Ιερά Μονή Γεννήσεως της Θεοτόκου Ρέθα, Αμφιλοχία.

πηγή

Η Ιερά Μονή Αρέθα ή "Τα Ρέθα" για τους ντόπιους βρίσκεται τριάντα χιλιόμετρα βόρεια από την όμορφη κωμόπολη της Αμφιλοχίας.

Άποψη της Μονής

Ξεκινώντας από την Αμφιλοχία και οδηγώντας βόρεια, στο χωριό Ανοιξιάτικο, θα συναντήσετε μια πινακίδα που σας κατευθύνει προς την Ιερά Μονή Ρέθα ή Αρέθα.

Στην ανηφορική διαδρομή για το μοναστήρι θα προσπεράσετε οικισμούς και αγροικίες, θα δείτε εικόνες από τον παραδοσιακό αγροτικό τρόπο ζωής των κατοίκων, όπως κοπάδια με πρόβατα και κατσίκια, μελίσσια και χωράφια με ελαιόδεντρα. 

Όσο θα ανηφορίζετε, σταματήστε να θαυμάσετε τη θέα του Αμβρακικού κόλπου από ψηλά. Αν η μέρα είναι ηλιόλουστη και ο ορίζοντας καθαρός, το βλέμμα σας θα φτάσει έως και την Πρέβεζα στην άλλη άκρη του κόλπου.

Άποψη της Μονής

Άποψη της Μονής

Άποψη της Μονής

Άποψη της Μονής

Λίγο πριν από το χωριό της Αγίας Τριάδας, σχεδόν στην κορυφή του βουνού, θα προσπεράσετε τα ερείπια μια αρχαίας αταύτιστης πόλης, ενώ το τοπίο θα γίνει έντονα δασώδες. 

Απότομες ρεματιές πνιγμένες στη βλάστηση, η οποία μεταξύ άλλων περιλαμβάνει, πανύψηλα πλατάνια, βελανιδιές και πουρνάρια, δημιουργούν ένα σκηνικό πραγματικά παρθένας φύσης, άλλωστε η ευρύτερη περιοχή αποτελεί αναγνωρισμένο καταφύγιο άγριας ζωής πλούσιο σε ορνιθοπανίδα.

Λίγα χιλιόμετρα μετά από το χωριό, μια τελευταία ανηφόρα και μπροστά σας, σε ένα πλάτωμα, εμφανίζεται το μοναστήρι με την πανύψηλη βελανιδιά στην είσοδο της περίφραξης.

Μία από τις κολόνες με αλυσίδα στην βάση της, χρησίμευε είτε σε εξορκισμούς
είτε σε άτομα με ψυχικές διαταραχές.

Το Προσκυνητάρι της Θαυματουργής εικόνας της Παναγίας Αρεθιώτισσας

Η   Παναγία της Αρεθιώτισσας «Η Κυρία τους Βάλτου».
πηγή

Ανηφορίζοντας προς την είσοδο του μοναστηριού σας καλωσορίζει μια ψηφιδωτή εικόνα και επιγραφή με την Κυρά του Βάλτου, την Παναγία την Αρεθιώτισα. 

Περνώντας το κατώφλι της εισόδου φτάνετε στον προαύλιο χώρο και μπροστά σας βρίσκεται η παλιά μεταβυζαντινή εκκλησία της Παναγίας, αφιερωμένη στο Γενέσιο της Θεοτόκου, της οποίας μάλιστα η εικόνα θεωρείται από τους πιστούς πολύ θαυματουργή. 

Η ακριβής ημερομηνία ανέγερσης του καθολικού δεν είναι σήμερα γνωστή, μια επιγραφή αναφέρει το έτος 1742, όμως οι διάφοροι μελετητές είναι σίγουροι πως πρόκειται για ημερομηνία ανακαίνισης και όχι κατασκευής του καθολικού. 

Το καθολικό αποτελεί ένα εξαιρετικά σπάνιο δείγμα της μεταβυζαντινής αρχιτεκτονικής και είναι τύπου τρίκλιτου (τετρακίονου) σταυρεπίστεγου ναού με πέντε οκτάπλευρους τρούλους. 

Στο εσωτερικό του Καθολικού βρίσκεται η Θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Αρεθιώτισσας ("Η Κυρία του Βάλτου") και αποτελεί την πιο δυνατή έλξη για τους πολυάριθμους προσκυνητές και επισκέπτες της Μονής.

Το εξαιρετικό τέμπλο του καθολικού

Το εξαιρετικό τέμπλο του καθολικού

 Ο Σταυρός στο τέμπλο

άποψη του εσωτερικού του Καθολικού

Ο εσωτερικός διάκοσμος του ναού με το πανέμορφο τέμπλο αλλά και με την πλούσια σε χρώματα και πρωτότυπησε θεματολογία αγιογράφηση θα σας κρατήσει το ενδιαφέρον για αρκετή ώρα. 

