Ναός Παναγίας Φανερωμένης, Νέα Σκιώνη Χαλκιδικής.

Δύο χιλιόμετρα νότια της Νέας Σκιώνης, στην στενή λωρίδα ανάμεσα στον δημόσιο δρόμο και την θάλασσα, βρίσκεται ο μετοχιακός ναός της Παναγίας Φανερωμένης.

Άποψη του Ναού

Το εκκλησάκι, καθώς και η γύρω περιοχή ανήκε στη Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Φλαμουρίου, στο Πήλιο της Μαγνησίας και όταν αυτή απελευθερώθηκε από τους Τούρκους, το 1881, παραχωρήθηκε στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης, στην οποία ανήκει μέχρι σήμερα. 

Το Πατριαρχείο εκπροσωπείται στην διαχείριση του ναού από την Μονή Βλαττάδων, αλλά την μέριμνα για τον ευπρεπισμό και την λειτουργικότητα του την έχουν ευσεβείς κάτοικοι της Σκιώνης. 

Πρόκειται για «δρομικό» ναό εξωτερικών διαστάσεων 14.5 X 6.5 μέτρων, ο οποίος απολήγει στην ανατολική πλευρά σε μεγάλη ημικυκλική κόγχη και στην δυτική έχει έναν ευρύχωρο νάρθηκα. 

πηγή

Η στέγασή του ναού της Παναγίας γινόταν με κεραμοσκεπή ξύλινη στέγη, η οποία στις αρχές της δεκαετίας του 1980 αντικαταστάθηκε (εντελώς αδόκιμα) από μία δίρριχτη πλάκα μπετόν, τοποθετημένη περίπου μισό μέτρο ψηλότερα. 

Η νέα αυτή στέγη στηρίχτηκε σε κάποια υποστυλώματα επίσης από μπετόν, τα οποία περιβάλλουν εξωτερικά τον ναό και είναι σε επαφή με την τοιχοποιία του. 

Η επέμβαση αυτή, πού είναι πολύ δύσκολο να διορθωθεί, είχε αποτέλεσμα όχι μόνον την αλλοίωση της μορφής του ναού αλλά και την πρόκληση σημαντικών φθορών στις τοιχογραφίες που διέσωσαν οι αιώνες στο εσωτερικό του.

Άποψη του Ναού

Ο ναός είναι λιθόκτιστος και στην τοιχοδομία του διακρίνονταν μεγάλοι γωνιόλιθοι προερχόμενοι από αρχαιότερα κτήρια.

Η μεγάλη και ισχυρή κόγχη, πάχους 1.25 μέτρου, οι παλιότερες οικοδομικές φάσεις που εντοπίσθηκαν κάτω από το σημερινό δάπεδο του ναού με δοκιμαστικές τομές των Αρχαιολόγων και οι τοιχοποιίες που αποκαλύπτει το κύμα, αραιά και που, στην ακτή δίπλα στον ναό, δηλώνουν ότι το σημερινό κτίσμα κατέλαβε την θέση κάποιου άγνωστου ερειπωμένου παλαιοχριστιανικού ναού. 

Το εσωτερικό του ναού ήταν κατάγραφο με τοιχογραφίες, από τις οποίες σώζεται, ακόμη, ένα σημαντικό τμήμα. Αποτέλεσαν αντικείμενο μελέτης της αρχαιολόγου κ. Λήδας Τόσκα - Ζαχάρωφ, η οποία τις δημοσίευσε στο Παράρτημα του περιοδικού «Χρονικά της Χαλκιδικής», που περιέχει τα Πρακτικά του Α' Πανελληνίου Συμποσίου Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Χαλκιδικής (Θεσσαλονίκη 1987).

Άποψη του εσωτερικού του Ναού

Ελάχιστοι δυστυχώς είναι πλέον οι τοιχογραφημένοι ναοί στην περιοχή της Χαλκιδικής. 

Η ασύλληπτη στην έκτασή της καταστροφή του 1821 μας στέρησε και από τα πάμπολλα εκκλησιαστικά μνημεία που ήταν διεσπαρμένα στην προεπαναστατική αυτή πανέμορφη Χερσόνησο.

Έχοντας υπόψη ότι στον Ναό της Παναγία της Φανερωμένης που μας απασχολεί διατηρείται το μεγαλύτερο ποσοστό των τοιχογραφιών, σε σχέση με το αρχικό σύνολο, μπορούμε να πούμε ότι η σημασία του μνημείου αυτού είναι πολύ μεγάλη για την μελέτη της εκκλησιαστικής ζωγραφικής στην Χαλκιδική κατά τούς προεπαναστατικούς χρόνους.

Άποψη του εσωτερικού του Ναού

Το εικονογραφικό πρόγραμμα τού ναού της Παναγίας Φανερωμένης έχει ως εξής: Στον ανατολικό τοίχο τού Ιερού εικονίζεται η Ανάληψη με το Άγιο Μανδήλιον, η Φιλοξενία του Αβραάμ (δηλαδή η συμβολική παράσταση της Αγίας Τριάδος) καθώς και ο Ευαγγελισμός της Παναγίας. 

Μέσα στην κόγχη του ιερού Βήματος, βρίσκεται η Πλατυτέρα με τον Χριστό ως παιδίον και τους δύο «σεβίζοντες» αρχαγγέλους. 

