Κυριακή, 26 Φεβρουαρίου 2017

Ιερός Ναός Αγίων Θεοδώρων, Σέρρες.

πηγή φωτογραφίας: www.airphotos.gr
Βρίσκεται στο ιστορικό κέντρο της πόλης των Σερρών. 




πηγή φωτογραφίας: www.airphotos.gr
Ο ναός είναι γνωστός και ως “Παλαιά Μητρόπολη”, και κάποτε όριζε το ιστορικό κέντρο της μεσαιωνικής πόλης των Σερρών, το οποίο στα αυτοκρατορικά χρυσόβουλλα, σε κώδικες αλλά και σε χρονικά μνημονεύεται ως "Κάστρον" ή και "Βαρόσι'' (Τουρκοκρατία).

Ο τύπος του ναού είναι μεγάλη ορθογώνια ξυλόστεγη ελληνιστική βασιλική, τρίκλιτη, με κάτω διπλή κιονοστοιχία, υπερώο πάνω, με πλάγια κλίτη και στέγη με φωταγωγό ενώ το ιερό καλύπτεται από κτιστούς θόλους, η κεντρική αψίδα του από τεταρτοσφαίριο και με παραβήματα (πρόθεση και διακονικό) από τρουλίσκους πλίνθινους.

Η αρχική κατασκευή του μνημείου, που είναι το αρχαιότερο και πολυτιμότερο των Σερρών, ανάγεται σε χρόνους παλαιοχριστιανικούς, κατά τον 5ο ή και 6ο αιώνα. Κατά καιρούς δέχτηκε διάφορες προσθήκες και επισκευές και είναι πολύ πιθανό να χτίστηκε πάνω σε ειδωλολατρικό ναό. 


πηγή φωτογραφίας: mapio.net
πηγή φωτογραφίας: mapio.net

πηγή φωτογραφίας: vizantinaistorika.blogspot.gr
Μερικοί ισχυρίζονται ότι θεμελιώθηκε κατά τον 11ο αιώνα και άλλοι τον τοποθετούνε κατά τις αρχές του 13ου αιώνα.

Γεγονός όμως είναι ότι πρώτη έμμεση αλλά σαφή μνεία του Ναού γίνεται σε μολυβδόβουλα του 11ου και 12ου αιώνα.

Έκφραση της λαμπρότητας, της ομορφιάς και του μεγαλείου του ναού ήταν ο εσωτερικός του διάκοσμος με τις πολύχρωμες έξι κολόνες του και την ολόχρυση ψηφιδωτή του εικονογραφία και χαρακτηριστικό δείγμα των ψηφιδωτών του ήταν η εντυπωσιακή παράσταση της θείας μετάληψης των Αποστόλων του 12ου αιώνα πού κοσμούσε μέχρι το 1913 την κόγχη του ιερού.

Ο πανέμορφος ναός ανακαινίστηκε αρκετές φορές ενώ ως και τα μέσα του 15ου αιώνα δεν υπάρχουν έγκυρες πληροφορίες για την τύχη του μνημείου. 

Ο τρόπος όμως κατασκευής του ναού και κυρίως η τελική του μορφή οφείλεται σε μεγάλες και γενναίες επεμβάσεις στη δόμηση του, σε διάφορες χρονικές περιόδους που εύκολα είναι αναγνωρίσιμες. 





πηγή φωτογραφίας: mapio.net
Τα δομικά υλικά αυτών των επεμβάσεων και ο τρόπος κατασκευής μας βοηθούν στην εξαγωγή βάσιμων συμπερασμάτων, που ομαδοποιούν τις απόψεις περί της αρχιτεκτονικής και διακόσμησης του μνημείου των περισσοτέρων από τους έγκριτους μελετητές του ναού.

Την πρώτη βασική επέμβαση στη δόμηση του ιερού έκανε ο αυτοκράτορας του Βυζαντίου Βασίλειος ο Β', ο επονομαζόμενος και ως Βουλγαροκτόνος, ως επινίκια ευχαριστία για την επικράτηση του κατά των Βουλγάρων σε δύσβατη περιοχή, όχι μακριά από την πόλη των Σερρών, στις 29 Ιουλίου του 1014, τότε ο ναός, που ήταν αρχιτεκτονικού ρυθμού Βασιλική με εγκάρσιο κλίτος, μετασχηματίσθηκε. Το ιερό στέφθηκε από καμάρα και τα πλάγια πτερύγια του εγκάρσιου κλίτους επεκτάθηκαν σχηματίζοντας τρίκλιτη βασιλική ενώ επιγραφικές μαρτυρίες βεβαιώνουν πως ο ναός τον 11ο και 12ο αιώνα ήταν αφιερωμένος μόνο στον Άγιο Θεόδωρο το Στρατηλάτη.