Οι τοίχοι του ναού είναι καλυμμένοι σχεδόν ολόκληροι με τοιχογραφίες από μορφές αγίων όπως ο Άγιος Βάρβαρος, ο σκυλόμορφος Άγιος Χριστόφορος και ο άγιος Σισώης. 

Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει η τοιχογραφία με τον ζωδιακό κύκλο, αλλά και αυτή της κολάσεως, στην οποία εμφανίζονται πολλές και διάφορες μορφές. Περνώντας στη διπλανή αίθουσα του ναού, επίσης πλούσια σε τοιχογραφίες, θα παρατηρήσετε δυο κολώνες που στη βάση τους έχουν αλυσίδες.

Άποψη του εσωτερικού, διακρίνεται ο τρούλος.

Ο Σταυρός στο τέμπλο

Η είσοδος στον κυρίως ναό, διακρίνεται η κτητορική επιγραφή.
πηγή

Άποψη των τοιχογραφιών
πηγή

Η Κάρα του Ιεορομόναχου Ανθιμου φυλάσσεται
στην Μονή, θεωρείτε από τους πιστούς Αγιος

Κατά το παρελθόν χρησιμοποιήθηκαν πιθανότατα για εξορκισμούς ενώ το μοναστήρι κατά την Τουρκοκρατία λειτούργησε και ως άσυλο για ανθρώπους ψυχικά ασθενείς και διαταραγμένους.

Ιερή μορφή της Μονής είναι ο ιερομόναχος Άνθιμος ο οποίος την Υπηρέτησε σε πολλές διαφορετικές χρονικές περιόδους έως και το 1870, οπότε απεβίωσε και στις συνειδήσεις των πιστών ο π. Άνθιμος έχει ήδη αγιοποιηθεί και στην μονή που υπάρχει ο τάφος του βρίσκεται επίσης και η Κάρα του.

Στο μοναστήρι υπάρχουν 2 λειψανοθήκες που περιέχουν μικρά τεμάχια των Αγίων Προκοπίου, Παρασκευής, Τρύφωνος, Ανδρέου του Ερημίτου, Αναστασίας, Κοσμά και Δαμιανού, Παντελεήμωνα, Βαρβάρας, Νικήτα, Χαραλάμπους και μεταξύ αυτών και ανώνυμων αγίων.

Ο τάφος του Ιερομόναχου Ανθιμου

Το μοναστήρι είναι συνεχώς ανοιχτό από το 1984 έως σήμερα και το 2004 έγινε η διαπλάτυνση αλλά και ασφαλτόστρωση του δρόμου που συνδέει την Ιερά Μονή με την εθνική οδό Αμφιλοχίας - Ιωαννίνων στο ύψος του Ανοιξιάτικου.

Σήμερα στην μονή εγκαταβιεί γυναικεία μοναστική αδελφότητα και πανηγυρίζει στο Γεννέσιον της Θεοτόκου στις 8 Σεπτεμβρίου όπου διοργανώνεται, ίσως το σημαντικότερο για την περιοχή, πανηγύρι και χιλιάδες πιστοί από ολόκληρο τον Βάλτο προσέρχονται για να προσκυνήσουν την εικόνα της Παναγίας.

Πολλοί πιστοί τα παλιά χρόνια, κυρίως γυναίκες πραγματοποιώντας το τάμα τους προς την χάρη της Παναγιάς μετέβαιναν στον τόπο της προσκύνησης με τα πόδια, αρκετές από αυτές ξυπόλητες, διανύοντας 20 – 30 - 40 ακόμα και 50 χιλιόμετρα

Τηλέφωνο Μονής: (+30) 26420 51800

Η ΤΙΜΙΑ ΚΑΡΑ ΚΑΙ ΤΑ ΙΕΡΑ ΛΕΙΨΑΝΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΝΕΟΜΑΡΤΥΡΑΣ ΑΚΥΛΙΝΑΣ.

Φυλάσσονται στον Προσκυνηματικό ιερό Ναό της Αγίας Ακυλίνας στο Ζαγκλιβέρι Θεσσαλονίκης.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Στην Ορθόδοξη Εκκλησία αποδίδουμε στα Αγία λείψανα τιμή και ευλαβική προσκύνηση, η όποια όμως δεν αποτελεί λατρευτική προσκύνηση η λατρεία. Τούτο γιατί κανείς ποτέ ορθόδοξος χριστιανός δεν ταύτισε στη σκέψη του τα τίμια λείψανα με «θεούς».Μακαριστός π. ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΑΛΕΒΙΖΟΠΟΥΛΟΣ (ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ).

Ο μεγαλοπρεπής Ιερός ναός της Αγίας Ακυλίνας
στο Ζαγκλιβέρι Θεσσαλονίκης

Η Αγία Ακυλίνα γεννήθηκε περίπου το 1745 στο χωριό Ζαγκλιβέρι της Θεσσαλονίκης και ανατράφηκε από γονείς χριστιανούς και ευσεβής, ο πατέρας της λεγόταν Γιώργης και για την μητέρα της δυστυχώς δεν έχει διασωθεί το ονομά της. 

