειψανοθήκη με την Κάρα του
Αγίου, Γέροντα, Δανιήλ του Κατουνακιώτη

Ο Γέροντας Δανιήλ γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1846, το κοσμικό του όνομά ήταν Δημήτριος Δημητριάδης και ήταν ο μικρότερος γιος μιας πολύτεκνης οικογένειας που αποφοίτησε αριστούχος από την Ευαγγελική Σχολή Σμύρνης, το μορφωτικό ίδρυμα της ελληνικής κοινότητας της Σμύρνης, ένα από τα σημαντικότερα της εποχής για τον Ελληνισμό.

Από τα 19 του έτη ήθελε να μονάσει και επισκέφθηκε, μετά από συμβουλή του Αγιοταφίτη πνευματικού του, διάφορες μονές στην Πελοπόννησο και στην Ύδρα, Τήνο, Πάρο και Ικαρία, όπου γνώρισε σπουδαίους και φημισμένους για την αγιότητά τους Γέροντες.

Αποφασιστική ήταν η συνάντησή του στην Πάρο με τον όσιο Αρσένιο της Πάρου, ο όποιος στην παράκληση του Δημητρίου να μείνει και να ασκητεύσει κοντά του, του συνέστησε να μεταβεί στο περιώνυμο τότε και ακμάζον κοινόβιο του Αγίου Παντελεήμονος στο Άγιον Όρος. 

H Τιμία Κάρα του Αγίου Δανιήλ του Κατουνακιώτη.
Η επιγραφή αναφέρει: ΙΣ ΧΣ † ΝΙ ΚΑ 

Αὕτη ἡ κάρα ἐστί, / Δανιήλ Μοναχοῦ / τοῦ ἐκ Σμύρνης τῆς Μι/κρᾶς Ἀσίας. Ἔθανεν / τῇ 8η/9/1929, / προσδοκῶν Ἀνάστα/σιν νεκρῶν.

Η Καλύβη του Γέροντα Δανιήλ του Κατουνακιώτη,
στα Κατουνάκια του Αγίου όρους

Στη Μονή Αγίου Παντελεήμονος εκάρη μοναχός το 1866, απολαμβάνοντας μεγάλη αγάπη και εκτίμηση από τον Έλληνα ηγούμενο της Μονής και τους άλλους, κατά πλειοψηφία Έλληνες μοναχούς και την περίοδο αυτή διακονούσε ως γραμματέας της Μονής.

Η περίοδος όμως εκείνη χαρακτηρίζεται από τα ρωσικά σχέδια του Πανσλαβισμού που αποτέλεσε εργαλείο του Ρωσικού επεκτατισμού στην εξωτερική πολιτική που επεκτεινόταν και στις εκκλησιαστικές δικαιοδοσίες. ενώ απλώθηκε μάλιστα και στο Άγιο Όρος. 

Ειδικότερα, την περίοδο 1874 - 1875 οι Ρώσοι μοναχοί προσπαθούσαν να ελέγξουν τη διοίκηση της Μονής Αγίου Παντελεήμονος με αποτέλεσμα να ανακύψουν φιλονικίες και εντάσεις, έτσι οι ελληνικής καταγωγής μοναχοί αποχώρησαν, ανάμεσα σε αυτούς και ο μοναχός Δανιήλ που μετέβη στη Μικρά Αγία Ἄννα.

Ο Τάφος του Γέροντα Δανιήλ του Κατουνακιώτη,
στην Καλύβη του στα Κατουνάκια

Ο Δανιήλ κλήθηκε στο Οικουμενικό Πατριαρχείο για εξηγήσεις και τιμωρήθηκε άδικα με οριστική απομάκρυνση από το Άγιο Όρος. 

Εστάλη στον Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Ιωακείμ (τον μετέπειτα Οικουμενικό Πατριάρχη) ο οποίος αναγνωρίζοντας την αδικία, του πρότεινε να μείνει σε μονή της Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης και ο Δανιήλ επέλεξε τη Μονή Αγίας Αναστασίας Φαρμακολύτριας στα Βασιλικά Θεσσαλονίκης. 

Εκεί ο Δανιήλ συνεισέφερε τα μέγιστα στην πνευματική ανόρθωση της Μονής με την εισαγωγή του αγιορείτικου τυπικού στη νηστεία και στις ακολουθίες, και κέρδισε την αγάπη όλων. 

