ΤΟ ΠΟΔΙ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟΥ.

Φυλάσσεται στην Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπεδίου, στο Άγιο Όρος.

Ο Άγιος Απόστολος Βαρθολομαίος
Τέμπερα σε χαρτί του Φώτη Κόντογλου, 1956.
Εθνική Πινακοθήκη
πηγή

Το όνομα ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟΣ σημαίνει «υιός του Θολομαίου» και οι πληροφορίες για τον Απόστολο Βαρθολομαίο στην Καινή Διαθήκη και την εκκλησιαστική παράδοση είναι ελάχιστες. 

Το όνομά του αναγράφεται μόνον στην αναφορά των ονομάτων των Δώδεκα Αποστόλων (Ματθ. 10, 3. Μάρκ. 3, 18. Λουκ. 6,14. Πράξ. 1, 13) και η Εκκλησία τον ταύτισε με τον Ναθαναήλ, του οποίου το όνομα αναφέρεται πάντοτε με αυτό του Φιλίππου. 

Καταγόταν από την Κανά της Γαλιλαίας και προφανώς το όνομα Βαρθολομαίος χαρακτηρίζει το πατρώνυμο του Ναθαναήλ. 

Οι λόγοι της ταύτισης αυτής είναι α) ότι στους καταλόγους των Μαθητών στα Συνοπτικά Ευαγγέλια (Ματθ. 10, 3. Μάρκ. 3, 18. Λουκ. 6,14.) και στις Πράξεις (1,13) ονομάζεται μόνο ως Βαρθολομαίος, ενώ στον κατά Ιωάννην Ευαγγέλιον (21, 2. 1, 43-52.) μόνο ως Ναθαναήλ. 

β) Οτι στους καταλόγους αυτούς συγκαταριθμείται μόνο με τον Φίλιππο και αυτό είναι σύμφωνο προς την πληροφορία του Ιωάννου, ότι ο Φίλιππος προσκαλεί τον Ναθαναήλ, για να δει τον Μεσσία Ιησού, βέβαια ξεκίνησε να Τον συναντήση με κάποια δυσπιστία (ἐκ Ναζαρὲτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι;), αλλά όταν τελικά Τον συνάντησε και συνομίλησε μαζί Του είπε: ῥαββί, σὺ εἶ ὁ υἱὸς τοῦ Θεοῦ, σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τοῦ Ἰσραήλ.. 

Μαρτύριο Αποστόλου Βαρθολομαίου και μαρτύριο
Αποστόλου Βαρνάβα.
Μηνολόγιο Οξφόρδης (14ος αι.)
πηγή

Ο ιερός Αυγουστίνος (PL 36, 788.) υποστήριζε ότι ο Ιησούς δεν επέλεξε τον Ναθαναήλ ως μαθητή Του, διότι γνώριζε το Νόμο, ενώ οι Μαθητές όλοι ήταν αγράμματοι, αλλά στον Ιωάννη (21, 2.) ο Ναθαναήλ εμφανίζεται ως Μαθητής του Κυρίου. 

Ο Ευαγγελιστής Ιωάννης, δοθέντος του ότι οι Ιουδαίοι είχαν συνήθως δύο ονόματα, προτίμησε, φαίνεται, το όνομα Ναθαναήλ ως εκφραστικώτερο (σημαίνει ο Θεός δίδει) αντί του πατρωνυμικού ονόματος Βαρθολομαίος ενώ κατά τη Συριακή παράδοση ονομαζόταν Ιησούς και αναγκάστηκε να αλλάξει το όνομά του όταν μπήκε στον κύκλο των μαθητών του Χριστού, αφού τον προσκάλεσε ο φίλος του Απόστολος Φίλιππος με τα λόγια «Ὃν έγραψε Μωϋσῆς ἐν τῷ νόμῳ καὶ οἱ προφῆται, εὑρήκαμεν, Ἰησοῦν τὸν υἱὸν τοῦ Ἰωσὴφ τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ». Και γι' αυτόν είπε ο Χριστός: «Ἴδε ἀληθῶς Ἰσραηλίτης ἐν ᾧ δόλος οὐκ ἔστι».

Ο εκκλησιαστικός ιστορικός Ευσέβιος αναφέρει την πληροφορία ότι ο Βαρθολομαίος κήρυξε στην Ινδία, όπου θανατώθηκε περίπου το 68, στην πόλη Ουρβανούπολη, κάποιες άλλες μαρτυρίες αναφέρουν πως κήρυξε στην Ευδαίμονα Αραβία, την Καραμανία και την Αιθιοπία ενώ σύμφωνα με άλλη παράδοση, στα τέλη της ζωης του βρέθηκε να κηρύττει στη Μεγάλη Αρμενία, όπου συνελήφθη από τους ειδωλολάτρες και θανατώθηκε με σταυρικό θάνατο, με το κεφάλι προς τα κάτω, κατά διαταγή του βασιλέως Αστυάγη. 

Λόγω των πολλών θαυμάτων που έκανε το σκήνωμά του, οι ειδωλολάτρες το  έκλεισαν σε λάρνακα, ρίχτηκε στη θάλασσα και βρέθηκε στις νήσους Λιπάρες (Λίπαρι) κοντά στη Σικελία, όπου και κτίστηκε μεγαλοπρεπής ναός επ ενόματή του και παρέμεινε εκεί ώς το 829 οπότε και η Λιπάρα ερημώθηκε από Αγαρηνούς πειρατές. Τότε, «επί Λουδοβίκου» (μάλλον του Α΄, γιού του Καρλομάγνου, δηλ. μεταξύ των ετών 814 - 840) κάποιοι Αμαλφηνοί μετέφεραν τό άγιο λείψανο στό Βενεβέντο της Ιταλίας, όπου καί σήμερα υπάρχει μέρος των αγίων λειψάνων του Αποστόλου.

Η μνήμη του τιμάται από την Ορθόδοξη Εκκλησία στις 11 Ιουνίου και η ανακομιδή των λειψάνων του στις 25 Αυγούστου, ενώ στην Καθολική Εκκλησία η μνήμη του τιμάται στις 24 Αυγούστου.

