Ιερά Μονή Παμμεγίστων Ταξιαρχών Αιγιαλείας.

πηγή

Βρίσκεται τη δεξιά όχθη του ποταμού Σελινούντα, κάτω από το βουνό Kλωκός, μέσα σε οργιώδη βλάστηση και άφθονα νερά ενώ απέχει από το Αίγιο 15 χιλιόμετρα με το οδικό δίκτυο να είναι καλό και ασφαλτοστρωμένο και με την διαδρομή να είναι εξαιρετικά όμορφη. 

Το παλαιομονάστηρο που έχτισε αρχικά ο όσιος 
Λεόντιος, στο όρος Κλωκός λίγο ψηλότερα από την 
σημερινή θέση της Μονής.
πηγή

Η Μονή που είναι Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή, αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες της Πελοποννήσου, για την ιστορία της όσο και για τα πολύ σημαντικά κειμήλια που φυλάσσονται σε αυτήν ενώ η ιστορία της αρχίζει σχεδόν ταυτόχρονα, με τον Όσιο Λεόντιο, που υπήρξε και ο κτήτορας της.

Ο Όσιος Λεόντιος γεννήθηκε περίπου το 1377 στη Μονεμβασιά και καταγόταν από μία αρχοντική οικογένεια, ήτανε  γιος του Ανδρέα Μαμωνά, Δούκα της Μονεμβασίας και της Θεοδώρας Παλαιολογίνης κόρης του Αυτοκράτορα Ανδρόνικου Δ' Παλαιολόγου. 

Μετά το θάνατο της μητέρας του έγινε μοναχός στο Άγιο Όρος και γύρω στα 1415 - 1420, πηγαίνει στο όρος Κλωκός πάνω από το Αίγιο, στη θέση, που σήμερα είναι το «Παλαιομονάστηρο»  στην εσοχή ενός κάθετου και επιβλητικού βράχου, λίγο ψηλότερα από την σημερινή θέση της Μονής, όπου εκεί κάνει το ασκηταριό του και ιδρύει εκκλησία αφιερωμένη στον Αρχάγγελο Μιχαήλ. 

Το «Παλαιομονάστηρο» αποτελούνταν από τον ομώνυμο ναό, την πέτρινη σκάλα των 51 σκαλοπατιών, την σκήτη του Οσίου, τον μικρό ναό της Αναστάσεως, τα κελιά και τους βοηθητικούς χώρους ενώ στην κεντρική πύλη διακρίνεται ένα μαρμάρινο ανάγλυφο που απεικονίζει ένα αρνί που φέρει σταυρό, κάτι που πιστοποιεί ότι κτίσθηκε την βυζαντινή περίοδο.

Πανοραμική άποψη της Μονής Ταξιαρχών από το Παλαιομονάστηρο

πηγή

Πανοραμική άποψη της Μονής Ταξιαρχών από το Παλαιομονάστηρο

πηγή

Το παλαιομονάστηρο που έχτισε αρχικά ο όσιος 
Λεόντιος, στο όρος Κλωκός λίγο ψηλότερα από
 την σημερινή θέση της Μονής.
πηγή

Μετά την κοίμηση του Οσίου, το 1475, οι μοναχοί ενταφίασαν το σώμα του στην οροφή του Καθολικού, ενώ η κτίση της Μονής μπορεί να έγινε πριν το θάνατο του Οσίου, αλλά μπορεί και μετά το θάνατό του, εις μνήμην του, οπότε μπορούμε να πούμε ότι ο χρόνος της αρχικής κατασκευής του «Παλαιομονάστηρου» είναι περίπου το 1450.

Σήμερα, το «Παλαιομονάστηρο» έχει ανακαινισθεί στο μεγαλύτερο μέρος του και για να το επισκεφθείτε πρέπει να παραλάβετε τα κλειδιά της πύλης και των χώρων του από την μονή των Ταξιαρχών.

Οι Δεσπότες του Μυστρά και θείοι του, Θωμάς και Δημήτριος Παλαιολόγος έτρεφαν μεγάλο σεβασμό για τον Λεόντιο και με δική τους πρωτοβουλία κτίστηκε το «Παλαιομονάστηρο» και όπως μας εξιστορεί το Συναξάριον του Νέου Λειμωναρίου οι Δεσπότες: "εκτιμήσαντες την ευσέβειαν του, έκτισαν, εις το μέρος όπου ασκήτευε, ναόν του Αρχαγγέλου Μιχαήλ και μονήν, δωρήσαντες εις αυτήν λείψανα αγίων και πολύτιμα ιερά κειμήλια". 

Η λειψανοθήκη με τα Άχραντα Πάθη του Χριστού

που φυλάσσονται στην Μονή Ταξιαρχών.