Όταν επιτεύχθηκε από τους Ρώσους μοναχούς η εκρώσσιση της Ιεράς Μονής Παντελεήμονος και είχε επικυρωθεί με Πατριαρχικό Σιγίλλιο η εκλογή του Ρώσου Ηγουμένου Μακαρίου, ανακλήθηκε η εξορία του Δανιήλ, έτσι μπορούσε να επανέλθει στο Άγιον Όρος, αλλά όχι στη Μονή Παντελεήμονος, έτσι επιστρέφοντας στο Άγιο Όρος παρέμεινε για πέντε περίπου χρόνια στην Ιερά Μονή Βατοπεδίου, όπου συνέβη η θαυματουργική θεραπεία του από τον κολικό νεφρού που τον ταλαιπωρούσε συχνά. 

Ο Γέροντας Δανιήλ ο Κατουνακιώτης, εκ Σμύρνης.

Στάλθηκε από τη Μονή Βατοπεδίου στην πατρίδα του, τη Σμύρνη, για να διευθετήσει εκεί κάποιες υποθέσεις που αφορούσαν το εκεί μετόχι της Μονής. 

Στην Σμύρνη παρέμεινε εννέα μήνες και τόσο πολύ εκτιμήθηκε και απέσπασε τον σεβασμό από τον τότε μητροπολίτη Σμύρνης Μελέτιο, ώστε του έγινε μάλιστα η πρόταση να μείνει εκεί και να χειροτονηθεί επίσκοπος βοηθός του. 

Ο Δανιήλ όμως αρνήθηκε και έτσι επέστρεψε στο Άγιο Όρος όπου το 1881 δημιούργησε στα Κατουνάκια του Αγίου Όρους την καλύβη του, η οποία υπήρξε και το θεμέλιο για το σημερινό σπουδαίο ησυχαστήριο της περίφημης αδελφότητας των Δανιηλαίων.

Ο Γέροντας Δανιήλ άσκησε στα Κατουνάκια την τέχνη της αγιογραφίας και την παρέδωσε στην αδελφότητα, η οποία την ασκεί μέχρι και σήμερα, όμως περισσότερο έχουν μείνει ιστορικές οι πραγματείες, οι μελέτες και οι εκατοντάδες επιστολές του που αντιμετωπίζουν με σύνεση και πατερική κατοχύρωση, σοβαρά πνευματικά και θεολογικά ζητήματα.

Ο Γέροντας Δανιήλ ο Κατουνακιώτης, εκ Σμύρνης.

Ο Γέρων Δανιήλ, συνδεόταν πνευματικά με τον Άγιο Νεκτάριο - με τον οποίο μάλιστα διατηρούσε αλληλογραφία -, με τον όσιο Γέροντα Φιλόθεο Ζερβάκο, τη Γερόντισσα Θεοδοσία, Ηγουμένη της Ιεράς Μονής Κεχροβουνίου της Τήνου, με τον λογοτέχνη Αλέξανδρο Μωραϊτίδη (τον μετέπειτα Μοναχό Ανδρόνικο), τον οποίον ο π. Δανιήλ βοήθησε στον μοναχικό του προσανατολισμό και με πολλές άλλες σπουδαίες πνευματικές μορφές της εποχής του.

Είναι χαρακτηριστικό ότι καταξιωμένοι Γέροντες και πνευματικοί, όπως ο Γέροντας Φιλόθεος Ζερβάκος, του ζητούσαν συμβουλές και κατευθύνσεις για την άσκηση του έργου του πνευματικού, όπως φαίνεται από επιστολές του Γέροντα Φιλόθεου, πού σώζονται στο αρχείο του ησυχαστηρίου, όπως και από επιστολή του Γέροντα Δανιήλ προς τον Φιλόθεο Ζερβάκο πού στάλθηκε τον Ιανουάριο του 1913.

Επικοινωνία με τον Γέροντα Δανιήλ είχε επίσης και ο γνωστός Γέροντας της Πάτμου,  Άγιος Αμφιλόχιος Μακρής, σώζεται μάλιστα επιστολή του Γέροντα Δανιήλ προς τον Γέροντα Αμφιλόχιο με προσφωνηματική επιγραφή «Τω εριτίμω φίλω Αμφιλόχιω Μοναχώ τώ έν τη κατά Πάτμον Ιερά Μονή του όσιου Χριστοδούλου ησυχάζοντι». Ο Γέροντας Αμφιλόχιος είχε γνωρίσει μάλιστα προσωπικά τον Γέροντα Δανιήλ, όπως γράφει η τελευταία εκτενής και συγκροτημένη βιογραφία του: «Περιήλθεν όλα τα μοναστήρια και τάς σκήτας, εγνώρισεν άγιους άνδρας, όπως τον Γέροντα Δανιήλ Κατουνακιώτην και άλλους, έκ των οποίων τα μέγιστα ωφελήθη».