Στον νότιο τοίχο, σώζονται μόνον οι παραστάσεις της Γεννήσεως, της Υπαπαντής και της Βαπτίσεως ενώ στον βόρειο τοίχο, η κρίση των αρχιερέων και η απόνιψη του Πιλάτου, (κατεστραμμένος ο «Ελκόμενος»), η Σταύρωση, ο Ενταφιασμός, ο «Λίθος» και η «εις Άδου Κάθοδος» (=η Ανάσταση).

Άποψη των τοιχογραφιών του Ναού

Οι παραστάσεις αυτές καταλαμβάνουν την άνω ζώνη- η κάτω ζώνη, που πρέπει να περιελάμβανε όρθιες μετωπικές μορφές, έχει καταστραφεί σχεδόν ολοκληρωτικά και σώζονται μόνον δύο από τα κεφάλια των αγίων που εικονίζονταν εκεί. 

Στον δυτικό τοίχο του κυρίως ναού εικονίζεται η Κοίμηση της Θεοτόκου και από τα υπόλοιπα θέματα διατηρείται μόνον ο «Εμπαιγμός» και το κεφάλι ενός από τους αγγέλους της κάτω ζώνης οι οποίοι «φύλαγαν» την είσοδο του ναού. 

Στον νάρθηκα, πάνω από την είσοδο που οδηγεί προς τον κυρίως ναό, μέσα σε αβαθή κόγχη, εικονίζεται ένθρονη η Θεοτόκος με αρχαγγέλους ενώ το υπόλοιπο τμήμα του ίδιου τοίχου το καταλάμβανε η Δευτέρα Παρουσία, από την οποία σώζονται πολύ λίγα τμήματα. 

Οι τοιχογραφίες είναι έργο «λαϊκότροπου» ζωγράφου του τέλους του 16ου αιώνα που ακολουθεί «παραδοσιακή» ζωγραφική, χωρίς όμως να αρνείται και κάποια στοιχεία από τους μεγάλους διδασκάλους της κρητικής σχολής και της σχολής της ηπειρωτικής Ελλάδας. 

Η αποσπασματική διατήρηση όμως των τοιχογραφιών δεν μας επιτρέπει να μορφώσουμε βεβαία άποψη για τις δυνατότητες και τις εμπειρίες του άγνωστου αυτού ζωγράφου. 

Επί πλέον η έλλειψη μελετών για τα υπόλοιπα τοιχογραφημένα μνημεία της Χαλκιδικής (τα οποία, σημειωτέον, φαίνεται να είναι προϊόντα δραστηριότητος που δεν απέχει πολύ από τον χρόνο που τοιχογραφήθηκε η Φανερωμένη) δεν μας επιτρέπει να έχουμε συγκριτική εικόνα του θέματος, με τα αντίστοιχα ενδεικτικά συμπεράσματα.

Η εικόνα της Παναγίας Φανερωμένης

Η συγκριτική μελέτη των τοιχογραφιών δεν αποκλείεται να μας δείξει ότι ο ζωγράφος της Φανερωμένης τοιχογράφησε και άλλους ναούς της Χαλκιδικής. 

Η εικόνα της Παναγίας Φανερωμένης που βρίσκεται στο εικονοστάσιο του ναού έχει καταστραφεί δυστυχώς, σχεδόν εξ ολοκλήρου. 

Ήτανε ζωγραφισμένη με την τεχνική της νωπογραφίας («φρέσκο»), όπως άλλωστε και οι τοιχογραφίες του ναού, στο επίχρισμα που κάλυπτε την επιφάνεια μιας βάσης αρχαίου αγάλματος που στήθηκε όρθια, μπηγμένη στη γη. 

Με το πέρασμα των αιώνων και τις επεμβάσεις των πιστών, το επίχρισμα αλλά και η τοιχογραφία, δυστυχώς εξαφανίστηκαν, με αποτέλεσμα να αποκαλυφθούν οι υποδοχές των ποδιών του αρχαίου αυτού χάλκινου συμπλέγματος που στηριζόταν στην βάση, όταν αυτή βρισκόταν στην θέση της και η αποκάλυψη αυτή έγινε αρκετά νωρίς, ώστε να δημιουργηθεί η χαριτωμένη λαϊκή ερμηνεία για τις πατημασιές του τούρκου που προσπαθούσε να βυθίσει το επιπλέον στην θάλασσα μάρμαρο - εικόνα, πατώντας πάνω του. 

Το επιτύμβιο μνημείο του 2ου η του 3ου αιώνα 

Εκτός από το μάρμαρο, στο ναό υπάρχει εντοιχισμένο και ένα άλλο ενδιαφέρον αρχαίο λείψανο και πρόκειται για επιτύμβιο μνημείο του 2ου η του 3ου αιώνα μ.X., που είχε τοποθετηθεί στον τάφο ενός παιδιού, του Μάρκου Ιουλίου. 

Σύμφωνα με την, δυσανάγνωστη, επιγραφή, ο τάφος κατασκευάστηκε από κάποιον ιερέα που ονομαζόταν Μάρκος Ιούλιος Φήλιξ, για να ταφεί σ’ αυτόν ο (εγγονός του;) Μάρκος Ιούλιος με την παραμάνα του.