Ο θαυμασμός των Παλαιολόγων για την αρετή του οσίου Λεοντίου ήταν τόσο μεγάλος που δωρίζουν στην Μονή του, τα Άχραντα Πάθη του Σωτήρος Χριστού, δηλαδή τεμάχια από Τίμιο Ξύλο, Ακάνθινο Στέφανο, Χλαμύδα, Κάλαμο, Σπόγγο,  Λίθων του Πανάγιου τάφου και καρφιά της Σταύρωσης, που σώζονται άθικτα σήμερα και φυλάσσονται μέσα σε ένα περίτεχνο υστεροβυζαντινό κιβώτιο.

Η αρχική εκείνη Μονή του Αρχάγγελου Μιχαήλ, καταστράφηκε δύο φορές από τους Τούρκους το 1500 αλλά και το 1620 ενώ για την καταστροφή του 1500 μας πληροφορεί ένας κώδικας της μονής Διονυσίου του Αγίου Όρους: «...εν έτει ζηω´ (1500) επήραν αυτοί [οι Τούρκοι] την Μοθωκορώνην, Αυγούστου 9. Το αυτό έτος έγινε ο εμπρησμός του Μοναστηρίου του Μεγάλου Ταξιάρχου, ήγουν του Γέροντος, το επάνω της Βοστίτζας εν τω όρει του Κλοκού κείμενον Αυγούστου ιε´».

Η είσοδος της Μονής.
πηγή

Μετά τη δεύτερη καταστροφή του 1620, οι εναπομείναντες μοναχοί κτίζουν την Μονή στη σημερινή επίπεδη τοποθεσία κοντά στον ποταμό Σελινούντα, αφιερωμένη στους Αρχαγγέλους Μιχαήλ και Γαβριήλ και πλέον γίνεται γνωστή ως η Ιερά Μονή των Παμμεγίστων Ταξιαρχών. 

Η Μονή καταστρέφεται όμως και πυρπολείται πάλι το 1772 από τους Τουρκαλβανούς, μετά την αποτυχία των Ορλωφικών γεγονότων, που έσφαξαν όσους μοναχούς και κατοίκους του Αιγίου, βρήκανε μέσα στην Μονή από τους οποίους σώθηκε ο ηγούμενος Θεοφάνης Μαυρικιώτης μὲ άλλους τρεις μοναχούς, οι οποίοι διέσωσαν και τα ιερὰ λείψανα των Αχράντων Παθών. 

Μετὰ τὴν καταστροφή αυτή ο πατριάρχης Σωφρόνιος εξέδωσε σιγίλλιο, το 1775 και ανακήρυξε εκ νέου τη μονή Πατριαρχική, χαρακτηριστικά αναφέρει ο κώδικας της Μονής «...κατὰ δὲ τὸ ἔτος 1782 σωτήριον ἔτος ἐκάμαμεν ἀρχὴν σὺν Θεῷ νὰ ἀνακαινίζωμεν τὰ ἐλεεινὰ ἐρείπια τῆς ἀπανθρώπου ἀποτεφρώσεως τῆς ἱερᾶς ἡμῶν Μονῆς, τῆς ἐκκλησίας καὶ ἑπομένως τῶν κελλίων καὶ ἄλλων ἐνοικοδομημάτων...».

Άποψη του Καθολικού της Μονής.
πηγή

Το μοναστηριακό συγκρότημα είναι τετράπλευρο και περικλείεται από διώροφα κτήρια κελιών  σχηματίζοντας έναν ψηλό περίβολο που στο κέντρο της αυλής βρίσκεται το καθολικό, που έχει επιμελημένη τοιχοποιία, βυζαντινού ρυθμού μὲ σταυροειδή στέγη και οκταγωνικό υπερυψωμένο τρούλλο, πού στηρίζεται σὲ τέσσερις κολώνες. 

Στο εσωτερικό του διατηρούνται τοιχογραφίες του 1895, το περίτεχνο επιχρυσωμένο ξυλόγλυπτο τέμπλο του, ενώ τα παράθυρά του κοσμούνται με μαρμαροσκαλίσματα.

Στὴ βορειοδυτική γωνία της αυλής υπάρχει ένα παλαιό εντυπωσιακό τριώροφο κτήριο, ο λεγόμενος πύργος που κτίσθηκε κατά τὴν ίδια εποχή μὲ τὸ Καθολικό και στο υπόγειο του υπάρχει ακόμη και σήμερα τὸ Εκκλησάκι της Αγίας Τριάδος. 