Απόσπασμα επιστολής του Γ. Δανιήλ στην οποία αναγράφεται πρόρρρησή
τον για την επικείμενη διάλυση του λειψάνου του αγίου Νεκταρίου.
Η επιστολή γράφτηκε λίγο μετά την πρώτη ανακομιδή του λειψάνου
του κατά την οποία αυτό βρέθηκε άφθορο.

Ο Γέροντας Δανιήλ, κοιμήθηκε στις 8 Σεπτεμβρίου του 1929, εορτή του Γενεθλίου της Θεοτόκου και η είδηση της οσιακής κοίμησης του γέροντα έφερε αμέσως και το μεγάλο κενό που άφηνε πίσω του. 

Η Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας, στο συλλυπητήριο γράμμα της προς την Αδελφότητα των Δανιηλαίων έγραφε: «Η απώλεια του αειμνήστου Γέροντος Δανιήλ δεν είναι απώλεια μερική, αλλά γενική του ιερού ημών τόπου και ιδία της καθ΄ ημάς Ιεράς Μονής, ης απετέλει σέμνωμα και κόσμημα της περιοχής της. Εν τω προσώπω του μάκαρος Δανιήλ το Άγιον Όρος απώλεσε την τελευταίαν φυσιογνωμίαν οσιακήν της συγχρόνου Αγιορείτικης γενεάς».

Τον Οκτώβριο του 2019 κατά την επίσημη επίσκεψή του στο Άγιο Όρος, ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ Βαρθολομαίος ανήγγειλε ότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο θα προβεί σύντομα στην αγιοκατάταξη του Γέροντος Δανιήλ Κατουνακιώτου, κάτι που έγινε στις 9 Μαρτίου του 2020.

Η ημέρα εορτής του Οσίου Δανιήλ του Κατουνακιώτη, ορίστηκε από την Εκκλησία μας, στις 7 Σεπτεμβρίου.

Η ΤΙΜΙΑ ΚΑΡΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ, ΓΕΡΟΝΤΑ, ΕΦΡΑΙΜ ΤΟΥ ΚΑΤΟΥΝΑΚΙΩΤΗ.

 πηγή

Φυλάσσεται στην Καλύβη του Οσίου Εφραίμ του Σύρου, στα Κατουνάκια του Αγίου Όρους.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Στην Ορθόδοξη Εκκλησία αποδίδουμε στα Αγία λείψανα τιμή και ευλαβική προσκύνηση, η όποια όμως δεν αποτελεί λατρευτική προσκύνηση η λατρεία. Τούτο γιατί κανείς ποτέ ορθόδοξος χριστιανός δεν ταύτισε στη σκέψη του τα τίμια λείψανα με «θεούς». Μακαριστός π. ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΑΛΕΒΙΖΟΠΟΥΛΟΣ (ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ).

Τα Κατουνάκια, στο Άγιο Όρος

Κοντά στα Καρούλια αλλά σε μεγαλύτερο υψόμετρο από αυτά, βρίσκονται τα Κατουνάκια που το τοπίο είναι πιο ήρεμο συγκριτικά με αυτό των Καρουλίων.

Η περιοχή αποτελείται από 22 ησυχαστήρια ανάμεσα στην Ιερά Σκήτη της Αγίας Άννης και των Καρουλίων ενώ το όνομα Κατουνάκια προέρχεται από μερικούς μοναχούς από την Αίγυπτο που ήρθαν και εγκαταστάθηκαν εδώ. 

Προσπάθησαν να χρησιμοποιήσουν μια ασκητικότητα παρόμοια με εκείνη της Αιγύπτου, αλλά οι πατέρες τους συμβούλεψαν ότι εδώ το κλίμα είναι πολύ πιο δύσκολο - ένα ψυχρότερο περιβάλλον με μεγάλη υγρασία και δυστυχώς, οι Αιγύπτιοι ασκητές δεν άκουσαν και πέθαναν σύντομα μετά. 

Η Καλύβη του Γέροντα Εφραίμ του Κατουνακιώτη

Μετά από αυτούς, παρέμειναν οι μανδύες τους που ονομάζονται «κατούνι» και το Κατουνάκια είναι ο πληθυντικός: οι μικροί μανδύες ενώ είναι παγκοσμίως γνωστά χάρη στην ύπαρξη εδώ της οικίας αγιογραφίας των Δανιηλαίων, που ιδρύθηκε από τον Άγιο Δανιήλ τον Κατουνακιώτη, όταν πήγε εκεί στις αρχές του 20ου αιώνα και σήμερα οι μοναχοί που κατοικούν εκεί ασχολούνται με την αγιογραφία και την ξυλογλυπτική.

Ο Εφραίμ Κατουνακιώτης γεννήθηκε στις 6 Δεκεμβρίου του 1912 στο Αμπελοχώρι Θηβών, πατέρας του ονομαζόταν Ιωάννης Παπανικήτας, η μητέρα του Βικτωρία και είχαν 4 παιδιά. 