Στον ίδιο τάφο προγραμμάτιζε να ταφεί και ο παππούς ενώ η επιγραφή κλείνει με ένα εξάστιχο ποίημα με το οποίο ο παππούς θρηνεί τον χαμό τού νεαρού εγγονού του και τα δύο μάρμαρα, θα πρέπει να θεωρήσουμε βέβαιο ότι προέρχονται από την γειτονική αρχαία Σκιώνη. 

Άποψη από το εσωτερικό του Ναού

Λαμβάνοντας λοιπόν υπόψη μας τον ναό της Φανερωμένης ως ένα σύνολο, μπορούμε να πούμε ότι σε αυτόν περικλείεται και με αυτόν εμφανίζεται Ιστορία του τόπου διαρκείας, περίπου, δύο χιλιάδων ετών.

Η παράδοση για το εξωκλήσι λέει ότι, το 16ο αιώνα ένας χωρικός της περιοχής είδε ένα παράξενο φως στη θάλασσα να πλησιάζει προς την ακτή και νομίζοντας ότι πρόκειται για κάποιο πειρατικό καράβι, επέστρεψε τρέχοντας στο χωριό να ειδοποιήσει τους συγχωριανούς του. 

Το πρωί, όταν το φως έφτασε στην ακτή, είδαν ότι ήταν ένα μεγάλο κομμάτι μάρμαρο, με την Παναγία ζωγραφισμένη πάνω του, που επέπλεε στη θάλασσα, εντυπωσιάστηκαν από το θαύμα και ζήτησαν από τον Τούρκο μπέη της περιοχής να τους επιτρέψει να χτίσουν ένα εκκλησάκι για να στεγάσουν την εικόνα.

Άποψη του Ναού

Αυτός όμως αρνήθηκε, έριξε κάτω την εικόνα και άρχισε να την ποδοπατά. 

Η εικόνα έγινε ξαφνικά μαλακή σαν πηλός και παγίδεψε τα πόδια του μπέη, μη αφήνοντάς τον να ξεφύγει. Τότε ο μπέης μετάνιωσε, και ζητώντας συγνώμη επέτρεψε να χτιστεί το εκκλησάκι αυτό.

Η τοπική παράδοση αναφέρει επίσης ότι η εικόνα κλαίει πριν συμβεί κάτι κακό στη χώρα. Λέγεται ότι η εικόνα δάκρυσε πριν από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, λίγο πριν γίνει η εισβολή της Κύπρου, ακόμη και πρόσφατα, όταν δημιουργήθηκε το θέμα με το όνομα των Σκοπίων.

Το εκκλησάκι της Παναγίας Φανερωμένης με την απόφαση ΥΑ ΥΠΠΕ/ΑΡΧ/Β1/Φ35/52413/1207/15-10-1984, ΦΕΚ 891/Β/20-12-1984 έχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο και σήμερα υπάγεται στο Οικουμενικό Πατριαρχείο και στο μοναστήρι της Αγίας Αναστασίας έξω από τη Θεσσαλονίκη.

Το εκκλησάκι πανηγυρίζει στα εννιάμερα της Παναγίας, δηλαδή στις 23 Αυγούστου.

Η ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΛΙΩΤΙΣΣΑΣ.

Φυλάσσεται στον ιερό ναό Γέννησης της Θεοτόκου στη Μηλιά του νομού Πέλλας.

Η εικόνα ανήκει στον τύπο της Οδηγήτριας και μαζί με άλλα Ιερά Κειμήλια έφεραν το 1922 οι πρόσφυγες στην Ελλάδα από την Μικρά Ασία με πρωτοστάτη το παπα - Παύλο Τσαουσάκη, από ένα χωριό που λεγόταν Ελμαλίκ στην Νικομήδεια που Ελμαλίκ στα Ελληνικά σημαίνει Μηλιά ή Μήλοι.

Για περίπου δυο χρόνια εγκαταστάθηκαν αρχικά στον Βόλο και στη συνέχεια στο χωριό Μηλιά της Πέλλας.

Η επιτροπή του χωριού αυτού αποτελούνταν από τους Αντώνιο Κυριακόπουλο, Παντελή Παπαδόπουλο, Στέφανο Σπανόπουλο και Σωτήριο Τικόπουλο. 

Ήταν εκείνοι οι τέσσερις άνθρωποι οι οποίοι υπήρξαν πρωταγωνιστές για την μεταφορά της εικόνας της Παναγίας, της κολυμπήθρας, της καμπάνας και άλλων εικόνων μεταξύ αυτών του Αγίου Γεωργίου και Αγίου Δημητρίου. Η εκκλησία στο Ελμαλί ονομαζόταν Άγιος Γεώργιος, όνομα που δόθηκε στην αρχή και στην εκκλησία της Μηλιάς. 

Το 1969 χτίστηκε ο σημερινός ναός και ονομάστηκε "Γενέθλιον της Θεοτόκου", από όνειρο που είδε την εικόνα της Παναγίας η κάτοικος του χωριού Πλουσία Μπιγάκη.