Άποψη του εσωτερικού χώρου του καθολικού.
πηγή

Τὸ 1815 - 16 κατασκευάζεται το περίτεχνο, ξυλόγλυπτο τέμπλο, απὸ τον Νικολάο Μετζοβήτη, όπως αναφέρει επιγραφὴ, δεξιὰ της Ωραίας Πύλης «ἐσκαλίσθη ὑπ᾿ ἐμοῦ τοῦ Νικολάου Μετζοβίτη 1816» ενώ τὸ χρύσωμα έγινε τὸ 1884, όταν ο μοναχός Νικόλαος Οικονόμου, μετὰ απὸ περιοδεία στη Βλαχία έφερε την ανάλογη ποσότητα χρυσού.

Τὸ 1895 έγινε η αγιογράφηση του καθολικού με κόστος 40 χιλιάδες χρυσές δραχμές και τον ίδιο χρόνο ο Πατρινὸς ξυλογλύπτης Γεώργιος Ψάθας φιλοτέχνησε τὴν ωραία εξώθυρα τοῦυ καθολικού, μὲ έξοδα και σὲ μνήμη του ιερομονάχου Παρθενίου Γεωργιάδου. 

Στην Τουρκοκρατία, η μονή ήταν πνευματικό κέντρο και εθνικός προμαχώνας, συμμετείχε ενεργά στον ένοπλο αγώνα, πρόσφερε αρκετά χρήματα και χρησιμοποιήθηκε ακόμη και ως νοσοκομείο αλλά και ως αποθήκη τροφίμων και πολεμοφοδίων.

Ο εντυπωσιακός τριώροφος πύργος της Μονής.
πηγή

Σε χειρόγραφο κώδικα της μονής μάλιστα, γράφονται με κάθε λεπτομέρεια τα διάφορα χρηματικά ποσά, τα ασημικά κ.λπ, που δόθηκαν για τον αγώνα και μάλιστα πολλές φορές ύστερα από έναν δανεισμό γιατί το μοναστήρι ήταν αρκετά χρεωμένο και με μεγάλο τόκο.

Μόλις κηρύχθηκε η Ελληνική Επανάσταση, οι μάχιμοι μοναχοί της μονής κατέβηκαν στο Αίγιο και κατατάχθηκαν στο επαναστατικό σώμα που συγκρότησε ο Ανδρέας Λόντος γιὰ να μπουν στην Πάτρα καὶ νὰ πλαισιώσουν τὸν Παλαιών Πατρών Γερμανό.

Μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας, η μονή των Παμμεγίστων Ταξιαρχών παρουσιάζει μία αρκετά πλούσια δράση στον πνευματικό, εκκλησιαστικό και στον κοινωνικό τομέα της ελληνικής ζωής. 

Το 1833, η Μονή διέθετε 74 μοναχούς, οι εγγράμματοι μοναχοί τότε κατέβηκαν στο Αίγιο και εργάστηκαν στα γύρω χωριά ως εφημέριοι, δάσκαλοι, συμβολαιογράφοι, ακόμη και ως δικολάβοι (δικηγόροι) ενώ το 1837, ο Ηγούμενος της μονής, ο Μελέτιος Ροβήτος, ίδρυσε ελληνικό σχολείο στη μονή από όπου αποφοίτησαν πάρα πολλοί μοναχοί με αξιοσημείωτη μόρφωση που στελέχωσαν αργότερα την ιεραρχία της Ελληνικής εκκλησίας.

Η Κάρα του Αγίου Λεοντίου

Αρχείο ΙΑΑ - © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών

πηγή

Το 1880, ιδρύεται με την άδεια του Υπουργείου Παιδείας ένα Γυμνάσιο εκμάθησης που λειτούργησε μέχρι και το 1926 ενώ μετά την κατοχή, η μονή ίδρυσε τμήμα Γυμνασίου - Οικοτροφείου που λειτούργησε δωρεάν μέχρι και το 1970.

Στην Μονή φυλάσσονται εκτός της Τιμίας Κάρας του Οσίου Λεοντίου, λείψανα των: Αγίου Ιωάννη του Ελεήμονος, του Αγίου Χαραλάμπους, μέρος της κάρας του Αγίου Ξενοφώντος, του Αγίου Γεωργίου, Αγίου Αρτεμίου, Αγίου Βασιλείου, Αγίου Στεφάνου, Αγίου Παντελεήμονος, Αγίας Μαρίνης, Αγίου Ιωάννου Προδρόμου, μέρος της κάρας της Αγίας Κυριακής, μέρος της χείρας του Αγίου Αρέθα, η Σιαγόνα του Αποστόλου Παύλου κ.α. 

Σὲ ξεχωριστή θήκη φυλάσσεται και μέρος της πλεξίδας του Τιμίου Προδρόμου καθώς και ένας Σταυρός επίχρυσος μὲ οκτώ πολύτιμους λίθους, που στο κενό του Σταυρού είναι κλεισμένος ένας μικρὸς Σταυρός απὸ Τίμιο Ξύλο ενώ σπουδαία είναι και η συλλογή σταυρών της μονής.