Η ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΜΗΧΑΝΙΩΤΙΣΣΑΣ.

Φυλάσσεται στον Ιερό Ναό της Παναγίας Φανερωμένης στην Νέα Μηχανιώνα Θεσσαλονίκης.

Η παλιά Μηχανιώνα της Κυζίκου σε φωτογραφία
του 1901.

Στις αρχές του 20ου αιώνα στην Μηχανιώνα της Κυζίκου της Μικράς Ασίας, το σημερινό Çakilkoyu (Τσακιλκίοϊ), ζούσανε περίπου 2.500 άνθρωποι. 

Η πόλη ήταν αμιγώς ελληνική και όπως την περιγράφει ο ακαδημαϊκός δάσκαλος Μαργαρίτης Ευαγγελίδης ήταν τόπος «…εξακουστός δια το κάλλος και την σεμνότητα των γυναικών, το χρηστόν ήθος και την ευσέβειαν των ανδρών».

Γεωγραφικά βρίσκεται στα παράλια της ανατολικής πλευράς της χερσονήσου της Κυζίκου και μεταξύ των προσωπικοτήτων που ανέδειξε ήταν ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων Νικόδημος αλλά και αρχιερείς όπως ο Κασσανδρείας Προκόπιος και ο Σωζοπόλεως και Αγαθουπόλεως Παρθένιος.

Ο καταγόμενος από Μηχανιώνα
 Πατριάρχης Ιεροσολύμων
Νικόδημος Τσιντσώνης (1827-1910)

«Οι Μηχανιώτισες γυναίκες την θαυματουργή εικόνα της Παναγίας την είχαν πάντα μαζί τους, οδηγήτρια και προστάτιδα σε όλη την περιπέτεια του κατατρεγμού, μέχρι που ήρθαν να ριζώσουν εδώ στο όμορφο ακρογιάλι του Θερμαϊκού, που τότε σε έπαιρνε ο φόβος από την ερημιά και τα φίδια που ξετρύπωναν από τον ακαλλιέργητο τόπο», έγραφε ο παλιός διευθυντής του 1ου δημοτικού σχολείου Νέας Μηχανιώνας, Α.Ρ. Ματίκας.

Όταν συνέβη η μεγάλη συμφορά της Μικρασιατικής καταστροφής και αναγκάστηκαν να ξεριζωθούν από τις εστίες τους οι Έλληνες της Μικράς Ασίας, μία γυναίκα στην παλιά Μηχανιώνα της Κυζίκου, η κυρά Κατίγκω Μαούτσα ή Λαζαράκαινα μαζί με τις εγγονές της, έφτιαξαν μία θήκη από τσίτι (ύφασμα λεπτό), τοποθέτησαν εκεί μέσα ευλαβικά  την εικόνα της Παναγίας Φανερωμένης και στη συνέχεια έβαλαν τη θήκη μέσα σε ένα ντέγκι (μεγάλο δέμα) με ρούχα. 

Σημειώνει ο παλιός διευθυντής του 1^ου δημοτικού σχολείου της Νέας Μηχανιώνας Α.Ρ.Ματίκας, οι Μηχανιώτισες γυναίκες την θαυματουργή εικόνα της Παναγίας: «την είχαν πάντα μαζί τους, οδηγήτρια και προστάτιδα σε όλη την περιπέτεια του κατατρεγμού, μέχρι που ήρθαν να ριζώσουν εδώ στο όμορφο ακρογιάλι του Θερμαϊκού, που τότε σε έπαιρνε ο φόβος από την ερημιά και τα φίδια που ξετρύπωναν από τον ακαλλιέργητο τόπο».

Χαρακτηριστικό επίσης είναι και το απόσπασμα από το εκλαϊκευμένο κείμενο της Ιστορίας της Νέας και Παλιάς Μηχανιώνας του κ. Βαγγέλη Χατζημπιρπιλού:

«Οι Μηχανιώτες ήταν όλοι Βενιζελικοί. Είχαν όμως και όλες τις φωτογραφίες της Βασιλικής Οικογένειας στα σπίτια τους. Ήταν και πολύ θρήσκοι και έφτιαχναν στα χωράφια τους εξωκλήσια. Πάνω απ΄ όλα είχαν στην πρώτη γραμμή την εκκλησία και δέν έλειπαν καμιά Κυριακή και γιορτή, ακόμα και όταν ήταν στην ξενιτιά για ψάρεμα. 

Πάνω που καλυτέρεψαν τη ζωή τους, έφτιαξαν καινούργια σπίτια και είδαν άσπρη μέρα, ξημέρωσε μιά μαύρη μέρα! 

Ήταν παραμονή της μεγάλης γιορτής της Παναγίας Φανερωμένης, τα Εννιάμερα 22 Αυγούστου 1922, το μεγαλύτερο πανηγύρι της Μηχανιώνας. Όλοι οι κάτοικοι ήταν στο μοναστήρι για τον εσπερινό της αυριανής γιορτής. 

Τότε έφτασε το μήνυμα ότι έπρεπε να πάρουν το δρόμο της δεύτερης προσφυγιάς γιατί έρχεται η μεγάλη καταστροφή ! Το τί επακολούθησε μπορείτε να το φανταστείτε !  

Μετά από πέντε μέρες έφτασε στο λιμάνι ένα βαπόρι που μας το έστειλε η Αδελφότης των Μηχανιωτών της Κωνσταντινούπολης και στις 29 Αυγούστου 1922 μας πήγε στην απέναντι παραλία της Ανατολικής Θράκης στο χωριό Επιβάτες. Με δύο δρομολόγια πήραμε μαζί μας και όλα τα καίκια μας, τα δίχτυα και αρκετά πράγματα. Τα ζώα τα πήραμε απ΄ τη στεριά μέσω Προύσας.