Συνέβαλαν στο χτίσιμό της όλοι οι κάτοικοι του χωριού με πρωτομάστορα τον Κουρτίδη (από το χωριό Σωσάνδρα) και βοηθούς του τον Σπανόπουλο (από την Μηλιά) και τους Καρτέλη, Διαμαντόπουλο, Μισιχρόνη και Τσαλίκη (από το χωριό Εξαπλάτανος).

Στα χρόνια της Κατοχής οι υπόλοιπες εικόνες κλάπηκαν εκτός από την εικόνα της Παναγίας που μεταφέρθηκε στο σπίτι του Φώτιου Φωτιάδη στην Αριδαία το 1947 και το 1949 επί προέδρου Δημητρίου Μπογδάνη, η εικόνα επέστρεψε στο σπίτι της όπου στεγάζεται έως και σήμερα.

Σύμφωνα με την αρχαιολόγο καθηγήτρια του ΑΠΘ κ. Μαυροπούλου, έχει αγιογραφηθεί τον 7ο με 8ο αιώνα, συντηρήθηκε πριν την Άλωση της Κωνσταντινούπολης περίπου το 1400 με 1450 και δεύτερη συντήρηση έγινε το 1650 με 1700 επίσης στην Κωνσταντινούπολη.

Προφορική παράδοση αναφέρει ότι αγιογραφήθηκε στην Ιερουσαλήμ από καλογέρους ερημίτες, ευλογήθηκε στην Κωνσταντινούπολη και κατόπιν δόθηκε ως Ευλογία στους «Ελμαλικιώτες - Μηλιώτες».

Πολλοί έκοβαν ένα κομματάκι από την Εικόνα
για φυλαχτό και αυτό φαίνεται μέχρι και σήμερα

Η πρώτη Αγιογραφία φαίνεται μέχρι και σήμερα καθαρά στο δεξί άνω μέρος της εικόνας και στα πρόσωπα του Χριστού και της Παναγίας και έχει διαστάσεις 105 X 70 cm.

Η ιστορία της εικόνας είναι πολύ μεγάλη, θαυματουργούσε και Θαυματουργεί εδώ και πολλούς αιώνες ως «Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΗΣ ΕΥΤΕΚΝΙΑΣ». 

Την ευλαβούνταν Έλληνες και Τούρκοι και ακόμα και σήμερα έρχονται Τούρκοι και πολλοί ξένοι προσκυνητές για να τους χαρίσει ευτεκνία.

Το 1940 όταν άρχισε ο πόλεμος με τους Γερμανούς και στην συνέχεια ο εμφύλιος πόλεμος, οι στρατιώτες μας από πολλά μέρη της Αλμωπίας ερχόντουσαν και έκοβαν ένα κομματάκι από την Εικόνα της Παναγίας της Μηλιώτισσας για φυλαχτό και αυτό φαίνεται μέχρι και σήμερα.

Το εσωτερικό του ναού στην Μηλιά

Το 1965 ήρθε ο Στρατηγός της Έδεσσας, ο Αστυνομικός Διοικητής και ο Εισαγγελέας στο Ναό να δούν ότι δεν υπάρχει κάτι άλλο (ηλεκτρικό ή μαγνητικό φαινόμενο) πέρα από την Δύναμή Της και είδαν μία γυναίκα που πήρε την Εικόνα στα χέρια της και ο Ιερέας άρχισε να ψάλλει την Παράκληση. 

Η Εικόνα άρχισε να κινείται και να χτυπά την γυναίκα παντού, ο Διοικητής πήγε να πιάσει την Εικόνα, όμως τον χτύπησε στο χέρι και τον έριξε κάτω, τότε έκανε τον Σταυρό του και πίστεψε στην Δύναμή Της.

Ο «Αγιασμός» προς την Παναγία την Μηλιώτισσα γινόταν ως εξής: Πρώτα άγιαζε ο παπάς με το Άγιο Λάδι τον πιστό και στη συνέχεια, μπροστά στην Ωραία Πύλη, ο προσκυνητής καθόταν κάτω και κρατούσε με τα χέρια του πάνω στα γόνατά του την Παναγία την Μηλιώτισσα. Ο Ιερέας έκανε Αγιασμό (Θεωρούσαν την Παράκληση ως αγιασμό). Διαβάζοντας τα Τροπάρια και τις Ευχές της Μικρής Παράκλησης προς την Παναγία μας και η Εικόνα άρχιζε να ταλαντεύεται και να κουνιέται δεξιά – αριστερά, πάνω – κάτω με αλματάκια και συγχρόνως χτυπούσε στο πρόσωπο ή στο μέτωπο και ενώ έτρεχε αίμα αυτός ή αυτή όπου έκανε τον Αγιασμό δεν πονούσε!!!!

Όταν τελείωνε ο Αγιασμός η Εικόνα σταματούσε να χτυπάει και την τοποθετούσαν πάλι στο προσκυνητάρι Της.

Η Παναγία η Μηλιώτισσα πανηγυρίζει στις 8 Σεπτεμβρίου.

Η ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΕΛΕΟΥΣΑΣ ΤΗΣ ΑΦΗΣΙΑΝΗΣ.

Σήμερα φυλάσσεται στον Ιερό Ναό της Κοίμησης της Θεοτόκου, στην Σάρτη της Χαλκιδικής. 