Στο μουσείο της Μονής φυλάσσονται ιερά άμφια διαφόρων κληρικών, επιτάφιος του κεντητή Αρσενίου, επιτάφιος της κεντήτριας Δέσποινας του 1685 ενώ το πιο αξιοθαύμαστο από τα χρυσοκέντητα άμφια της είναι το επιτραχήλιο της κεντήτριας Kοκώνας, του 1807, που απεικονίζει 33 πρόσωπα και τον Χριστό ευλογώντας.

Η Τιμία Κάρα του Αγίου Λεοντίου.

πηγή

Η Σιαγόνα του Αποστόλου Παύλου.

πηγή

Η αυθεντική ΡΟΔΟΖΑΧΑΡΗ, ένα γλυκό κουταλιού 

φτιαγμένο από ροδοπέταλα με παραδοσιακή

συνταγή των μοναχών.

Η Μονή είναι γνωστή και για τη ΡΟΔΟΖΑΧΑΡΗ, ένα γλυκό κουταλιού φτιαγμένο από ροδοπέταλα που παράγεται, στη Μονή για πάνω από 100 χρόνια, ενώ έχει βραβευτεί και από την Έκθεση της Θεσσαλονίκης το 1935. 

Κάποτε η μονή διέθετε πάνω από 20 στρέμματα με τριαντάφυλλα, που μαζεύονται από τους μοναχούς, σε κοφίνια, κοσκινίζονται σε τελάρα και στη μετά ξεχωρίζονται τα ροδοπέταλα που μπαίνουν σε σκάφη, μαζί με ζάχαρη και αρχίζουν να ζυμώνουν τα υλικά μέχρι να γίνει μια πάστα. 

Το μείγμα ζυμώνεται με τα χέρια, χωρίς νερό, η ζάχαρη λιώνει με το υγρό που βγάζουν τα ροδοπέταλα, ενώ η πάστα που φτιάχνεται, είναι η πρώτη ύλη του γλυκού και μπορεί να μείνει στο ψυγείο για μεγάλο χρονικό διάστημα αφού τα τριαντάφυλλα μαζεύονται μόνο το μήνα Μάιο.

Όταν είναι έτοιμη η πάστα μπαίνει σε ένα καζάνι και αρχίζει να βράζει, μέχρι να δέσει, όταν η θερμοκρασία φτάσει τους 35 βαθμούς, σταματάει το βράσιμο και το γλυκό είναι έτοιμο με την ζεστή ροδοζάχαρη να τοποθετείτε σε ειδικά ανοξείδωτα δοχεία, για να παγώσει και στη συνέχεια σε αποστειρωμένα γυάλινα βάζα που έχουν τη φωτογραφία της Μονής και την επιγραφή «Ροδοζάχαρη Ιεράς Μονής Ταξιαρχών Αιγιαλείας».

Στην Μονή υπάρχει ανδρώα μοναχική αδελφότητα με Καθηγουμένο τον Αρχιμανδρίτη πατήρ Ιερόθεο Παπαθανασίου και πανηγυρίζει στις 8 Νοεμβρίου την εορτή των Αρχαγγέλων και στις 11 Δεκεμβρίου τη μνήμη του ιδρυτή και κτήτορά της, Οσίου Λεοντίου του Μονεμβασιώτου.

Το ωράριο επισκέψεων της Μονής είναι καθ' όλη την διάρκεια της ημέρας εκτός 13.00 - 16.00 κατά το χειμερινό ωράριο και καθ' όλη την διάρκεια της ημέρας εκτός 13.00 - 17.00 κατά το θερινό ωράριο.

Τηλέφωνο επικοινωνίας: (+30) 26910 56300, (+30) 26910 56515, fax: (+30) 26910 56515.

Παναγία η Αγιογαλούσαινα και το παρεκκλήσι της Αγίας Αννας, Χίος

Βρίσκεται στην είσοδο σπηλαίου στο μικρό και απομακρυσμένο χωριό της Βόρειας Χίου Άγιο Γάλα που παλαιότερα ονομαζόταν Άγιος Θαλελαίος. 

Άποψη του ναού εξωτερικά
πηγή

Το χωριό Άγιο Γάλα είναι πολύ γνωστό για τα σπήλαια που υπάρχουν σε αυτό και που εκτείνονται σε τρία διαφορετικά επίπεδα και που προκαλούν βαθιά εντύπωση στον επισκέπτη ο αναλογικά μεγάλος αριθμός των παλαιών ναών, των ξυλόγλυπτων τέμπλων αλλά και των τοιχογραφιών.

Σημαίνουσα θέση στο σημαντικό μνημειακό αυτό πλούτο του φτωχικού, αλλά με εξαιρετικά πλούσιο βυζαντινό καθώς και μεταβυζαντινό παρελθόν, χωριού έχουν οι ναοί της Παναγίας Αγιογαλούσαινας αλλά και της Αγίας Άννας, που βρίσκονται στην είσοδο και το εσωτερικό του μεσαίου σπηλαίου αντίστοιχα.