Η χήρα Κατίγκω Μαουτσίδου, που ήταν καντηλανάφτρα της Εκκλησίας της Παναγίας Φανερωμένης, πήρε τον Κώστα Καματάκη και τον Γρηγόρη Μπογάκη που ήταν 15 ετών, και πήραν την Εικόνα και την πήραμε μαζί μας μέσα σ΄ ένα πάπλωμα. Ο Νικόλαος Χατζηγιαννάκης ή Καρανικόλας πήρε μιά άλλη εικόνα μεγάλης αξίας του Αγίου Νικολάου που έχει πάνω στο μέτωπο σφηνωμένο ένα στρείδι, γιατί αυτή βρέθηκε μέσα στη θάλασσα. Αυτή η εικόνα βρίσκεται σήμερα στα Λουτρά της Αιδηψού στο ναό των Αγίων Αναργύρων γιατί εκεί έμειναν αρκετοί Μηχανιώτες που είναι και μέχρι σήμερα».

Η παλιά εκκλησία της Παναγίας Φανερωμένης
στην Νέα Μηχανιώνα

Τα θεμέλια του ναού μπήκαν το 1927 και η ανέγερση της εκκλησίας τελείωσε το 1932 χάρη στις προσπάθειες του πρώτου ιερέα της Παναγίας Φανερωμένης της Μηχανιώτισσας, παπα - Γιάννη Βαλάσογλου. 

Το έργο του τελείωσε από τον διάδοχο του Παπαγιάννη, τον Παπα - Γιώργη Βογιατζόγλου.

Τεράστια ήταν και η συνεισφορά της Εκκλησιαστικής Επιτροπής  που αποτελούνταν από τον Αλέξανδρο Σαραφίδη,  τον Βασίλη Αραπάκη, τον Γιώργο Ταταράκη, τον Εμμανουήλ Σταμίδη και τον Γιώργο Σβολάκη που αναγκάστηκαν να καταφύγουν σε εσωτερικά δάνεια ή να παρακινήσουν δωρεές.

Ο Μητροπολίτης κ.Προκόπιος

Αμέσως μετά την απελευθέρωση της χώρας από τους κατακτητές και καθώς η Νέα Μηχανιώνα διαρκώς μεγάλωνε και αναπτύσσονταν άρχισε να προκύπτει η ανάγκη για τη δημιουργία ενός νέου, μεγαλύτερου ναού στη θέση του παλιού.

Το στόχο αυτό, ανέλαβε να υλοποιήσει ο μακαριστός σεβασμιώτατος μητροπολίτης Νέας Κρήνης και Καλαμαριάς κ. Προκόπιος, που από την επομένη της ενθρονίσεως του (19 - 6 - 1974), έταξε ως σκοπό του να ανοικοδομήσει νέο Ι. Ναό ενσαρκώνοντας έτσι και την από ετών ανάλογη επιθυμία των κατοίκων της Νέας Μηχανιώνας και των ευλαβών προσκυνητών της Παναγίας Φανερωμένης.

Ο σημερινός Ναός της Παναγίας Φανερωμένης με άριστα αρχιτεκτονικά στοιχεία, συγκεντρώνει τον θαυμασμό των επισκεπτών, αρκετοί από τους οποίους έρχονται και από τη Νότιο Ελλάδα και τα νησιά με οργανωμένες εκδρομές.

Τα θεμέλια του Ιερού Ναού όπως αυτός είναι σήμερα, τέθηκαν στις 9 Μαρτίου 1975 και τα εγκαίνια τελέστηκαν την Κυριακή 27 Μαΐου 1984, τα αρχιτεκτονικά σχέδια έγιναν από τον αρχιτέκτονα κ. Γεώργιο Αξιώτη, ειδικό ναοδόμο ενώ το κτίριο ανοικοδόμησε ο εργολάβος Βασίλειος Πατεράκης. 

Φωτογραφία από τα εγκαίνια του νέου ναού, την
Κυριακή 27 Μαΐου του 1984.

Η χωρητικότητα του Ναού ανέρχεται στα 4.000 άτομα, το μήκος του  είναι 35 μέτρα, το πλάτος 22 μέτρα και το ύψος του τρούλου εσωτερικά από το δάπεδο υπογείου του είναι 26,50 μέτρα. 

Στο Ναό υπάρχουν πέντε παρεκκλήσια, εκ των οποίων τα δύο έχουν εγκαινιασθεί προς τιμή του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου και του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Προκοπίου.

Η ετήσια πανήγυρις, με την οποία κάθε χρόνο στις 23 Αυγούστου γιορτάζονται τα εννιάμερα της Παναγίας, καθιερώθηκε στα 1927 και η γιορτή της Μηχανιώτισσας θεωρείται τόσο σημαντική όσο οι γιορτές της Παναγίας της Τήνου και της Παναγίας Σουμελά. 

Η ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΣΚΟΥΠΙΩΤΙΣΣΑΣ.

πηγή

Φυλάσσεται στον Ιερό Ναό της Θεοτόκου και του Αγίου Νικολάου στα Νέα Ρόδα της Χαλκιδικής. 

Στο χάρτη το νησί Αλώνη.
Είναι ένα από τα τέσσερα κατοικημένα νησιά των 
Νησιών του Μαρμαρά και το 2ο μεγαλύτερο μετά
 το νησί του Μαρμαρά με έκταση 21,4 Km².
Στο νησί υπάρχουν πέντε μικροί οικισμοί.

Η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Σκουπιώτισσας προέρχεται από το χωριό Σκοπιά ή Σκουπιά που βρίσκεται στη νήσο Αλώνη (στα τουρκικά Paşalimanı) της θάλασσας του Μαρμαρά. 

Τον Αύγουστο του 1922, κατά τη Μικρασιατική καταστροφή, την μετέφερε μαζί της για να τη σώσει από τους Τούρκους η δεκαεξάχρονη τότε Σκουπιώτισσα Βασιλεία Τσακάλου Χατζηγεωργίου. Η μεταφορά της έγινε με το ιστιοφόρο «Άγιος Νικόλαος» των γνωστών Σκουπιανών καπεταναίων Κυριάκου Πριακωνά και Κωνσταντίνου Τσακάλου.