Αεροφωτογραφία της Αφησιάς στον Μαρμαρά

Την εικόνα έφεραν μαζί τους στην νέα τους πατρίδα την Σάρτη στην Χαλκιδική το 1924, πρόσφυγες από την Αφησιά, ένα από τα τέσσερα κατοικημένα νησάκια του Μαρμαρά.

Οι Αφησιανοί αναγκασμένοι καθώς ήτανε με την ανταλλαγή του πληθυσμού, να εγκαταλείψουν την γη τους και τα σπίτια τους, χωρίς να πάρουν τίποτα από αυτά, φρόντισαν να διαφυλάξουν και να πάρουν μαζί τους από τις εκκλησίες του χωριού, μαζί με όλα τα ιερά τους κειμήλια και την εικόνα της Παναγίας, η οποία δεν τους άφησε ποτέ και τους ευλόγησε με τη χάρη της στη νέα τους πατρίδα, την Σάρτη (Νέα Αφησιά).

Η Σάρτη της Χαλκιδικής,
ένας υπέροχος καλοκαιρινός προορισμός.

Για πολλά χρόνια την ημέρα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, τον Δεκαπενταύγουστο, πολλοί ήταν οι πιστοί που επισκέπτονταν τον ιερό ναό της Παναγίας στην Σάρτη για να παρακολουθήσουν την θαυματουργική κίνηση της εικόνας, υπάρχουν μάλιστα αναφορές ακόμη και για δεκάδες πούλμαν απο όλη την Ελλάδα.

Οι πιστοί που είχαν κάποιο πρόβλημα, γονατίζοντας, καθόντουσαν επάνω σε μία κουβέρτα, έπαιρναν από τον ιερέα στην αγκαλιά τους την εικόνα της Παναγίας η οποία κατά θαυματουργικό τρόπο κουνιόταν και καμιά φορά τόσο δυνατά που παρέσερνε αυτούς που την κρατούσαν.

Το γεγονός αυτό είχε λάβει όντος διαστάσεις κοσμικού θεάματος και ο μακαριστός Μητροπολίτης της Κασσανδρείας Συνέσιος θέλοντας να δώσει ένα τέλος στην εκκοσμίκευση αυτή των μυστηρίων αλλά και να αποφύγει παρεκτροπές των διαφόρων προσκυνητών, αποφάσισε να μην ξαναβγεί η εικόνα της Παναγίας από το προσκυνητάρι όπου φυλάσσεται, σταματώντας έτσι ένα έθιμο δεκαετιών.

Η εικόνα της Παναγίας Ελεούσας φέρει αργυρό Στέφανο, αφιέρωμα το 1845 του Χατζή Ζαφείρη και εορτάζει πανηγυρικά τον Δεκαπενταύγουστο.

Το πανηγύρι στη Σάρτη διαρκεί έως τις 23 Αυγούστου, στα εννιάμερα δηλαδή της Παναγίας, όπου η θαυματουργή εικόνα βγαίνει από το προσκυνητάρι της και γίνεται η Λιτανεία της στους δρόμους του χωριού.

* Τα τάματα που βλέπετε στην εικόνα δυστυχώς εκλάπησαν από ασυνείδητους το καλοκαίρι του 2011. Τα περισσότερα από αυτά ήταν αφιερώσεις τον προγόνων μας από την Αφησιά.

Πηγή: www.afisia.gr

ΤΟ ΔΕΞΙ ΧΕΡΙ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΘΕΝΟΜΑΡΤΥΡΟΣ ΕΛΠΙΔΑΣ.

Φυλάσσεται στην Ιερά Μονή Εσφιγμένου Αγίου Όρους.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Στην Ορθόδοξη Εκκλησία αποδίδουμε στα Αγία λείψανα τιμή και ευλαβική προσκύνηση, η όποια όμως δεν αποτελεί λατρευτική προσκύνηση η λατρεία. Τούτο γιατί κανείς ποτέ ορθόδοξος χριστιανός δεν ταύτισε στη σκέψη του τα τίμια λείψανα με «θεούς». Μακαριστός π. ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΑΛΕΒΙΖΟΠΟΥΛΟΣ (ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ).

Βυζαντινή εικόνα που απεικονίζει την Αγία Σοφία και τις κόρες
της, Οσιοπαρθενομάρτυρες Aγάπη, Πίστη και Ελπίδα

Η Αγία Οσιοπαρθενομάρτυρας Ελπίδα ήτανε αδελφή με την Αγία Πίστη και την Αγία Αγάπη και κόρη της Αγίας Σοφίας και μαρτύρησαν όλες στα χρόνια του αυτοκράτορα Αδριανού (117 – 138 μ.Χ.).

Οι τρεις θυγατέρες της Αγίας Σοφίας, πήραν τα ονόματα τους από το χωρίο της Καινής Διαθήκης: «νυνὶ δὲ μένει πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα· μείζων δὲ τούτων ἡ ἀγάπη». ( Α' Κορινθίους. 13:13).

Η Αγία Σοφία, τίμια και θεοσεβής γυναίκα, γρήγορα χήρεψε και με τις τρεις κόρες της από μία πόλη στην Ιταλία πήγε στη Ρώμη.

Εκεί καταγγέλθηκαν ως φημισμένες χριστιανές, ο αυτοκράτορας το πληροφορήθηκε αυτό, διέταξε να τις συλλάβουν και αφού απομόνωσαν τη μητέρα, άρχισαν να ανακρίνουν τις κόρες.