Η πρόσβαση στο μικρό αυτό πλάτωμα, όπου βρίσκεται ο ναός της Παναγιάς πίσω απ’ τον οποίο ανοίγεται το σπήλαιο, γίνεται είτε μέσω του χωριού και του ναού του Αγίου Θαλελαίου, είτε μέσα από το μονοπάτι που διακρίνεται από τον αμαξωτό δρόμο μέσω της ρεματιάς.

Σύμφωνα δε με την παράδοση, μία λεπρή κόρη ενός βασιλιά βρέθηκε εξόριστη από τον ίδιο τον Βασιλιά πατέρα της στο χωριό Άγιος Θαλελαίος. Εκεί την συμπάθησε και την φρόντισε μία μαυροφορεμένη γυναίκα η οποία κάποια βραδιά είδε ένα μυστήριο όραμα το οποίο και εκμυστηρεύτηκε αμέσως στην λεπρή πριγκίπισσα.

Αυτή ακολούθησε τις οδηγίες που είδε στο όνειρο της η μαυροφορεμένη γυναίκα και έτσι έφτασε στο σπήλαιο. 

Εκεί ήπιε από το νερό της πηγής θεραπευμένη από την αρρώστια της ζήτησε από τον πατέρα της να χτίσει μία εκκλησία σε αυτό το σημείο. 

Το έδαφος όμως ήταν ανώμαλο και ενώ οι τεχνίτες άρχιζαν να χτίζουν την εκκλησία στην απέναντι πλευρά, κάθε πρωί έβρισκαν τα εργαλεία τους στην πλευρά του σπηλαίου. Τελικά η εκκλησία χτίστηκε το 13ο ή 14ο αιώνα στην είσοδο του σπηλαίου και η περιοχή πήρε το όνομα Άγιο Γάλας λόγω του θεραπευτικού υγρού που έμοιαζε σαν γάλα.

Ο ναός εξωτερικά
πηγή

Ο ναός της Παναγιάς περιβάλλεται από κτίσματα που βρίσκονται σε διάφορες καταστάσεις διατήρησης, από την άριστη έως την πλήρη ερείπωση. 

Ο ναός ξεχωρίζει από τα γύρω κτίρια, λόγω του υψηλού τρούλου και της κόγχης του ιερού και εξωτερικά είναι επιχρισμένος, με αποτέλεσμα να μην είναι εμφανής η τοιχοποιία του. 

Μοναδικά διακοσμητικά στοιχεία είναι τα κογχάρια στην αψίδα του ιερού, το δίλοβο άνοιγμα με τον αμφικιονίσκο του, και πέντε πινάκια επί τω πλείστον νεωτερικά, που ίσως αντικατέστησαν βυζαντινά πινάκια ή σκυφία και όχι όπως αναφέρεται σε παλαιότερα δημοσιεύματα “αραβουργήματα”, δηλαδή διακοσμητικά στοιχεία αραβικής τεχνοτροπίας που δεν υπάρχουν στα βυζαντινά μνημεία της Χίου.

Η είσοδος του ναού

Πλίνθόκτιστη θολωτή κατασκευή στην είσοδο της Αγίας Άννας

Η είσοδος με το μαρμάρινο θύρωμα
πηγή

Η είσοδος στο ναό της Παναγιάς της Αγιογαλούσαινας γίνεται μέσω μιας θύρας.

Η θύρα αυτή περιβάλλεται από ένα μαρμάρινο θύρωμα που βρίσκεται στη νότια πλευρά του περιβόλου και οδηγεί σε ένα πρόσκτισμα εμφανές νεώτερο όμως του ναού και το οποίο και χρησιμεύει προφανώς ως νάρθηκας.

Ο νεώτερος αυτός χώρος - νάρθηκας αποτελείται από δύο κυρίως τμήματα τα οποία στεγάζονται με ημικυλινδρικούς θόλους.

Στο πρώτο τμήμα ανοίγεται στη ανατολική (στενή) πλευρά ένας φεγγίτης αλλά και χαμηλά δυο κογχάρια, ενώ στο ήμισυ της δυτικής πλευράς ανοίγεται ένα θύρωμα, χωρίς όμως εμφανή λόγω ύπαρξης και χρησιμότητας, αφού δεν οδηγεί πουθενά.

Από τη δυτική πλευρά γίνεται η προσπέλαση στο δεύτερο χώρου του νάρθηκα.

Στο χώρο αυτό ανοίγεται ένα παράθυρο στην ανατολική (στενή) πλευρά και δυο κογχάρια στη νότια ενώ στην βόρεια πλευρά, ανοίγεται επίσης ένα ευρύτατο άνοιγμα που αυτό οδηγεί στον Κυρίως ναό.