Στην αρχή παρέδωσαν την εικόνα για φύλαξη στην εκκλησία «Ευαγγελισμός της Θεοτόκου» στον Μούδρο της Λήμνου, όπου ήταν και η πρώτη εγκατάσταση των συγχωριανών τους. 

Κατόπιν ενεργειών του Κυριάκου Ιωακείμ Πριακωνά και αίτησης που υπέβαλαν οι Σκουπιώτες των χωριών Νέων Ρόδων, Αμμουλιανής και Ουρανούπολης, μεταφέρθηκε οριστικά με το πλοίο του Κυρ. Πριακωνά «Άγιος Γεώργιος», στο χωριό των Νέων Ρόδων στις 9 Οκτωβρίου του 1933 και υπάρχει ως σήμερα η απόδειξη παραλαβής της εικόνας.

Η εικόνα είναι αμφιπρόσωπη.
Στην μία πλευρά εικονίζεται η Παναγία Οδηγήτρια.
Φωτογραφία χωρίς την επένδυση της Εικόνας.
πηγή

Η εικόνα είναι αμφιπρόσωπη με την Παναγία Οδηγήτρια στην  μία πλευρά και την Σταύρωση του Κυρίου στην άλλη. 

Η ζωγραφική έγινε με αυγοτέμπερα απ’ ευθείας στο ξύλο και η σημερινή μορφή είναι επιζωγράφιση των αρχών του 19ου αιώνα πάνω σε προϋπάρχουσα ζωγραφιά που ανήκει στα βυζαντινά χρόνια ενώ ειδικοί την χρονολογούν στα τέλη του 14ου με αρχές του 15ου αιώνα.

Το επίχρυσο ένδυμα της εικόνας είναι δωρεά της οικογένειας Ελληνοαμερικανών Νικολάου και Μαίρης Σαββίδου μετά από θαυμαστή επέμβαση της Παναγίας στην Μαίρη Σαββίδη: 

[Διήγησις Ἰωάννου Δελήμπαση, Διδασκάλου 1956]

Ὁ σύζυγος τῆς Ἑλληνοαμερικανίδος Μαίρης, Νικόλαος Σαββίδης ἐδώρισε ἀρκετὰς χιλιάδας δολλάρια εἰς τὰ Σήμαντρα Χαλκιδικής, δι᾿ ἀνέγερσιν Ἱεροΰ Ναοῦ καὶ τὴν ἐπέκτασιν τοῦ Δημοτικοῦ Σχολείου.Τὸ 1956 γίναμε φίλοι. Διετύπωσε δέ, ὁ σύζυγος, τὴν ἐπιθυμίαν νὰ ἐπισκεφθῇ τὸ Ἅγιον Ὄρος,διότι εἶχε ἔντονον καὶ βαθὺ τὸ θρησκευτικὸν συναίσθημα και ήλθαμε μέχρι τὰ Ν. Ρόδα οἰκογενειακῶς.

Στην άλλη πλευρά εικονίζεται η Σταύρωση του Κυρίου.
πηγή

Ἐνταῦθα θὰ ἔμεναν ἀϊ οἴκογενειαί μᾶς καὶ ἡμεῖς θὰ συνεχίζαμε διὰ τὸ Ἅγιον Ὄρος. Μόλις φθάσαμε εἰς τὸ χωριό μου τὰ Νέα Ῥόδα,ἀμέσως ἐπήγαμε εἰς τὴν Ἐκκλησίαν διὰ νὰ προσκυνήσω τὴν Παναγίαν. Τοῦτο πράττω πάντοτε κατὰ τὴν ἄφιξίν μου.

Ὅταν ἦλθε ἡ σειρὰ τῆς κ. Μαίρης νὰ προσκυνήσῃ καὶ μόλις ἔκαμε τὸν σταυρόν της, ἔπιασε τὴν εἰκόνα μὲ τὰ δυό της χέρια,γονάτισε καὶ μὲ ἀναφιλητὰ καὶ σὲ μιὰ κάποια κατάστασιν ἐκστάσεως ἄρχισε νὰ φωνάζῃ: «Νίκο μου (τὸν σύζυγόν της) αὐτὴ εἶναι, εἶναι αὐτή, τὴν γνώρισα».

Μὲ πολὺ κόπο τὴν πήραμε μακρὰν τοῦ εἰκονίσματος καὶ ἀφοῦ ἠρέμησε, μᾶς διηγήθηκε τὸ ἑξῆς καταπληκτικό: Τὸ 1935 προσεπάθησαν εἰδικοὶ διαφωτισταὶ τῆς αἱρέσεως τῶν μαρτύρων τοῦ Ἰεχωβᾶ, νὰ τὴν προσηλυτίσουν καὶ κατὰ κάποιον τρόπον ἄρχισαν νὰ τὴν πείθουν.

Τὸ βράδυ τῆς ἡμέρας ποὺ συνειδητὰ εἶχε ἀποφασίσει νὰ προσχωρήσῃ,εἶδε στὸν ὕπνο της μιὰ φτωχικὴ μαυροφορεμένη γυναῖκα,ἡ ὁποία τῆς ἀπέτρεψε νὰ γὶνῃ μάρτυς τοῦ Ἰεχωβᾶ,διότι θὰ ἔχανε τὴν ψυχήν της καὶ μὲ πολλὰ ἐπιχειρήματα τῆς κατέδειξε τὸ ἀβάσιμο τῆς αἱρέσεως. Τότε ἡ κ. Μαίρη τὴν εὐχαρίστησε καὶ ζήτησε νὰ κάμῃ καὶ αὐτὴ κάτι γιὰ τὴ φτωχιὰ αὐτὴ γυναῖκα,“Δὲν θέλω τίποτε τῆς εἶπε, ἀλλὰ ὅταν μὲ συναντήσῃς ἄλλη φορά, θέλω νὰ μὲ ντύσῃς. ”

Καὶ στραφεῖσα πρὸς τὸν σύζυγόν της τοῦ εἶπε μὲ παράπονον: Νίκο μου συνήντησα τὴν γυναῖκα ποὺ μὲ ἔσωσε τὴν ψυχήν μου,ἀλλὰ πῶς θὰ τὴν ντύσω;

Τότε παρενέβη ὁ ἀείμνηστος ἱερεὺς τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ Παπᾶ Ζηνόδης καὶ τῆς εἶπε ὅτι αἱ εἰκόνες ντύνονται δι᾿ ἐπαργυρώσεως ἢ ἐπιχρυσώσεως, αμέσως ὁ σύζυγός της ἐζήτησε λεπτομερῶς πληροφορίας καὶ ἐκείνην τὴν στιγμὴν κατέβαλε ὁλόκληρον τὸ ποσὸν διὰ τὴν ἐπενδυτικὴν ἐργασίαν.