Ο πατέρας της Ακυλίνας σε μια έντονη φιλονικία που είχε με έναν Τούρκο πάνω στην ένταση, τον σκότωσε και για να αποφύγει την τιμωρία του θανάτου, δέχτηκε να αλλαξοπιστήσει και γίνει μουσουλμάνος,

Μάλιστα όχι μόνο ντυνόταν ως Τούρκος αλλά και μετακόμισε στην γειτονιά του Ζαγκλιβερίου όπου έμεναν Τούρκοι ενώ υποσχέθηκε να πείσει την γυναίκα και την κόρη του σιγά - σιγά να τουρκέψουν και αυτές. 

Εικόνα της Αγίας Ακυλίνης με σκηνές του βίου της, του 1904. 
Κάτω αριστερά και δεξιά περιέχονται σκηνές από το βίο της,
η μαστίγωση και η κοίμηση της, ενώ επάνω αριστερά 
παριστάνεται ο Χριστός να ευλογεί την Αγία.
Βρίσκεται στον Ιερό Ναό του Αγίου Γεωργίου Ζαγκλιβερίου.

Οι Χριστιανοί σαν το άκουσαν φαρμακώθηκαν: και όλοι με ένα στόμα έλεγαν: «Ακούς εκεί, να βρεθεί Ζαγκλιβερινός να προδώσει τη Πί­στη του!» όμως εκείνες όμως που φαρμακώθηκαν πιο πολύ, ήταν η γυναίκα του και η Ακυλίνα που ντυμένες και οι δυο στα μαύρα, κλείστηκαν μέσα στο σπίτι τους και κλαίγανε για τον πατέρα τους που έγινε προδότης της πίστεως και της πατρίδος. 

Άδικα η καλή του γυναίκα προσπαθούσε να τον κάνει να συνέλθει, να Μετανοήσει, να Εξομολογηθεί, όμως αυτός τυφλωμένος από τα δώρα, ούτε ήθελε να ακούσει για το Όνομα του Χριστού και έτσι η μόνη παρηγοριά της Μάνας μένει τώρα η Ακυλίνα και προσπαθεί να την αναθρέψει όσο πιο καλά γίνεται Χριστιανικά σαν να διαισθάνονταν ότι θα ακολου­θήσει το δρόμο του Μαρτυρίου. 

Το 1764 ο Γιώργης παίρνει διαταγή του πασά που ήταν διοικητής της Θεσσαλονίκης να πείσει την κόρη του να γί­νει τουρκάλα, γιατί την είδε στη βρύση και θαμπώθηκε από την ομορφιά της ο γιος του και τη θέλει για γυναί­κα του. 

Το σπίτι της Αγίας Ακυλίνας στο Ζαγκλιβέρι.
Συνήθως είναι συνεχώς ανοιχτό και δεν έχει 
ηλεκτρικό ρεύμα.

Χάρηκε ο Γιώργης για αυτή την μεγάλη τιμή, και τρέχει στο σπίτι του να της πει το μεγάλο νέο και τα μάτια του γυάλιζαν για αυτά που του έταξε ο πασάς. 

Η Ακυλίνα πάγωσε. Μάνα και Κόρη τον βγάζουν έξω από το σπίτι και ούτε θέλουν να τον ακούσουν αλλά ο «τούρκος» δεν υποχωρεί εύκολα, στην αρχή με γλυκόλογα και υποσχέσεις, όταν όμως βλέπει την Ακυλίνα να μένει ασυγκίνητη σε όλα αυτά, αλλάζει τακτι­κή και διατάζει βασανιστήρια. 

Η Μάνα της την εμψυχώνει λέγοντάς Την: "Παιδί μου πρόσεχε, μην αρνηθείς το Χριστό. Αυτή η ζωή είναι πρόσκαιρη μπροστά στον Παράδεισο και στην Αιωνιότητα Της Μακαρίας Ζωής".  

Παρά τις επίμονες προσπάθειες του πατέρα της, τις απειλές των Τούρκων και τα σκληρά της βασανιστήρια η Ακυλίνα δεν αρνήθηκε ποτέ τον Χριστό.

Την γυμνώνουν, την χτυπούν, την μαστιγώνουν με βέργες και συρματένια σχοινιά, στις πληγές της χύνουν ένα κόκκινο καυστικό υγρό. Τρεις μέρες την βασάνισαν φριχτά και την τρίτη μέρα το απόγευμα μέσα στους πόνους και στην αιμορραγία την πηγαίνουν στο σπίτι της. Η Μάνα της την σφίγγει στην αγκαλιά της μόλις τη βλέπει και το μόνο που νοιάζεται να ρωτήσει είναι: «Παιδί μου μήπως δείλιασες και αρνήθηκες το Χριστό;»

Τα ιερά λείψανα της Αγίας Ακυλίνας.
Φυλάσσονται στον ομώνυμο ιερό ναό στο
Ζαγκλιβέρι Θεσσαλονίκης.
πηγή

Η Ακυλίνα προσπαθεί με δυσκολία να απαντήσει:  «Μητέρα έκανα όπως μου είπες. Το διαμάντι που μου εμπιστεύθηκες το φύλαξα καθαρό και αμόλυντο και τώρα πάω κοντά στο Χριστό και Θεό μου» και αυτά ήτανε τα τελευταία λόγια της.