Η επιγραφή του θυρώματος

Το δίλοβο παράθυρο του Ιερού εξωτερικά

Άποψη του νάρθηκα

Άποψη του τέμπλου
πηγή

Ο Κυρίως ναός ανήκει στον τύπο του συνεπτυγμένου εγγεγραμμένου σταυροειδή με τρούλο.

Μπροστά από το Ιερό Βήμα, υψώνεται ξυλόγλυπτο τέμπλο, πλούσια κοσμημένο.

Οι επιφάνειες των τοίχων του ναού καλύπτονται από ασβεστοκονίαμα που κοσμείται με γύψινα στοιχεία (βεργιά, ροζέτες, φυτικά κοσμήματα) και με μόνη γραπτή διακόσμηση μαίανδρο στη βάση του τρούλου και στο τεταρτοσφαίριο στη κόγχη του Ιερού.

Γραπτός φυτικός διάκοσμος υπάρχει στον κοσμήτη, που περιτρέχει το ναό ενώ τα φωτιστικά ανοίγματα του ναού είναι έξι, εκ των οποίων τέσσερα στον τρούλο, ένα ορθογώνιο στη βόρεια πλευρά και ένα δίλοβο στην αψίδα του Ιερού.

Ελάχιστα τοιχογραφικά στοιχεία είναι ορατά. Κάποια σπαράγματα σε δύο στρώματα διακρίνονται στο μέτωπο της βορειοανατολικής παραστάδας και ένα κόσμημα στο δίλοβο παράθυρο του Ιερού.

Η επιγραφή των τεχνιτών στο τέμπλο

Τα βημόθυρα της Ωραίας Πύλης

Αγγελική μορφή στο πλαίσιο του θυρώματος της ωραίας Πύλης

Η αψίδα του Ιερού
πηγή

Στο βόρειο και νότιο τοίχο του Ιερού ανοίγονται δυο μικρές κόγχες. 

Το δάπεδο καλύπτεται με τετράγωνα τσιμεντένια πλακίδια με γεωμετρικά σχήματα.

Όμοια πλακίδια καλύπτουν και το νάρθηκα.

Στη δυτική πλευρά, τοξωτό άνοιγμα οδηγεί στο εσωτερικό του σπηλαίου, αποτελώντας ουσιαστικά την είσοδό του. 

Στο σημείο αυτό το δάπεδο καλύπτεται με κεραμικές πλάκες ενώ σε μικρή σχετικά απόσταση, στο εσωτερικό του σπηλαίου, προκαλεί έκπληξη στον επισκέπτη η ύπαρξη και ενός δευτέρου ναού. 

Ο τυφλός τρούλος του ναού

Άποψη της ανωδομής

Η τοιχογραφία της Κοίμησης της Θεοτόκου στο δυτικό τύμπανο του ναού

Τα τέσσερα φωτεινά ανοίγματα στον τρούλο
του ναού της Παναγιάς.

Ο δεύτερος ναός αυτός τιμάται στη μνήμη της Αγίας Άννας, μητέρας της Θεοτόκου και αποτελεί και παρεκκλήσι του ναού της Παναγίας. 

Ο ναός αυτός δεν αποτελεί όμως, όπως θα περίμενε κάποιος μία διαμόρφωση του κοιλώματος του σπηλαίου σε ναό, αλλά έναν ολόκληρο ναό κτισμένο στο εσωτερικό αυτού του σπηλαίου.

Ανήκει και αυτός στον ίδιο τύπο με το ναό της Παναγίας, μόνο που είναι λίγο μικρότερος και δεν έχει παράθυρα. 

Στεγάζεται με χαμηλό τυφλό τρούλο και η είσοδος στο ναό γίνεται μέσω ενός ανοίγματος στο νότιο τοίχο του. 

Παναγία Αγιογαλούσαινα

Η  τοιχογραφία της Πλατυτέρας, στην κόγχη του ιερού

Λείψανα τοιχογραφιών εντοπίζονται σποραδικά σε διάφορα σημεία του ναού, ενώ τοιχογραφίες σε μέτρια κατάσταση διατήρησης εντοπίζονται στο δυτικό τόξο και στην κόγχη του Ιερού.

Οι δυο τοιχογραφίες ανήκουν σε διαφορετικές εποχές. 

Στο τόξο που είναι και η παλαιότερη, εικονίζεται η Κοίμηση της Παναγίας, ενώ στην κόγχη μέσα στο ιερό, απεικονίζεται η Πλατυτέρα η οποία χρονολογείται περίπου στον 18ο αιώνα.

Ένα ξύλινο νεωτερικό τέμπλο που λέγεται πως αντικατέστησε το παλαιότερο που δυστυχώς κάηκε, χωρίζει το Ιερό από τον Κυρίως Ναό.