Πρώτη παρουσιάστηκε στο βασιλιά η δωδεκάχρονη Πίστη και με δελεαστικούς λόγους ο Ανδριανός προσπάθησε να την πείσει να αρνηθεί το Χριστό και θα της χορηγούσε τα πάντα, για να ζήσει ευτυχισμένη ζωή, αλλά αντιμετώπισε το άκαμπτο φρόνημα της. Τα λόγια της Αγίας Γραφής αποτέλεσαν δυναμική απάντηση της Πίστης: «ἐν πίστει ζῶ τῇ τοῦ υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀγαπήσαντός με καὶ παραδόντος ἑαυτὸν ὑπὲρ ἐμοῦ» (Γαλ. 2: 20) δηλαδή «ζω εμπνεόμενη από την πίστη μου στον Χριστό, που με αγάπησε και έδωσε τον εαυτό Του για τη σωτηρία μου».

Τοιχογραφία από το Σπήλαιο της Αγίας Σοφίας στα
Κύθηρα που απεικονίζει την Αγία Σοφία και τις κόρες
της, Οσιοπαρθενομάρτυρες Αγάπη, Πίστη και Ελπίδα.

Η Πίστη μετά από βασανιστήρια αποκεφαλίστηκε ενώ με τα ίδια λόγια απάντησε και η 10άχρονη Ελπίδα: «ἠλπίκαμεν ἐπὶ Θεῷ ζῶντι, ὅς ἐστι σωτὴρ πάντων ἀνθρώπων, μάλιστα πιστῶν» (Α΄ Τιμοθ. 4:10). Δηλαδή, «ναι, διότι έχουμε στηρίξει τις ελπίδες μας στον ζωντανό Θεό, που είναι σωτήρ όλων των ανθρώπων, και ιδιαίτερα των πιστών» και αμέσως και αυτή αποκεφαλίστηκε.

Η εννιάχρονη Αγάπη απάντησε και αυτή με παρρησία ότι η ύπαρξή της είναι στραμμένη «εἰς τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ καὶ εἰς τὴν ὑπομονὴν τοῦ Χριστοῦ» (Β’ Θεσσαλ. 3: 5) και είχε το ίδιο μαρτυρικό τέλος με τις αδελφές της.

Περήφανη για τα παιδιά της η Σοφία, τα ενταφίασε με τιμές και παρέμεινε για τρεις μέρες στους τάφους τους, παρακαλώντας το Θεό να την πάρει κοντά του. Ο Θεός άκουσε την προσευχή της και η Σοφία παρέδωσε το πνεύμα της δίπλα στους τάφους των παιδιών της.

Υπολογίζεται ότι απεβίωσαν μαρτυρικά και οι τέσσερις το 137 και η μνήμη τους τιμάται από την Εκκλησία μας στις 17 Σεπτεμβρίου.

Η ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΛΕΓΑΝΔΡΟΥ.

Φυλάσσεται στον ομώνυμο Ιερό Ναό της Κοίμησης της Παναγίας στη Φολέγανδρο.

Η εικόνα της Παναγίας είναι ασημοστόλιστη και χρονολογείται από τους Βυζαντινούς χρόνους και σύμφωνα με τις ντόπιες προφορικές παραδόσεις, είναι θαυματουργή και συνδέεται με πολλές ιστορίες με επιδρομές πειρατών αλλά και άλλους θρύλους.

Κάθε χρόνο, ανήμερα της Λαμπρής, η εικόνα της Παναγίας κατεβαίνει από το μοναστήρι της και με μια μεγαλειώδη - τόσο από προσέλευση όσο και από κατάνυξη - πομπή, περνάει από τη Χώρα κι από τα στενά του Κάστρου και για ένα τριήμερο γυρίζει όλο το νησί, από σπίτι σε σπίτι, από τους άλλους οικισμούς, από την Άνω Μεριά και τις αγροικίες, από τον Καραβοστάση και τα σπίτια, τα καΐκια και τις βάρκες, για να ευλογηθούν όλοι και στο τέλος να επιστρέψει πάλι στο μοναστήρι μέχρι το επόμενο Πάσχα. 

Μέσα σ' αυτό το γιορτινό κλίμα, οι - πάντα φιλόξενοι - κάτοικοι, ανοίγουν σπίτια και αυλές, ανταλλάσσουν επισκέψεις , φιλεύουν με κρασί, ρακή και γλυκά τους επισκέπτες και προσμένουν την ευλογία της Παναγίας.

Ο Ιερός Ναός της Κοίμησης της Παναγίας στη Φολέγανδρο

Ο Ιερός Ναός της Κοίμησης της Παναγίας στη Φολέγανδρο

Η Θαυματουργή εικόνα της Παναγίας
στο μαρμάρινο τέμπλο του ναού

Συνταρακτική είναι μια προφορική παράδοση που διηγούνται οι γεροντότεροι που την έχουν ακούσει και αυτοί με την σειρά τους από τους παππούδες τους. 