Η Ακυλίνα πέθανε μαρτυρικά, μετά από πολυήμερα φριχτά βασανιστήρια, στις 27 Σεπτεμβρίου του 1764 σε ηλικία 19 ετών. 

Οι Τούρκοι θέλησαν ακόμη και νεκρή να την κάνουν δική τους και για αυτό και διέταξαν να την θάψουν στο τούρκικο νεκροταφείο που ήταν κοντά στο τζαμί για να ικανοποιήσουν έτσι τον άσβεστο εγωισμό τους και όντος έτσι κι έγινε. 

Όμως επί ημέρες ένα θεόσταλτο φως σαν άστρο κατέβαινε από τον ουρανό και στεκόταν επάνω από τον τάφο της. Οι χριστιανοί το θεώρησαν θεικό σημάδι και αποφάσισαν να κλέψουν το σώμα της και να το ενταφιάσουν κάπου όπου θα ήταν ασφαλές. 

Κατά την παράδοση, τα ονόματα των τολμηρών αυτών ανθρώπων ήταν Τσόπλας, Καλημέρης και Μπούκλας, που μετέφεραν το σώμα της αγίας «ἐπί ἵππων καί ἐντός κοφίνων», λέγεται πως έκαναν όρκο να μην μαρτυρήσουν ποτέ σε κανέναν το μυστικό, γιατί θα υπήρχε ο φόβος να βρεθεί το άγιο λείψανο της στα χέρια των Τούρκων ενώ σήμερα στο Ζαγκλιβέρι το όνομα Μπούκλας υπάρχει ακόμη.

Η μνήμη της Αγίας Ακυλίνας τιμάται από το 1957 στις 27 Σεπτεμβρίου, ημέρα της τελειώσεώς της ενώ μέχρι τότε η Ακυλίνα εορταζόταν στις 24 Απριλίου και αιτία αυτής της εορτολογικής μετατόπισης ήταν το ότι οι κάτοικοι του Ζαγκλιβερίου ήθελαν να συνδέσουν τις δύο μεγάλες πανηγύρεις του χωριού τους, του Αγίου Γεωργίου, στο όνομα του οποίου τιμώνται ο κεντρικός ναός του χωριού και της Αγίας τους. 

Η λειψανοθήκη στην οποία φυλάσσονται τα ιερά
λείψανα της Αγίας Ακυλίνας στον Ομώνυμο
ιερό Ναό της στο Ζαγκλιβέρι Θεσσαλονίκης.

Από το 1957 όμως η Ακυλίνα άρχισε να εορτάζεται πλέον στις 27 Σεπτεμβρίου, ενώ από το 1984 και μετά, που συστήθηκε δεύτερη ενορία στο χωριό και άρχισε η ανοικοδόμηση ενός  μεγαλοπρεπέστατου ναού προς τιμήν της, η μνήμη της και η εορτή της μετατοπίσθηκαν επισήμως την 27η Σεπτεμβρίου.

Σε ένα χειρόγραφο που βρέθηκε στο ναό του Αγίου Γεωργίου στο Ζαγκλιβέρι υπάρχει μία πρόσφατα εκδιδομένη Ακολουθία προς τιμήν της Αγίας Ακυλίνας, που ψαλλόταν μέχρι και το 1969. 

Η Ακολουθία, ως κάτοχος της οποίας φέρεται ο μοναχός Πολύκαρπος Αθ. Γιακούδης Παντοκρατορινός και της οποίας ο συνθέτης είναι άγνωστος, περιλαμβάνει την Ακολουθία του Εσπερινού, του Όρθρου, τη Λειτουργία, το βίο και το Μαρτύριο της Αγίας. 

Τον Σεπτέμβριο του 1969 ο υμνογράφος Γεράσιμος ο Μικραγιαννανίτης, συνέθεσε Ακολουθία προς τιμήν της, η οποία ψάλλεται από τότε στην εορτή της Αγίας, ενώ μέχρι σήμερα ακολούθησαν αρκετές εκδόσεις της ίδιας Ακολουθίας και το 1980 προστέθηκαν και οι Χαιρετισμοί καθώς και Εγκώμια στην παρθενομάρτυρα από τον ίδιο υμνογράφο.