Στη βόρεια πλευρά ένα άνοιγμα οδηγεί στο υπόλοιπο σπήλαιο που χρησιμοποιείται σήμερα και ως αγίασμα, όπου συλλέγεται σε δοχεία το νερό που στάζει από τους σταλακτίτες.

Στο χώρο αυτό υπάρχει και ένας αμφικτιονίσκος παραθύρου, όμοιος με εκείνον του δίλοβου παραθύρου του Ιερού της Παναγιάς, και μάλλον προέρχεται από το ορθογώνιο σήμερα βόρειο παράθυρο. 

Η Παναγία η Αγιογαλούσαινα γιορτάζει στις 15 Αυγούστου και το πανηγύρι της που γίνεται στις 23 Αυγούστου, στα εννιάμερά της, είναι το μεγαλύτερο πανηγύρι στην Χίο με χιλιάδες επισκέπτες.

Ιερός Ναός Προφήτη Ηλία, θεσσαλονίκη

πηγή

Βρίσκεται στη συμβολή των οδών Ολυμπιάδος και Προφήτη Ηλία στην Άνω Πόλη σε ένα φυσικό ύψωμα που παλαιότερα έκανε το ναό να δεσπόζει στην πόλη, με τον επιβλητικό όγκο του και τον περίτεχνο τρούλο του, που τονίζονται με κεραμοπλαστικό διάκοσμο. 

Άποψη του Ναού
πηγή

Αποτελεί ένα από τα πιο αντιπροσωπευτικά δείγματα ναοδομίας της Παλαιολόγειας περιόδου και χρονολογείται στο δεύτερο μισό του 14ου αιώνα. 

Αρχιτεκτονικά είναι τετρακιόνιος σταυροειδής εγγεγραμμένος με πλάγιους χόρους και ανήκει στο λεγόμενο αγιορείτικο - αθωνικό αρχιτεκτονικό τύπο που χρησιμοποιήθηκε για τα καθολικά των μοναστηριών, από τα βυζαντινά χρόνια ως σήμερα.

Ξεχωρίζει για το πρωτότυπο αρχιτεκτονικό του σχέδιο που συνδυάζει πολλά και διαφορετικά αρχιτεκτονικά στοιχεία, με μεγάλο περίτεχνο τρούλο στον κυρίως χώρο και στα βόρεια και νότια διαμορφώνονται υψηλές ημικυκλικές κόγχες. 

Άποψη του Ναού
πηγή

Άποψη του Ναού

Άποψη του τρούλου και της τοιχοποιίας του Ναού
Αρχείο ΙΑΑ - © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών
πηγή

Στην τοιχοδομία ακολουθεί τα πρότυπα του Αγίου Όρους χρησιμοποιώντας ζώνες λαξευτών λίθων που εναλλάσσονται με σειρές πλίνθων και πολλά στοιχεία συνηγορούν στο ότι ο ναός κτίστηκε επάνω σε ερείπια των βυζαντινών ανακτόρων της Θεσσαλονίκης.

Από αρχαιολογικές ανασκαφικές έρευνες μικρής κλίμακας που έγιναν γύρω από το ναό, διαπιστώθηκε πως είναι θεμελιωμένος κατά ένα μεγάλο μέρος σε βράχο και κατά το άλλο σε ερείπια παλιών κτισμάτων, πολλά μαρμάρινα στοιχεία των οποίων υπάρχουν και ακόμα σήμερα στη γύρω περιοχή.

Η θεμελίωση αυτή, του ναού, επάνω σε ανομοιογενή βάση ήταν και η βασική αιτία των πολλών ζημιών και ρηγματώσεων που έπαθε με την πάροδο των χρόνων.

Αυτό το γεγονός οδήγησε στο να ληφθούν μέτρα για την προστασία του κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας, με την κατασκευή τεράστιων λίθινων αντηρίδων, που κατεδαφίσθηκαν όμως μετά τη ριζική αναστήλωση του μνημείου.

Ο ναός αρχικά χτίστηκε προς τιμήν του Ιησού Χριστού και αποτελούσε το καθολικό ενός μοναστηριού της Θεσσαλονίκης κατά την περίοδο της δυναστείας των Παλαιολόγων ενώ ταυτιζόταν και με το καθολικό της Νέας Μονής λόγω της θέσης του στην περιοχή όπου αναζητούνται τα βυζαντινά ανάκτορα που κάηκαν το 1342 από τους Ζηλωτές.