Η ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΚΟΡΥΦΙΝΗΣ ΕΚ ΚΑΛΟΛΙΜΝΟΥ.

Φυλάσσεται στον Ιερό Ναό της Παναγίας Κορυφινής, στα Νέα Μουδανιά της Χαλκιδικής. 

Σύμφωνα με την παράδοση η εικόνα της Παναγίας βγήκε μέσα από τη θάλασσα ύστερα από έναν μεγάλο σεισμό κι ανέβηκε στην πιο ψηλή κορφή του νησιού Καλόλιμνος (σημερινό Ιμραλί) στη νότια Θάλασσα του Μαρμαρά .

Εκεί την βρήκαν οι κάτοικοι του νησιού που την έκαμαν μοναστήρι και την ονόμασαν «Παναγία Κορυφινή» αφού πρώτα όμως επιχείρησαν να την τοποθετήσουν στην κεντρική πλατεία του χωριού, αλλά πάντα την έβρισκαν πάνω στο βουνό αυτό, γι αυτό και της έκτισαν εκεί το μοναστήρι και της έδωσαν το παραπάνω όνομα.

Στον πρώτο διωγμό το 1918, οι κάτοικοι πήραν μαζί τους την εικόνα στα βάθη της Μικράς Ασίας και την τοποθέτησαν μέσα σε μια εκκλησία, αλλά κάθε μέρα την έβρισκαν σε μια κορφή του βουνού.

Όταν επέστρεψαν πάλι στο νησί τους τοποθέτησαν την εικόνα στο μοναστήρι της και το καντήλι της δεν έσβηνε ποτέ κι ήταν ο μοναδικός φάρος σε ολόκληρη την περιοχή για τους ναυτικούς. Όχι μόνο οι Χριστιανοί αλλά και οι Τούρκοι πίστευαν στη θαυματουργή χάρη της, γιατί πολλοί σώθηκαν από ναυάγια και τα τάματα και οι δωρεές καθημερινά ήταν σωρός στο μοναστήρι, που πήγαιναν και προσκυνούσαν και Χριστιανοί και αλλόθρησκοι.

Η Καλόλιμνος ( Ιμραλί).

Στην αρχαιότητα ονομαζόταν Βέσβικος από τον ομώνυμο

Γίγαντα της ελληνικής μυθολογίας.Το Ιμραλί απέσπασε από

τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία το 1308 ο ναύαρχος Εμίρ Αλή,

και του οποίου και το όνομα έλαβε από τότε. Μέχρι την

ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, το

1922 - 1923, υπήρχαν τρία ελληνικά χωριά πάνω στο νησί. Οι

κάτοικοι ασχολούνταν κυρίως με την αμπελοκαλλιέργεια, την

παραγωγή οίνου, τη σηροτροφία και το ψάρεμα. Σήμερα είναι

γνωστό ως φυλακή ύψιστης ασφαλείας με μοναδικό κρατούμενο

τον αρχηγό του PKK Αμπντουλάχ Οτσαλάν.

Πάνω στους απόκρημνους βράχους της νήσου Καλολίμνου που βρίσκεται στο μυχό του Βοσπόρου έστησε για πρώτη φορά το σπίτι της η Παναγία μας η Κορυφινή. 

Στο βιβλίο του Συνδέσμου Προσφύγων Μουδανιών, «Αντίλλαλοι από τα Μουδανιά και τα γύρω» υπάρχει η παρακάτω αναφορά:

«Καλόλιμνος ή Καλώνυμος – Τουρκιστί «Εμίραλη» (Η αρχαία Βέσβικος)

Νήσος κειμένη έναντι των εκβολών του Ρύνδακος ποταμού, απέχουσα της ξηράς 13 μίλια. Κατά τον Πλίνιον η νήσος αύτη απετέλει συνέχειαν της έναντι ξηράς, αποσπασθείσα είτα. Η περιφέρεια της νήσου είναι 18 μίλια. Έχει μίαν ομόνυμον πόλιν κατοικουμένην υπό χριστιανών ορθοδόξων συμποσουμένων εις 3 χιλιάδας και ασχολουμένων εις την γεωργίαν και αλιείαν. Επί Βυζαντινών υπήρχεν επί της νήσου και άλλη πόλις καλουμένη Βαγνίτιον, μη υπάρχουσα πλέον. Είναι νήσος βουνώδης παράγουσα ελαίας και κρόμμυα. Ηλιεύοντο δε αύθονοι ιχθείς μεταφερόμενοι εις Κων/πολιν και Μουδανιά. Επί της νήσου υπήρχον πολλαί Μοναί, αίτινες εχρησίμευσαν ως ενδιαίτημα των Βυζαντινών Αυτοκρατόρων και  Εκκλησιαστικώς υπήγετο εις την Μητρόπολιν Νικομηδείας».

πηγή

Ο Στέφανος Βυζάντιος στα τέλη του 5ου αιώνα στο σημαντικό γεωγραφικό λεξικό με τον τίτλο Εθνικά, αναφέρει για το νησί: 

«Βέσβικος. Νησίδιον περί Κύζικον, ως Διογένης ο Κυζικινός εν πρώτη περί των επτά της πατρίδος νήσων λέγων.