Η πρώτη εικονογράφηση της νεομάρτυρος χρονολογείται το 1858 σε κάποιο έργο του ιεροδιακόνου Ιεροθέου της Ιεράς Μονης Λογγοβάρδας και μετέπειτα επισκόπου Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου, όπου εικονίζονται όλοι οι μετά την Άλωση νεομάρτυρες, σε αυτήν απεικονίζεται και η Ακυλίνα μαζί με την Κυράννα και την Αργυρή.

Λεπτομέρεια της Λειψανοθήκης της Αγίας Ακυλίνας

Λεπτομέρεια της Λειψανοθήκης της Αγίας Ακυλίνας

Λεπτομέρεια της Λειψανοθήκης της Αγίας Ακυλίνας

Τα ιερά Λείψανα της Αγίας Ακυλίνας

Επίσης στον κεντρικό ναό του Ζαγκλιβερίου, τον Άγιο Γεώργιο, βρίσκονται τρεις από τις παλαιότερες εικόνες της Αγίας με την πρώτη εικόνα να χρονολογείται το 1903 και παρουσιάζει ολόσωμη την Αγία, κάτω αριστερά και δεξιά περιέχονται δύο σκηνές από το βίο της, η μαστίγωση και η κοίμησή της, ενώ επάνω αριστερά παριστάνεται ο Χριστός να ευλογεί την Αγία.

Η δεύτερη εικόνα που παρουσιάζει επίσης ολόσωμη την Αγία Ακυλίνα φέρεται ως δέηση του "Πολυκάρπου ᾿Αθανασίου Γιαγκούδη Ζαγκλιβερινῷ Παντοκρατορινῷ ἐν ῾Αγίῳ ῎Ορει τῇ 1 Σεπτεμβρίου 1904", είναι δηλαδή προσφορά του ίδιου προσώπου, δαπάνη του οποίου έγινε και η πρώτη Ακολουθία προς τιμήν της νεομάρτυρος. 

Η στιγμή κατά την οποία τα λείψανα της Αγίας Ακυλίνας
επιστρέφουν στο Ζαγκλιβέριμετά από τόσα χρόνια,
πρώτη φορά, και εγκαθίστανται στον ομώνυμο ιερό ναό της.
πηγή

Τέλος, η τρίτη εικόνα είναι δέηση του Παναγιώτη Αναγνώστου το 1913 και εικονίζονται η Αγία Ακυλίνα μαζί με την Αγία Κυράννα με τις τρεις αυτές εικόνες να έχουν αγιορείτικη προέλευση.

Το σπίτι της Αγίας όπου είναι και ο τόπος του μαρτυρίου της, σώζεται μέχρι σήμερα, όχι βέβαια σε καλή κατάσταση και ένα καντήλι καίει νύχτα μέρα που δηλώνει το σεβασμό των Ζαγκλιβερινών στην Αγία Ακυλίνα την οποία τιμούν κατά τη διάρκεια των Ακυλίνειων.

Τα άγια λείψανα της αγίας Ακυλίνας βρέθηκαν θαυματουργικά στον περίβολο του ιερού ναού των Παμμεγίστων Ταξιαρχών της Όσσας Θεσσαλονίκης, στις 8 Φεβρουαρίου του 2012, στον ίδιο ναό που στο άγιο βήμα βρέθηκαν ο τάφος και τα άγια λείψανα της Αγίας Κυράννας.

Τα λείψανά της επέστρεψαν στο τόπο καταγωγής της Αγίας, στο Ζαγκλιβέρι, στις 27 Σεπτεμβρίου του 2013 ανήμερα της εορτής του με τον ίδιο τρόπο που τρεις  συγχωριανοί της πήρανε το σώμα της και το μετέφεραν στην Όσσα Θεσσαλονίκης και το ενταφίασαν κρυφά στον περίβολο του ιερού ναού των Παμμεγίστων Ταξιαρχών, «ἐπί ἵππων καί ἐντός κοφίνων».

Ιερός Ναός Αγίων Θεοδώρων, Σέρρες.

πηγή

Βρίσκεται στο ιστορικό κέντρο της παλαιάς πόλης των Σερρών. 

Πανοραμική άποψη του Ναού
πηγή

Ο ναός είναι γνωστός και ως “Παλαιά Μητρόπολη” και κάποτε όριζε το ιστορικό κέντρο της μεσαιωνικής πόλης των Σερρών, το οποίο στα αυτοκρατορικά χρυσόβουλα, σε κώδικες αλλά και σε χρονικά μνημονεύεται ως "Κάστρον" ή και "Βαρόσι'' (Τουρκοκρατία).

Ο τύπος του ναού είναι μεγάλη ορθογώνια ξυλόστεγη ελληνιστική βασιλική, τρίκλιτη, με κάτω διπλή κιονοστοιχία, υπερώο πάνω, πλάγια κλίτη και στέγη με φωταγωγό ενώ το ιερό καλύπτεται από κτιστούς θόλους, η κεντρική αψίδα του από τεταρτοσφαίριο και με παραβήματα (πρόθεση και διακονικό), από τρουλίσκους πλίνθινους.