Παναγία η Πονολύτρια

Η μαρμάρινη εικόνα του Ιησού Χριστού από την παλιά
Μητρόπολη Σερρών, αρχαιολογικο μουσείο Σερρών.
πηγή φωτογραφίας: www.imma.edu.gr
Το 1205 ο ναός καταστράφηκε, όπως και όλη η πόλη των Σερρών, από τους Βουλγάρους του Ιωαννίτση, το 1221 την πόλη των Σερρών κατακτά ο Δεσπότης της Ηπείρου Θεόδωρος Άγγελος Κομνηνός, που για τη σπουδαία του νίκη επί των Φράγκων του Λατίνου αυτοκράτορα της Κωνσταντινουπόλεως Ροβέρτου Β', νίκη που τον οδήγησε στην κατάκτηση της Θεσσαλονίκης, επισκευάζει το ναό και τον πλουτίζει, ως έκφραση ευχαριστίας προς τους προστάτες Αγίους του με σπουδαία ψηφιδωτά, συμπληρώνοντας την ψηφιδωτή διακόσμηση του ναού που είχε αρχίσει να γίνεται από το τελευταίο τέταρτο του 11ου αιώνα.


Το 1255 ο αυτοκράτορας του Κράτους της Νικαίας Θεόδωρος Β' ο Λάσκαρης, ως αντίδωρο για τη θεία βοήθεια των Αγίων Θεοδώρων στην κατάκτηση του Μελενίκου από τα στρατεύματα του, στολίζει τις εικόνες του ναού με χρυσό και άργυρο. Έκτοτε οι φθορές του χρόνου αντιμετωπίσθηκαν με παρεμβάσεις μικρής μάλλον εκτάσεως. Το 1571 ο ναός λεηλατείται από τους Τούρκους, ενώ το 1849 από πυρκαγιά παθαίνει μεγάλες ζημιές. Στις 29 Ιουνίου του 1913 ο ναός, όπως και η πόλη των Σερρών, καταστρέφονται ολοσχερώς από τους Βουλγάρους.

Η Τιμία Κάρα του Αγίου Θεοδώρου του Στρατηλάτη,
φυλάσσεται στον Ναό των Αγίων Θεοδώρων, στις Σέρρες.

Ψηφιδωτό του 12ου αιώνα που απεικονίζει τον Απόστολο
Ανδρέα από την παλιά Μητρόπολη Σερρών,
αρχαιολογικο μουσείο Σερρών.
πηγή φωτογραφίας: www.imma.edu.gr
Το 1938 άρχισαν οι αναστηλωτικές εργασίες από τον Αναστάσιο Ορλάνδο και ολοκληρώθηκαν το 1959 από τον Ε. Στίκα. Ο ναός, ως μνημειακό κτίριο, κινδύνευε σοβαρά από τις φθορές του χρόνου όμως με παρέμβαση της Ιεράς Μητροπόλεως Σερρών και Νιγρίτης το μνημείο επισκευάσθηκε και ανασυνδέθηκε ως προσκυνηματικός ναός με τη θρησκευτική ζωή της πόλης.

Τον Οκτώβριο του 1993 με τα επίσημα εγκαίνιά του αποδόθηκε ως προσκυνηματικός ο Ναός στις λατρευτικές ανάγκες των πιστών με Συγκλονιστική ψαλμωδία από τα χείλη του τότε Μητροπολίτη Δημητριάδος και νυν Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ.κ. Χριστοδούλου.

Ο ναός στον οποίο φυλάσσεται η Τιμία Κάρα του Αγίου Θεοδώρου του Στρατηλάτη, αναδεικνύεται σημαντικά με τις τελευταίες πρωτοβουλίες του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Σερρών και Νιγρίτης κ. Θεολόγου, όπως η φιλοτέχνηση και τοποθέτηση στην κόγχη του Ιερού Βήματος ενός περίτεχνου ψηφιδωτού αριστουργήματος που απεικονίζει την θεία μετάληψη και η επιστροφή στον Ναό της παλαιάς ανάγλυφης εικόνας του 12ου αιώνος υπό την επωνυμία "Παναγία η Πονολύτρια", μια δυναμική εκκλησιαστική έπαλξη και ένα ζωντανό εργαστήρι πνευματικής καλλιέργειας και ορθόδοξης μαρτυρίας του πιστού λαού.

Τηλέφωνο ναού: (+30) 23210 -  21465.

πηγή: www.imsn.gr