Η παράδοση αυτή λέει ότι κάποτε, τα παλιά χρόνια, την Πρωτομαγιά του 1790 και λίγο πριν τον ξεσηκωμό του Αιγαίου από τον Λάμπρο Κατσώνη, εμφανίστηκαν απειλητικά 18 φούστες με Αλγερινούς πειρατές, τους φοβερότερους πειρατές της εποχής που λυμαίνονταν το Αιγαίο.

Οι κατατρομαγμένοι φιλειρηνικοί κάτοικοι του νησιού έτρεξαν ψηλά στην εκκλησία της Παναγίας για να τους προστατεύσει και αφού προσευχήθηκαν ευλαβικά και με κλάματα απελπισίας, αλλά και ελπίδας για την βοήθεια της Παναγίας, πήραν την εικόνα της και την μετέφεραν στην άκρη του γκρεμού παρακαλώντας την να τους σώσει.

Τότε ένας φοβερός βοριάς άρχισε να φυσά μανιασμένα και παρέσυρε τα πειρατικά πλοία και τα βούλιαξε πνίγοντας όλους τους φοβερούς πειρατές.

Σώθηκε μόνο ένας χριστιανός αιχμάλωτος που κολύμπησε προς την στεριά και όταν έφτασε σώος κοντά στους πιστούς, με ξέπνοη φωνή τους είπε, ότι πριν βουλιάξουν τα καράβια, είδε μια μεγάλη αστραπή να κατεβαίνει από ψηλά από τον βράχο και να κτυπάει τα καράβια.

Όλοι με δάκρυα στα μάτια τους ευχαρίστησαν την Παναγία και απέδωσαν το γεγονός σε θαύμα Της ενώ από έκτοτε οι ντόπιοι θεωρούν την Πρωτομαγιά πολύ μεγάλη γιορτή για τον τόπο τους και την Παναγία της Φολέγανδρου λόγο του θαύματος που έσωσε τους ίδιους από τους πειρατές.

Η ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΟΥ ΜΙΚΡΟΚΑΣΤΡΟΥ.

Φυλάσσεται στην Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου, στο Μικρόκαστρο της Κοζάνης. 

Η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Ελεούσας, τοποθετείται χρονολογικά σύμφωνα με νεώτερες μετρήσεις κατά τον 12ο αιώνα και αγιογραφείται ως Βρεφοκρατούσα.

Αν και η φθορά του χρόνου αφαίρεσε κάθε χρωστική ουσία από τα πρόσωπα της Εικόνας, η οποία φέρει ασημένια επένδυση, παρ’ όλα αυτά είναι έντονα εκφραστική, η δε ιλαρότητα των προσώπων τόσο της Παναγίας Μητέρας όσο και του παιδιού Ιησού ελκύει παραμυθητικά τον κάθε προσκυνητή. 

Η μεγάλη ευλάβεια στην Εικόνα αυτή οφείλεται στην ανεξάντλητη χάρη που φανερά ή μυστικά ο πιστός λαός αποκομίζει και για το λόγο αυτό τηρεί τα θρησκευτικά του έθιμα με μεγάλη αφοσίωση.

Οι πιστοί της περιοχής και ειδικότερα της Σιάτιστας, ακολουθώντας προαιώνια έθιμα, μεταφέρουν την Εικόνα στα γύρω χωριά σε έκτακτες περιπτώσεις, σε ανομβρίες, επιδημίες ή άλλες συμφορές, αλλά και σε τακτές ημερομηνίες προς αγισμό και ευλογία του τόπου.

Η Εικόνα της Παναγίας Ελεούσας, από την Κυριακή της Ορθοδοξίας, έως και το Σάββατο του Λαζάρου, ευλογεί την Ενορία του Ιερού Ναού Αγίου Νικολάου στη Σιάτιστα και την Κυριακή των Βαϊων μετά το πέρας της πανηγυρικής αρχιερατικής Θείας Λειτουργίας, οι πιστοί την συνοδεύουν και πάλι στη Μονή όπου ανήκει.

 "Προσκυνητές καβαλάρηδες" από την Σιάτιστα

Ιδιαίτερο και ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναβίωση του εθίμου των "προσκυνητών καβαλάρηδων" από την Σιάτιστα, οι οποίοι με τα εντυπωσιακά στολισμένα άλογα τους πηγαίνουν να προσκυνήσουν την θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Ελεούσας, στο μοναστήρι της Παναγίας στο Μικρόκαστρο. 

Οι «καβαλάρηδες της Σιάτιστας» είναι το έθιμο που προσελκύει κάθε χρόνο χιλιάδες επισκέπτες καθώς και ιππείς από την Σιάτιστα αλλά και την γύρω περιοχή, που επισκέπτονται το Μοναστήρι πάνω στα καταστόλιστα άλογά τους. 

Το πανηγύρι αυτό έχει τις ρίζες του στην περίοδο της Τουρκοκρατίας και έχει χαρακτηριστεί ως πανηγύρι λεβεντιάς και τόλμης.

Η Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου,
στο Μικροκάστρο της Κοζάνης.

Η Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου,
στο Μικροκάστρο της Κοζάνης.

Το περίτεχνο ξυλόγλυπτο και επιχρυσωμένο τέμπλο της Μονής Μικροκάστρου στο οποίο ακολουθείται
η τέχνη του «τρυπητού» δηλαδή με διαμπερή κενά ανάμεσα στα θέματα.