Η αρχική κατασκευή του μνημείου, που είναι το αρχαιότερο και πολυτιμότερο των Σερρών, ανάγεται σε χρόνους παλαιοχριστιανικούς, πιθανόν κατά τον 5ο ή και 6ο αιώνα ενώ κατά καιρούς δέχτηκε διάφορες προσθήκες και επισκευές και είναι πολύ πιθανό να χτίστηκε επάνω σε ειδωλολατρικό ναό. 

Άποψη του Ναού
πηγή

Άποψη του Ναού
πηγή

Άποψη της τοιχοποιίας του Ναού.
πηγή

Μερικοί ισχυρίζονται ότι θεμελιώθηκε κατά τον 11ο αιώνα και άλλοι τον τοποθετούνε κατά τις αρχές του 13ου αιώνα.

Η πρώτη έμμεση και σαφή μνεία του Ναού γίνεται σε μολυβδόβουλα του 11ου και 12ου αιώνα ενώ τον 14ο αιώνα ο Σερραίος βυζαντινός λόγιος Θεόδωρος Πεδιάσιμος περιέγραψε τον ναό στο περίφημο έργο του «Ἔκφρασις περί τοῦ ἱεροῦ τῶν Φερῶν».

Έκφραση της λαμπρότητας, της ομορφιάς και του μεγαλείου του ναού ήτανε ο εσωτερικός του διάκοσμος με τις πολύχρωμες έξι κολόνες του και την ολόχρυση ψηφιδωτή του εικονογραφία.

Χαρακτηριστικό δείγμα των ψηφιδωτών του ήταν η εντυπωσιακή παράσταση της θείας Κοινωνίας των Αποστόλων του 12ου αιώνα πού κοσμούσε μέχρι το 1913 την κόγχη του ιερού που από την παράσταση αυτή, σήμερα σώζεται μόνο η μορφή του Αποστόλου Ανδρέα, η οποία εκτίθεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της πόλης.

Ο πανέμορφος ναός ανακαινίστηκε αρκετές φορές ενώ ως και τα μέσα του 15ου αιώνα δεν υπάρχουν έγκυρες πληροφορίες για την τύχη του μνημείου, ο τρόπος όμως κατασκευής του και κυρίως η τελική του μορφή οφείλεται σε μεγάλες και γενναίες επεμβάσεις στη δόμηση του, σε διάφορες χρονικές περιόδους που εύκολα είναι αναγνωρίσιμες. 

Άποψη του Ιερού Βήματος του Ναού.
πηγή

Την πρώτη βασική επέμβαση στη δόμηση του ιερού έκανε ο αυτοκράτορας του Βυζαντίου Βασίλειος ο Β', ο Βουλγαροκτόνος, ως επινίκια ευχαριστία για την επικράτηση του κατά των Βουλγάρων, όχι μακριά από την πόλη των Σερρών, στις 29 Ιουλίου του 1014.

Ο Βασίλειος Β΄, θεωρώντας πώς «…συμμαχίας θεϊκῆς ὑπόσπονδον τήν χώραν ταύτην <πού ληστρικά κατεῖχαν οἱ Βούλγαροι> ὁ Θεός ἡμῖν ἐδωρήσατο, τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ εὖ μάλα τρανῶς ἡμῖν ἀρωγούσης καί τά διεστῶτα εἰς ἕν συναπτούσης…» εκδηλώνει την ευχαριστία του επεκτείνοντας και στολίζοντας την ήδη υπάρχουσα εκκλησία του Αγίου Θεοδώρου. 

Το ιερό του Ναού τότε, στέφθηκε από καμάρα και τα πλάγια πτερύγια του εγκάρσιου κλίτους επεκτάθηκαν σχηματίζοντας μία τρίκλιτη βασιλική.

Μία επιγραφική μαρτυρία πού βρέθηκε στο ναό: «ΙΕΡΟC Ο ΦΙΛΙΠΠΟC ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗC ΤΟΝ CΙΚΟΝ ΕΔΟΜΗ [CΑΤΟ ΚΛΗCΕΙ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟC ΤΟΥ ΚΑΛΛΙΝΙΚΟ[Υ]» επιβεβαιώνει την αφιέρωση του ναού εως καί τόν 11ο και ίσως και στο πρώτο τέταρτο του 12ου αιώνα, στον έναν από τούς δύο στρατιωτικούς αγίους τον Στρατηλάτη, αν και η διαίρεση του ενός προσώπου σε δύο, Θεόδωρος ο Τήρων και Θεόδωρος ο Στρατηλάτης, εμφανίστηκε στην Ορθόδοξη Εκκλησία από το τέλος του Θ΄ αιώνα και μετά.