 

Προπόνησος και Φοίβη και Αλόνη και Φισία και Οφιέσσα και Βέσβικος γόνιμοι και λιπαραί.

 

Αγαθοκλής δε εν πρώτη περί Κυζίκου φησίν, ότι κτίσμα εστίν Φερσεφόνης και όνομα έχει γίγαντος. 

Οι γαρ γίγαντες απορρήξαντες αιγιαλούς εκύλιον δια της θαλάσσης εγχώσαι τας εκβολάς του Ρυνδακού ζητούντες. Η δε κόρη αγωνιώσα περί Κυζίκου τας πέτρας ερρίζωσε και νήσον εποίησεν ήτις αφ’ ενός των ύστερον οικησάντων Πελασγών προσηγόρευται Βέσβικος, εφ’ ης τους λειπομένους των γιγάντων ηφάνισε συν Ηρακλή, το εθνικόν Βεσβικηνός.»

«Το 1922, όταν έγινε ο δεύτερος διωγμός και ο ξεριζωμός των Μικρασιατών, την Παναγία την πήρε η μητέρα του Νεοφύτου Κουβράκη και την πήγε στο Μόλυβο Μυτιλήνης. 

 

Από τη Μυτιλήνη κατόπιν πήγε και την έφερε (μετά την ολική εγκατάσταση των Καλολιμνιωτών στα Νέα Μουδανιά και μετά από πολλά χρόνια), η Αμαλία Κουβράκη με άλλους δύο Καλολιμνιώτες και με τη βοήθεια του τότε Μητροπολίτη Ειρηναίου, το 1929» σύμφωνα με την αφήγηση του Καλολιμνιώτη Πλούταρχου Πάππη.

Ο Ναός της Παναγίας Κορυφινής, στα Νέα Μουδανιά  Χαλκιδικής.
πηγή

Η πρώτη μικρή εκκλησιά της Παναγίας κτίστηκε στα Νέα Μουδανιά με χρήματα των Καλολιμνιωτών στο λόφο που πήρε και το όνομά της, τον λόφο της Παναγίας Κορυφινής.

 

Από τότε ο λόφος έγινε ένας καθαγιασμένος, αγαπημένος τόπος και σημείο αναφοράς για όλους τους Μουδανιώτες.

«Ανήμερα της Παναγίας, στο προαύλιο της εκκλησίας, στηνόταν μια μεγάλη εξέδρα και επάνω σ’ αυτήν ανέβαινε ο παπά Πέτρος, ψάλλοντας το τροπάριο της Παναγίας Κορυφινής και άγιαζε τον κόσμο. Επίτροποι συνόδευαν την εικόνα στην εξέδρα. 

Παράλληλα γυναίκες που είχαν κάνει τάμα να την κρατήσουν, ανέβαιναν μία - μία στην εξέδρα, κάθονταν στο πάτωμα και έπαιρναν την εικόνα στην αγκαλιά τους με μεγάλη συγκίνηση. Αυτό το έθιμο το έφεραν από τα μέρη τους, όπως μας έλεγαν» θυμάται ο Στέλιος Ελαιοδώρου.

Η 8η Σεπτεμβρίου έχει καθιερωθεί ως επίσημη αργία στα Νέα Μουδανιά και η Παναγία Κορυφινή τιμάται με τη μεγαλοπρέπεια που αρμόζει και με τη παρουσία πλήθους πιστών που συρρέουν να προσκυνήσουν την εικόνα Της, να καταθέσουν τις αγωνίες και τους πόθους τους και να ζητήσουν να μεσιτεύσει η χάρη Της υπέρ της υγείας και της ευημερίας τους. 

Στη δεκαετία του ’70 κτίστηκε στη θέση της μικρής εκκλησίας ο περίλαμπρος ναός που υπάρχει σήμερα.

Πηγές: Ευάγγελου Παχυγιαννάκη «Νέα Μουδανιά (Στοχασμός – Ιστορία – Μνήμη χάριτος)» Άγιος Νικόλαος Κρήτης, περιοδικό «Αμάλθεια», Σύνδεσμος Προσφύγων Μουδανιών, «Αντίλλαλοι από τα Μουδανιά και τα γύρω», 1931, Στέλιος Ελαιοδώρου «Αναμνήσεις από τα χρόνια που πέρασαν», Στέφανου Βυζάντιου Εθνικά. 

Γράφει η Ελένη Πασχαλάκη

Ναός Παναγίας Φανερωμένης, Νέα Σκιώνη Χαλκιδικής.

Δύο χιλιόμετρα νότια της Νέας Σκιώνης, στην στενή λωρίδα ανάμεσα στον δημόσιο δρόμο και την θάλασσα, βρίσκεται ο μετοχιακός ναός της Παναγίας Φανερωμένης.

Άποψη του Ναού

Το εκκλησάκι, καθώς και η γύρω περιοχή ανήκε στη Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Φλαμουρίου, στο Πήλιο της Μαγνησίας και όταν αυτή απελευθερώθηκε από τους Τούρκους, το 1881, παραχωρήθηκε στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης, στην οποία ανήκει μέχρι σήμερα. 

Το Πατριαρχείο εκπροσωπείται στην διαχείριση του ναού από την Μονή Βλαττάδων, αλλά την μέριμνα για τον ευπρεπισμό και την λειτουργικότητα του την έχουν ευσεβείς κάτοικοι της Σκιώνης. 

Πρόκειται για «δρομικό» ναό εξωτερικών διαστάσεων 14.5 X 6.5 μέτρων, ο οποίος απολήγει στην ανατολική πλευρά σε μεγάλη ημικυκλική κόγχη και στην δυτική έχει έναν ευρύχωρο νάρθηκα. 

πηγή

Η στέγασή του ναού της Παναγίας γινόταν με κεραμοσκεπή ξύλινη στέγη, η οποία στις αρχές της δεκαετίας του 1980 αντικαταστάθηκε (εντελώς αδόκιμα) από μία δίρριχτη πλάκα μπετόν, τοποθετημένη περίπου μισό μέτρο ψηλότερα. 