Το κοσμικό όνομά του ήταν Ευάγγελος, έζησε τα παιδικά του χρόνια στο Αμπελοχώρι όμως στις πρώτες τάξεις του δημοτικού οι γονείς του εγκαταστάθηκαν στη Θήβα για να διευκολύνουν τις σπουδές των παιδιών τους. 

Ο Τάφος του Γέροντα Εφραίμ Κατουνακιώτη, στον
περίβολο της Καλύβης του που τον έσκαψε ο ίδιος.

Μαθημένος να εκκλησιάζεται πολύ συχνά, συνδέθηκε νωρίς με μοναχούς και μοναχές, και άρχισε από κοσμικός ήδη να ζει ζωή σχεδόν καλογερική.

Ο Εφραίμ Κατουνακιώτης ήταν αλλεργικό άτομο με την ασθένειά του να εκδηλώνετε από δεκατεσσάρων ετών σαν σβώλοι άμμου στα μάτια και αργότερα εμφάνισε, μία σοβαρή εκζεματώδη κατάσταση στην άρθρωση του αστραγάλου.

Η μητέρα του αξιώθηκε να λάβει πληροφορία από τον Όσιο Εφραίμ τον Σύρο ότι το θέλημα του γιού της να γίνει μοναχός ήταν και θέλημα Θεού και πώς  ο Ευάγγελος θα τιμήσει την μοναχική ζωή.

Αριστερά ο Γέροντας Εφραίμ Κατουνακιώτης και δεξιά
ο Γέροντας Εφραίμ της Αριζόνας.

Στις 14 Σεπτεμβρίου του 1933, σε ηλικία 21 ετών, ο Ευάγγελος αποφάσισε να μονάσει και πήγε στην έρημο του Αγίου Όρους, στα Κατουνάκια, στο ησυχαστήριο του Οσίου Εφραίμ του Σύρου και υποτάχθηκε στην συνοδεία των Γεροντάδων Εφραίμ και Νικηφόρου, παλιών οικογενειακών γνωστών από την Θήβα. 

Ένα εξάμηνο μετά την προσέλευσή του, εκάρη μικρόσχημος μοναχός με το όνομα Λογγίνος και το 1935 έγινε μεγαλόσχημος μοναχός από τον Γέροντά του Νικηφόρο και έλαβε το όνομα Εφραίμ ενώ τον επόμενο χρόνο χειροτονήθηκε ιερέας.

Ο Εφραίμ αφού πήρε την άδεια από τον Γέροντά του Νικηφόρο γνώρισε τον ξακουστό στο Άγιο Όρος μοναχό Γέροντα Ιωσήφ τον Σπηλαιώτη ή Ησυχαστή (1898 - 1959) και συνδέθηκε πνευματικά μαζί του ενώ του άσκησε καταλυτική επίδραση στην πορεία του νεαρού τότε μοναχού στην πνευματική ζωή.

Ο Γέροντας Εφραίμ Κατουνακιώτης

Το 1973 πέθανε ο ιερομόναχος Νικηφόρος και ο Εφραίμ μετά το 1980 συγκρότησε συνοδεία, τηρώντας την εντολή του Γέροντος Ιωσήφ να αποκτήσει συνοδεία μετά τον θάνατο του Νικηφόρου.

Το προσωνύμιό του ήταν «ο χαρισματούχος υποτακτικός», λόγω της υπακοής που επέδειξε στον Γέροντα Νικηφόρο, έναν γέροντα πολύ σκληρό κατά γενική ομολογία.

Το 1996 ο Εφραίμ έπαθε εγκεφαλικό επεισόδιο πέφτοντας έτσι σε ακινησία και πέθανε στις 27 Φεβρουαρίου (14 Φεβρουαρίου με το παλαιό ημερολόγιο) του 1998 αφού έζησε στο Αγιο Όρος 65 χρόνια και τάφηκε στον περίβολο του κελιού του στα Κατουνάκια, σε τάφο που είχε ο ίδιος σκάψει με τα χέρια του.

Τον Οκτώβριο του 2019 κατά την επίσημη επίσκεψή του στο Άγιο Όρος, ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ Βαρθολομαίος ανέφερε ότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο θα προβεί σύντομα στην αγιοκατάταξη του Γέροντος Εφραίμ Κατουνακιώτου, κάτι που έγινε στις 9 Μαρτίου του 2020.

Η ημέρα εορτής του Οσίου Εφραίμ του Κατουνακιώτη, ορίστηκε από την Εκκλησία μας, στις 27 Φεβρουαρίου.