Η Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου,
στο Μικροκάστρο της Κοζάνης.
πηγή

Η Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου Μικροκάστρου, υπολογίζεται ότι κτίσθηκε ανάμεσα στο 1603 και 1753.

Ο ναός της Παναγίας ήταν αρχικά ξωκλήσι ενώ αργότερα με την προσθήκη και άλλων οικοδομημάτων έλαβε μοναστηριακή μορφή. Το 1824, οπότε και έχουμε την πρώτη γραπτή μαρτυρία, το μοναστήρι ήταν τόπος συνάντησης των σκλαβωμένων δυτικομακεδόνων.

Το Καθολικό της Μονής, τρίκλιτη βασιλική, ξυλόστεγη με τρούλο, εικονογραφήθηκε το 1797, το τέμπλο του είναι ξυλόγλυπτο και σε αυτό δεσπόζει η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Ελεούσας.

Η τιμή στο πρόσωπο της Παναγίας κορυφώνεται κατά την Πανήγυρη της Μονής στις 15 Αυγούστου.

Η ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΜΑΥΡΙΩΤΙΣΣΑΣ ή ΠΟΡΦΥΡΑΣ.

Φυλάσσεται στον Μητροπολιτικό ναό της Καστοριάς.

Η Μονή της Μαυριώτισσας στην Καστοριά

Αγιογραφήθηκε στις αρχές του 16ου αιώνα, πιθανότατα στην Καστοριά, κι εναποτέθηκε στο Μητροπολιτικό ναό της πόλης. Από τότε συνδέεται άρρηκτα μ’ αυτήν και αποτελεί την εφέστια εικόνα της ενώ δέχεται τις πρέπουσες εκδηλώσεις τιμής και προσκύνησης όλων των κατοίκων της.

Η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Πορφύρας βρίσκεται στον τωρινό Μητροπολιτικό ναό της Καστοριάς σε λαμπρό προσκυνητάρι που ορθώνεται στα δεξιά του εισερχόμενου πιστού. Εικονογραφικά, ανήκει στον τύπο της Οδηγήτριας, καθόσον η Θεοτόκος Μαρία παρουσιάζεται (στην όψη της εικόνας) να κρατάει φιλόστοργα το Χριστό - παιδί στην αριστερή αγκάλη της (Αριστεροκρατούσα) και να οδηγεί (εξ ου και Οδηγήτρια) με το δεξί της χέρι τους χριστιανούς προς Αυτόν.

Τα μάτια της είναι μεγάλα, το αριστερό δυστυχώς,
έχει πληγωθεί απ’ τους Τούρκους, η μύτη μακριά
κι ευθεία και το στόμα της μικρό.

Η όλη παρουσία της εικονιζόμενης Παναγίας είναι ιεροπρεπής, πολύ επιβλητική και ασφαλώς ηγεμονική, ανάλογη με την υψηλή θεομητορική της ιδιότητα. 

Το τίμιο κορμί της στέκεται ευθυτενές και η σεπτή κεφαλή της όρθια, ενώ έχει γυρισμένο το πρόσωπο της περίπου τα τρία τέταρτα προς το θεατή και τον παρατηρεί με ένα βλέμμα απόλυτα ειρηνικό. 

Οι οφθαλμοί της είναι μεγάλοι όμως ο αριστερός έχει, δυστυχώς, πληγωθεί από τους Τούρκους, η μύτη της είναι μακριά κι ευθεία και το στόμα της μικρό. 

Φέρει βαθυκύανον κεφαλόδεσμο και φοράει εξωτερικά ένα πορφυρό μαφόριο, δηλαδή εσθήτα (ένδυμα) με βασιλικό χρωματισμό που δηλώνει το αντίστοιχο πνευματικό αξίωμα της.

Ο μικρός Χριστός εικονίζεται ως ένα τριετές παιδί, να κάθεται στην αγκαλιά της μητέρας Του, να ευλογεί με το δεξί του χέρι και να κρατάει τυλιγμένο ένα ειλητάριο στό αριστερό χέρι του. 

Λεπτομέρεια της εικόνας

Το πρόσωπο Του είναι ωοειδές, το μέτωπο μεγάλο, ενδεικτικό της σοφίας Του, οι οφθαλμοί Του συμπονετικοί ενώ φοράει εσωτερικά λευκόχρωμο χιτώνα με ερυθρό «σημείον» κι εξωτερικά ερυθρόχρωμο ιμάτιο.

Στην κεφαλή Του έχει, όπως και η Παναγία, φωτοστέφανο, που κατά το παρελθόν ήταν σταυροφόρο.

Ο ουρανός της εικόνας είναι χρυσός, ενώ ο κάμπος της γαλάζιος (;). Εκατέρωθεν της κεφαλής της Παναγίας αναγράφονται τα συμπιλήματα της ονομασίας της, Μ(ΗΤΗ)Ρ Θ(Ε)ΟΥ, ενώ στο ύψος του δεξιού της ώμου σημειώνεται το προσωνύμιο «Η ΠΟΡΦΥΡΑ», που ορίζει την όλη παράσταση.

Αναμφίβολα, η εικόνα είναι ένα έργο μεγάλης αρχαιολογικής, καλλιτεχνικής, θεολογικής, λατρευτικής και για τους Καστοριανούς, συναισθηματικής αξίας.