Η νέα αυτή στέγη στηρίχτηκε σε κάποια υποστυλώματα επίσης από μπετόν, τα οποία περιβάλλουν εξωτερικά τον ναό και είναι σε επαφή με την τοιχοποιία του. 

Η επέμβαση αυτή, πού είναι πολύ δύσκολο να διορθωθεί, είχε αποτέλεσμα όχι μόνον την αλλοίωση της μορφής του ναού αλλά και την πρόκληση σημαντικών φθορών στις τοιχογραφίες που διέσωσαν οι αιώνες στο εσωτερικό του.

Άποψη του Ναού

Ο ναός είναι λιθόκτιστος και στην τοιχοδομία του διακρίνονταν μεγάλοι γωνιόλιθοι προερχόμενοι από αρχαιότερα κτήρια.

Η μεγάλη και ισχυρή κόγχη, πάχους 1.25 μέτρου, οι παλιότερες οικοδομικές φάσεις που εντοπίσθηκαν κάτω από το σημερινό δάπεδο του ναού με δοκιμαστικές τομές των Αρχαιολόγων και οι τοιχοποιίες που αποκαλύπτει το κύμα, αραιά και που, στην ακτή δίπλα στον ναό, δηλώνουν ότι το σημερινό κτίσμα κατέλαβε την θέση κάποιου άγνωστου ερειπωμένου παλαιοχριστιανικού ναού. 

Το εσωτερικό του ναού ήταν κατάγραφο με τοιχογραφίες, από τις οποίες σώζεται, ακόμη, ένα σημαντικό τμήμα. Αποτέλεσαν αντικείμενο μελέτης της αρχαιολόγου κ. Λήδας Τόσκα - Ζαχάρωφ, η οποία τις δημοσίευσε στο Παράρτημα του περιοδικού «Χρονικά της Χαλκιδικής», που περιέχει τα Πρακτικά του Α' Πανελληνίου Συμποσίου Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Χαλκιδικής (Θεσσαλονίκη 1987).

Άποψη του εσωτερικού του Ναού

Ελάχιστοι δυστυχώς είναι πλέον οι τοιχογραφημένοι ναοί στην περιοχή της Χαλκιδικής. 

Η ασύλληπτη στην έκτασή της καταστροφή του 1821 μας στέρησε και από τα πάμπολλα εκκλησιαστικά μνημεία που ήταν διεσπαρμένα στην προεπαναστατική αυτή πανέμορφη Χερσόνησο.

Έχοντας υπόψη ότι στον Ναό της Παναγία της Φανερωμένης που μας απασχολεί διατηρείται το μεγαλύτερο ποσοστό των τοιχογραφιών, σε σχέση με το αρχικό σύνολο, μπορούμε να πούμε ότι η σημασία του μνημείου αυτού είναι πολύ μεγάλη για την μελέτη της εκκλησιαστικής ζωγραφικής στην Χαλκιδική κατά τούς προεπαναστατικούς χρόνους.

Άποψη του εσωτερικού του Ναού

Το εικονογραφικό πρόγραμμα τού ναού της Παναγίας Φανερωμένης έχει ως εξής: Στον ανατολικό τοίχο τού Ιερού εικονίζεται η Ανάληψη με το Άγιο Μανδήλιον, η Φιλοξενία του Αβραάμ (δηλαδή η συμβολική παράσταση της Αγίας Τριάδος) καθώς και ο Ευαγγελισμός της Παναγίας. 

Μέσα στην κόγχη του ιερού Βήματος, βρίσκεται η Πλατυτέρα με τον Χριστό ως παιδίον και τους δύο «σεβίζοντες» αρχαγγέλους. 

Στον νότιο τοίχο, σώζονται μόνον οι παραστάσεις της Γεννήσεως, της Υπαπαντής και της Βαπτίσεως ενώ στον βόρειο τοίχο, η κρίση των αρχιερέων και η απόνιψη του Πιλάτου, (κατεστραμμένος ο «Ελκόμενος»), η Σταύρωση, ο Ενταφιασμός, ο «Λίθος» και η «εις Άδου Κάθοδος» (=η Ανάσταση).

Άποψη των τοιχογραφιών του Ναού

Οι παραστάσεις αυτές καταλαμβάνουν την άνω ζώνη- η κάτω ζώνη, που πρέπει να περιελάμβανε όρθιες μετωπικές μορφές, έχει καταστραφεί σχεδόν ολοκληρωτικά και σώζονται μόνον δύο από τα κεφάλια των αγίων που εικονίζονταν εκεί. 

Στον δυτικό τοίχο του κυρίως ναού εικονίζεται η Κοίμηση της Θεοτόκου και από τα υπόλοιπα θέματα διατηρείται μόνον ο «Εμπαιγμός» και το κεφάλι ενός από τους αγγέλους της κάτω ζώνης οι οποίοι «φύλαγαν» την είσοδο του ναού. 

Στον νάρθηκα, πάνω από την είσοδο που οδηγεί προς τον κυρίως ναό, μέσα σε αβαθή κόγχη, εικονίζεται ένθρονη η Θεοτόκος με αρχαγγέλους ενώ το υπόλοιπο τμήμα του ίδιου τοίχου το καταλάμβανε η Δευτέρα Παρουσία, από την οποία σώζονται πολύ λίγα τμήματα. 

Οι τοιχογραφίες είναι έργο «λαϊκότροπου» ζωγράφου του τέλους του 16ου αιώνα που ακολουθεί «παραδοσιακή» ζωγραφική, χωρίς όμως να αρνείται και κάποια στοιχεία από τους μεγάλους διδασκάλους της κρητικής σχολής και της σχολής της ηπειρωτικής Ελλάδας. 

Η αποσπασματική διατήρηση όμως των τοιχογραφιών δεν μας επιτρέπει να μορφώσουμε βεβαία άποψη για τις δυνατότητες και τις εμπειρίες του άγνωστου αυτού ζωγράφου. 