Άποψη του Ναού.
πηγή

Άποψη του Ναού.
πηγή

Η μαρμάρινη εικόνα του Ιησού Χριστού από την παλιά
Μητρόπολη Σερρών, αρχαιολογικο μουσείο Σερρών.
πηγή

Το 1205 ο ναός καταστράφηκε, όπως και η Σέρρες, από τους Βουλγάρους του Ιωαννίτση και το 1221 την πόλη κατακτά ο Δεσπότης της Ηπείρου Θεόδωρος Άγγελος Κομνηνός.

Για τη σπουδαία του αυτή νίκη, επί των Φράγκων του Λατίνου αυτοκράτορα Ροβέρτου Β', που τον οδήγησε στην κατάκτηση της Θεσσαλονίκης, επισκευάζει το ναό και τον πλουτίζει, με σπουδαία ψηφιδωτά, συμπληρώνοντας την διακόσμηση του, που είχε αρχίσει να γίνεται από το τελευταίο τέταρτο του 11ου αιώνα.

Την άνοιξη του 1230, τις Σέρρες, κατακτούν οι Βούλγαροι και το φθινόπωρο του 1246 ο Ιωάννης Γ΄ Δούκας Βατάτζης την ελευθερώνει, ενώ μετά το θάνατό του, τον  Οκτώβριο του 1254, ο Βούλγαρος τσάρος Μιχαήλ Α΄ Ασάν καταλαμβάνει το Μελένικο. 

Το 1255 ο αυτοκράτορας της Νικαίας Θεόδωρος Β΄ ο Λάσκαρης, ως αντίδωρο για τη Θεία βοήθεια των Αγίων Θεοδώρων στην ανάκτηση του Μελένικου από τα στρατεύματά του, στολίζει τις εικόνες του ναού με χρυσό και άργυρο και όπως περιγράφει ο Πεδιάσιμος: «Οἱ τῶν Θείων δωρεῶν φερωνύμως κληθέντες ἐγκεκολαμμένοι διατελοῦσιν ὄντες, ἀργύρῳ περιλαμπόμενοι».

Ψηφιδωτό του 12ου αιώνα που απεικονίζει τον
Απόστολο Ανδρέα από την παλιά Μητρόπολη Σερρών, 
αρχαιολογικό μουσείο Σερρών.
πηγή

Το εσωτερικό τού ναού ήταν πλούσια κοσμημένο, με κυρίαρχο χρώμα το πράσινο, οι έξι κολόνες τού ναού «πολλῶν οὖν ὄντων χρωμάτων… τό ὡραῖον συνερανίζουσιν…», όπως γράφει ο Πεδιάσιμος.

Το μαρμάρινο φράγμα τού ιερού Βήματος, τα επιπεδόγλυφα θωράκια και ο θρόνος του Μητροπολίτη ήταν έργα σπουδαίων λιθοξόων και απέναντι από το Μητροπολιτικό θρόνο υπήρχε εξαιρετικής τέχνης οκτάπλευρος οικίσκος εντός του οποίου βρισκόταν οι ασημοσκέπαστες εικόνες των αγίων Θεοδώρων. 

Ο άμβωνας ήταν τοποθετημένος στο κέντρο τού ναού, στηριγμένος σε τέσσερις κολόνες, στο ύψος εννέα σκαλοπατιών και η είσοδος του ιερού οριζόταν από δύο κίονες και υπεράνω τού «θείου και ἱεροῦ βωμοῦ, μηχάνημα», πού στηριζόταν σε τέσσερις κολόνες, ενώ σκέπαζε την Αγία Τράπεζα.

Η στοά του ιερού Βήματος ήταν κοσμημένη με εντυπωσιακά ψηφιδωτά, μία σύνθεση με χρυσές και πολύχρωμες ψηφίδες παρουσίαζε ένθρονο το Θεό Λόγο, πού πλαισιωνόταν δεξιά από την Παναγία και αριστερά από τον άγιο Θεόδωρο το Στρατηλάτη ενώ πάνω από αυτή τη σύνθεση εικονιζόταν ο Χριστός να ανεβαίνει στον ουρανό δορυφορούμενος και άπλετο φως, έμπαινε από τά παράθυρα, «ἵνα μηδέν ἀφεγγές μηδέ σκοτεινόν εἴη, ἐπεί καί φῶς ὁ τοῦτο κατοικῶν καί φώτων τό πρῶτον καί κάλλιστον» όπως γράφει ὁ Πεδιάσιμος.

Η επιπεδόγλυφη μαρμάρινη εικόνα
της Παναγίας Πονολύτριας

Μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον υπήρχαν αναρτημένες στις παραστάδες τού ιερού Βήματος οι επιπεδόγλυφες εικόνες τού Ιησού Χριστού τού Ευεργέτη και τής Παναγίας τής Πονολύτριας πού, με τον εσωτερικό δυναμισμό τους εναρμονίζονταν με τη συνολική αισθητική έκφραση τού ναού, καθώς τα κενά των πτυχώσεών τους καλυπτόταν με χρωματιστή μαστίχη, δίνοντας την εντύπωση τής έγχρωμης εικόνας.