Άποψη του εσωτερικού του ναού
πηγή

Άποψη του εσωτερικού του ναού, το μαρμάρινο τέμπλο
πηγή

Ο Προφήτης Ηλίας και άποψη της πόλης, δεκαετία του 1930
πηγή

Η Νέα Μονή ιδρύθηκε μεταξύ των ετών 1360 - 1370 από το μοναχό Μακάριο Χούμνο και ήταν αφιερωμένη στην Παναγία όμως η πρόσφατη αξιόλογη μελέτη τουρκικών πηγών δείχνει ότι μια τέτοια ταύτιση είναι αδύνατη καθώς αναφέρεται ότι ο ναός μετατράπηκε σε τζαμί μετά το 1430 από τον Badrali Mustafa πασά, ενώ η Νέα Μονή λειτούργησε τουλάχιστον ως το 1556.

Το ότι δεν πρόκειται για το καθολικό της Νέας Μονής φαίνεται και από τις τοιχογραφίες του νάρθηκα που μαρτυρούν ότι πρόκειται για έναν ναό αφιερωμένο στο Χριστό και όχι στην Παναγία καθώς και από το γεγονός ότι ο αριθμός των 17 μοναχών που ορίστηκαν από το Μακάριο Χούμνιο για τη Νέα Μονή ήταν πολύ μικρός για να εξυπηρετεί έναν ναό με το μέγεθος του Προφήτη Ηλία.

Άποψη των τοιχογραφιών του ναού.
πηγή

Άποψη των τοιχογραφιών του ναού
πηγή

Λεπτομέρεια από τις αγιογραφίες στις αψίδες του Ναού
Αρχείο ΙΑΑ - © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών
πηγή

Η αφιέρωση του στον προφήτη Ηλία είναι πρόσφατη. 

Η αρχική του ονομασία ξεχάστηκε στα 500 χρόνια της Τουρκοκρατίας, πράγμα που συνέβη και με άλλους βυζαντινούς ναούς της Θεσσαλονίκης.

Σύμφωνα με μία άποψη, η σημερινή αφιέρωσή του οφείλεται σε παρετυμολογία του τουρκικού ονόματος Sarayli τζαμί από τους χριστιανούς έτσι ώστε να βρεθεί κάποια σχέση με τη λαϊκή ονομασία αη - Λιάς.

Σύμφωνα όμως με μία άλλη άποψη, το τουρκικό όνομα του τζαμιού θεωρήθηκε από τους ερευνητές Texier και Pullan ως παραφθορά του ονόματος του προφήτη, καθώς ηχούσε πολύ κοντά στο Saint Elie. 

Λεπτομέρεια παλιάς τοιχογραφίας στο εσωτερικό του ναού
Αρχείο ΙΑΑ - © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών
πηγή

Μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, ο ναός αποδόθηκε εκ νέου στη χριστιανική λατρεία και η σημερινή του μορφή είναι αποτέλεσμα αναστηλωτικών εργασιών των ετών 1956 - 1961, κατα τις οποίες ανακατασκευάστηκαν το περίστωο, οι τρούλοι του νάρθηκα και τα δυτικά παρεκκλήσια και αφαιρέθηκαν οι μεγάλες τουρκικές προσθήκες.

Στο εσωτερικό του ναού έχουν διασωθεί λίγες τοιχογραφίες στο νάρθηκα, στα παράθυρα των χορών, στα τυπικάρια, στο περίστωο και στα παρεκκλήσια που αφορούν σκηνές από τη ζωή του Χριστού και μορφές αγίων. 

Οι τοιχογραφίες εντυπωσιάζουν με τις έντονες κινήσεις, τον ρεαλισμό στις σκηνές, τη μεγάλη συναισθηματική φόρτιση των μορφών και από αυτές που βρίσκονται στα παρεκκλήσια του ναού του Προφήτη Ηλία ξεχωρίζουν η σφαγή των νηπίων καθώς όμως και η θεραπεία των κουφών και τυφλών.

Η αποσπασματικότητα και η κακή διατήρησή όμως των τοιχογραφιών καθιστούν δυστυχώς ανέφικτη μία συγκεκριμένη πρόταση συγκεκριμένης χρονολόγησής τους ενώ η ζωγραφική στα παρεκκλήσια του ναού, είναι μεταγενέστερη από εκείνη του νάρθηκα ενώ εικάζεται ότι οι τοιχογραφίες του Προφήτη Ηλία επηρέασαν αποφασιστικά τις μεταγενέστερες τοιχογραφίες μερικών εκκλησιών της περιοχής της Morava στη Σερβία.

Ο Ναός του Προφήτη Ηλία συμπεριλαμβάνεται άξια ανάμεσα στα Παλαιοχριστιανικά και Βυζαντινά μνημεία της Θεσσαλονίκης που έχουν χαρακτηριστεί ως Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO και πανηγυρίζει στις 20 Ιουλίου στην μνήμη του Προφήτη Ηλία του Θεσβίτη.

Τηλέφωνο: (+30) 2310 273790

Δείτε το βίντεο