Επί πλέον η έλλειψη μελετών για τα υπόλοιπα τοιχογραφημένα μνημεία της Χαλκιδικής (τα οποία, σημειωτέον, φαίνεται να είναι προϊόντα δραστηριότητος που δεν απέχει πολύ από τον χρόνο που τοιχογραφήθηκε η Φανερωμένη) δεν μας επιτρέπει να έχουμε συγκριτική εικόνα του θέματος, με τα αντίστοιχα ενδεικτικά συμπεράσματα.

Η εικόνα της Παναγίας Φανερωμένης

Η συγκριτική μελέτη των τοιχογραφιών δεν αποκλείεται να μας δείξει ότι ο ζωγράφος της Φανερωμένης τοιχογράφησε και άλλους ναούς της Χαλκιδικής. 

Η εικόνα της Παναγίας Φανερωμένης που βρίσκεται στο εικονοστάσιο του ναού έχει καταστραφεί δυστυχώς, σχεδόν εξ ολοκλήρου. 

Ήτανε ζωγραφισμένη με την τεχνική της νωπογραφίας («φρέσκο»), όπως άλλωστε και οι τοιχογραφίες του ναού, στο επίχρισμα που κάλυπτε την επιφάνεια μιας βάσης αρχαίου αγάλματος που στήθηκε όρθια, μπηγμένη στη γη. 

Με το πέρασμα των αιώνων και τις επεμβάσεις των πιστών, το επίχρισμα αλλά και η τοιχογραφία, δυστυχώς εξαφανίστηκαν, με αποτέλεσμα να αποκαλυφθούν οι υποδοχές των ποδιών του αρχαίου αυτού χάλκινου συμπλέγματος που στηριζόταν στην βάση, όταν αυτή βρισκόταν στην θέση της και η αποκάλυψη αυτή έγινε αρκετά νωρίς, ώστε να δημιουργηθεί η χαριτωμένη λαϊκή ερμηνεία για τις πατημασιές του τούρκου που προσπαθούσε να βυθίσει το επιπλέον στην θάλασσα μάρμαρο - εικόνα, πατώντας πάνω του. 

Το επιτύμβιο μνημείο του 2ου η του 3ου αιώνα 

Εκτός από το μάρμαρο, στο ναό υπάρχει εντοιχισμένο και ένα άλλο ενδιαφέρον αρχαίο λείψανο και πρόκειται για επιτύμβιο μνημείο του 2ου η του 3ου αιώνα μ.X., που είχε τοποθετηθεί στον τάφο ενός παιδιού, του Μάρκου Ιουλίου. 

Σύμφωνα με την, δυσανάγνωστη, επιγραφή, ο τάφος κατασκευάστηκε από κάποιον ιερέα που ονομαζόταν Μάρκος Ιούλιος Φήλιξ, για να ταφεί σ’ αυτόν ο (εγγονός του;) Μάρκος Ιούλιος με την παραμάνα του.

Στον ίδιο τάφο προγραμμάτιζε να ταφεί και ο παππούς ενώ η επιγραφή κλείνει με ένα εξάστιχο ποίημα με το οποίο ο παππούς θρηνεί τον χαμό τού νεαρού εγγονού του και τα δύο μάρμαρα, θα πρέπει να θεωρήσουμε βέβαιο ότι προέρχονται από την γειτονική αρχαία Σκιώνη. 

Άποψη από το εσωτερικό του Ναού

Λαμβάνοντας λοιπόν υπόψη μας τον ναό της Φανερωμένης ως ένα σύνολο, μπορούμε να πούμε ότι σε αυτόν περικλείεται και με αυτόν εμφανίζεται Ιστορία του τόπου διαρκείας, περίπου, δύο χιλιάδων ετών.

Η παράδοση για το εξωκλήσι λέει ότι, το 16ο αιώνα ένας χωρικός της περιοχής είδε ένα παράξενο φως στη θάλασσα να πλησιάζει προς την ακτή και νομίζοντας ότι πρόκειται για κάποιο πειρατικό καράβι, επέστρεψε τρέχοντας στο χωριό να ειδοποιήσει τους συγχωριανούς του. 

Το πρωί, όταν το φως έφτασε στην ακτή, είδαν ότι ήταν ένα μεγάλο κομμάτι μάρμαρο, με την Παναγία ζωγραφισμένη πάνω του, που επέπλεε στη θάλασσα, εντυπωσιάστηκαν από το θαύμα και ζήτησαν από τον Τούρκο μπέη της περιοχής να τους επιτρέψει να χτίσουν ένα εκκλησάκι για να στεγάσουν την εικόνα.

Άποψη του Ναού

Αυτός όμως αρνήθηκε, έριξε κάτω την εικόνα και άρχισε να την ποδοπατά. 

Η εικόνα έγινε ξαφνικά μαλακή σαν πηλός και παγίδεψε τα πόδια του μπέη, μη αφήνοντάς τον να ξεφύγει. Τότε ο μπέης μετάνιωσε, και ζητώντας συγνώμη επέτρεψε να χτιστεί το εκκλησάκι αυτό.

Η τοπική παράδοση αναφέρει επίσης ότι η εικόνα κλαίει πριν συμβεί κάτι κακό στη χώρα. Λέγεται ότι η εικόνα δάκρυσε πριν από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, λίγο πριν γίνει η εισβολή της Κύπρου, ακόμη και πρόσφατα, όταν δημιουργήθηκε το θέμα με το όνομα των Σκοπίων.

Το εκκλησάκι της Παναγίας Φανερωμένης με την απόφαση ΥΑ ΥΠΠΕ/ΑΡΧ/Β1/Φ35/52413/1207/15-10-1984, ΦΕΚ 891/Β/20-12-1984 έχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο και σήμερα υπάγεται στο Οικουμενικό Πατριαρχείο και στο μοναστήρι της Αγίας Αναστασίας έξω από τη Θεσσαλονίκη.

Το εκκλησάκι πανηγυρίζει στα εννιάμερα της Παναγίας, δηλαδή στις 23 Αυγούστου.