Το 1571 ο ναός λεηλατείται από τους Τούρκους ενώ από τον 16ο και ιδιαίτερα στις αρχές τού 17ου αιώνα άρχισε η αντικατάσταση των μαρμάρινων τέμπλων με ξύλινα αφού το 1602, ο Μητροπολίτης Σερρών Θεοφάνης, κατά τη μαρτυρία τού παπα - Συναδινού αντικατέστησε τό μαρμάρινο τέμπλο με ξυλόγλυπτο: «νέος ἀρχιερεύς Σερρῶν ὁ κύρ Θεοφάνης… ἔκαμεν τόν τέμπλον τῆς μητρόπολης…».

Το νέο τέμπλο ήταν από τα πρώτα στο βορειοελλαδικό χώρο, για να εντάξει οργανικά στο χώρο του ιερού Βήματος το Διακονικό και την Πρόθεση, χωρίς να διακόπτεται από τούς πεσσούς όπως γινόταν με το μαρμάρινο τέμπλο. 

Το ψηφιδωτό της Κοινωνίας των Αποστόλων, στην αψίδα του Ναού,
σε φωτογραφία του 1920.
πηγή

Ο Ναός των Αγίων Θεοδώρων σε φωτογραφία του 1913,
μετά την πυρκαγιά από τους Βουλγάρους.
πηγή

Ο Ναός των Αγίων Θεοδώρων σε φωτογραφία του 1926
πηγή

Η Τιμία Κάρα
του Αγίου Θεοδώρου του Στρατηλάτη

Οι εικόνες τού Χριστού Ευεργέτη και τής Θεοτόκου τής Πονολύτριας, «τό ἱερόν παλλάδιον τῶν Σερρῶν», αφαιρέθηκαν από τις θέσεις τους και τοποθετήθηκαν, η μεν εικόνα της Θεομήτορος στο δυτικό τοίχο, η δε του Κυρίου, έως και το 1868, σε κάποιον από τούς χώρους του ναού.

Το 1849 από πυρκαγιά παθαίνει μεγάλες ζημιές, ενώ στις 28 Ιουνίου του 1913 ο ναός και η πόλη των Σερρών, καταστρέφονται ολοσχερώς από τους Βουλγάρους κατά την αποχώρησή τους από τις Σέρρες, λόγω της ήττας από τις Ελληνικές δυνάμεις, σε αλλεπάλληλες διαδοχικές μάχες, στον Β΄ Βαλκανικό Πόλεμο.

Στις αρχές τού 1917 οι Βούλγαροι αποτοίχισαν την εικόνα τής Παναγίας Πονολύτριας, για να τη μεταφέρουν στη Βουλγαρία, κάτι που όμως δεν κατάφεραν.

Στα κειμήλια του ναού συγκαταλέγονταν, εκτός από τα πολύτιμα άγια και ιερά σκεύη, τα χρυσά βημόθυρα του τέμπλου, τα χρυσοκέντητα άμφια, οι ιερές εικόνες με προεξάρχουσα την πολύτιμη εικόνα τής Κυρά Μάρως (μητριάς τού Μωάμεθ τού Πορθητή) με παράσταση τής Θεοτόκου με ένθετο Τίμιο Ξύλο, τα κοσμημένα με μαργαριτάρια πετραχήλια, τα δύο εξαπτέρυγα και ο σταυρός με χρυσό και σμάλτο (σήμερα βρίσκονται στο National Museum of History στη Βουλγαρία), οι κάρες των Αγίων Θεοδώρων Τήρωνος και Στρατηλάτου μέσα σε θήκες αργυρές, τα σπαθιά τους κ.α.

Το 1938 άρχισαν οι αναστηλωτικές εργασίες από τον Αναστάσιο Ορλάνδο και ολοκληρώθηκαν το 1959 από τον Ε. Στίκα όμως ο ναός, κινδύνευε από τις φθορές του χρόνου και το 1989, με παρέμβαση τού Μητροπολίτου Μάξιμου επισκευάσθηκε και αποδόθηκε ως προσκυνηματικός ναός, στις λατρευτικές ανάγκες των πιστών, τον Οκτώβριο τού 1993.

Ο ναός στον οποίο φυλάσσεται η Τιμία Κάρα του Αγίου Θεοδώρου του Στρατηλάτη, αναδεικνύεται σημαντικά με τις τελευταίες πρωτοβουλίες του Σεβασμιότατου Μητροπολίτου Σερρών και Νιγρίτης κ. Θεολόγου, όπως η φιλοτέχνηση και τοποθέτηση στην κόγχη του Ιερού Βήματος ενός, στην βάση τού πρωτοτύπου, περίτεχνου ψηφιδωτού αριστουργήματος που απεικονίζει την θεία μετάληψη των Αποστόλων.

Τηλέφωνο ναού: (+30) 23210 -  21465.

Πηγή