Σάββατο, 31 Οκτωβρίου 2015

Μονή Ευαγγελίστριας Άνω Πεδινών Ιωαννίνων.

πηγή φωτογραφίας: www.religiousgreece.gr

Βρίσκεται στην είσοδο του χωριού Άνω Πεδινά (παλαιά ονομασία Άνω Σουδενά), στους πρόποδες του Κάτω Μαχαλά, στο κεντρικό Ζαγόρι. 


πηγή φωτογραφίας: www.orthodoxos.com.gr
Ένα από τα χαρακτηριστικά της ενδιαφέρουσας πολιτισμικής ιδιομορφίας του Ζαγορίου στην Ήπειρο είναι η πληθώρα αλλά και η σημαντικότητα των ιστορικών μοναστηριών που βρίσκονται στα όριά του.

Τα είκοσι ονομαστά και περίτεχνα μοναστήρια του Ζαγορίου είναι απόλυτα προσαρμοσμένα στο ευρύτερο φυσικό περιβάλλον, σε τοποθεσίες ιδιαίτερου και σπάνιου φυσικού κάλλους.

Αποτελούν σπουδαία ιστορικά μνημεία, που έπαιξαν στο παρελθόν σημαντικό ρόλο στην ιστορική του πορεία ενώ και αρκετά μοναστήρια σχετίζονται και με τη συγκρότηση και ονομασία κάποιων οικισμών, συνήθως γειτονικών. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι η Μονή της Ευαγγελίστριας των Άνω Πεδινών (Πάνω Σουδενών).


πηγή φωτογραφίας: alternatrips.gr
πηγή φωτογραφίας: alternatrips.gr
πηγή φωτογραφίας: alternatrips.gr

πηγή φωτογραφίας: romiazirou.blogspot.gr
Η Ευαγγελίστρια αποτελεί ένα εντυπωσιακό κτιριακό συγκρότημα με φρουριακή όψη, με ψηλά τείχη στην βορειανατολική πλευρά και κελιά στην νοτιοδυτική, που δεσπόζει στην είσοδο του οικισμού των Πάνω Σουδενών.

Δε γνωρίζουμε ακριβώς το πότε ιδρύθηκε το μοναστήρι της Ευαγγελίστριας, όμως στην διαθήκη των ευεργετών Πασχάλη από το Καπέσοβο η Ευαγγελίστρια ονομάζεται «Παλαίωρος», δηλαδή παλιό μοναστήρι.


Η αρχική θέση του μοναστηριού της Ευαγγελίστριας ήτανε στην κορυφή του χωριού, στο σημείο που βρίσκεται σήμερα το ξωκλήσι του Αγίου Γεωργίου και από αυτή η θέση μεταφέρθηκε στη σημερινή σε άγνωστο χρόνο, σίγουρα όμως πριν το 1700.

πηγή φωτογραφίας: alternatrips.gr
Ο σημερινός ναός που είναι, τρουλαία βασιλική με νάρθηκα και ανατολικά έχει 3 αψίδες, ανακαινίστηκε το 1783 και ιστορήθηκε (αγιογραφήθηκε) το 1809 από τον εξαίρετο Πανωσουδενιώτη αγιογράφο Λάζαρο Λαζόπουλο. 

Χορηγός της αγιογράφησης ήταν ο Χριστόδουλος Μαρίνος από το Καπέσοβο, του οποίου η προσωπογραφία βρίσκεται δίπλα από την είσοδο του ναού. Το τείχος της μονής χτίστηκε το 1783 ή το 1786. Τα τέμπλο του Καθολικού, ο επισκοπικός θρόνος και ο άμβωνας είναι ξυλόγλυπτα ενώ το κεντρικό τμήμα του τέμπλου και ο άμβωνας είναι επιχρυσωμένα.


πηγή φωτογραφίας: www.orthodoxos.com.gr
πηγή φωτογραφίας: www.religiousgreece.gr
πηγή φωτογραφίας: www.orthodoxos.com.gr
πηγή φωτογραφίας: www.orthodoxos.com.gr
Αξιόλογες εικόνες του 18ου αιώνα υπάρχουν στη Μονή όπως του Χριστού Παντοκράτωρα που φιλοτεχνήθηκε το 1795 και της Κοίμησης της Θεοτόκου του 1810 που φιλοτέχνησε ο ζωγράφος Λαζάρου και ο ανεψιός του. 

Επίσης, υπάρχουν δύο σημαντικές εικόνες της Παναγίας Οδηγήτριας με ενυπόγραφη αργυρή επένδυση.

Η μία είναι έργο του αργυροχρυσοχόου Χριστόδουλου από την Κόνιτσα, που χρονολογείται το 1778 και η δεύτερη έγινε το 1815 από τον Καλαρρυτινό, Γεώργιο Παπαδήμο.

Σημαντικό κειμήλιο του μοναστηριού επίσης αποτελεί και ένα Ευαγγέλιο με αργυρή επένδυση. 


πηγή φωτογραφίας: eiskopanous.blogspot.gr
πηγή φωτογραφίας: alternatrips.gr
πηγή φωτογραφίας: alternatrips.gr
πηγή φωτογραφίας: www.religiousgreece.gr

πηγή φωτογραφίας: www.orthodoxos.com.gr
Στη μπροστινή του όψη του Ευαγγελίου εικονίζεται η Εις Άδου Κάθοδος με σκηνές από τα Πάθη του Χριστού.
  
Στην πίσω όψη η Φιλοξενία του Αβραάμ, η Γέννηση, η Υπαπαντή, οι Απόστολοι κ.α. Χρονολογείται από το 1809 και έγινε από το Χριστόδουλο, γιο του Πανταζή. 

Σώζονται, επίσης, δυο αργυρές λειψανοθήκες του 19ου αιώνα από τις οποίες η μια είναι έργο του Νικολάου Ποντίκη και του υιού του από το χωριό Καλαρρύτες. 

Στο αριστερό κλίτος του κυρίως ναού και σε μικρό εσωτερικό τρούλο εικονίζονται ο Σόλων, η Σίβυλα, ο Πλάτων, ο Θουκυδίδης, ο Αριστοτέλης και ο Πλούταρχος.


πηγή φωτογραφίας: www.religiousgreece.gr
πηγή φωτογραφίας: www.religiousgreece.gr

προτομή του Νεόφυτου Δούκα στον περίβολο της Μονής
πηγή φωτογραφίας: alternatrips.gr
Στην Μονή μόνασε ένας από τους πιο σημαντικούς εκπροσώπους του νεοελληνικού διαφωτισμού, ο Νεόφυτος Δούκας, που καταγόταν από τα Άνω Πεδινά και αφιερώθηκε στη μονή από τη χήρα μητέρα του σε ηλικία δέκα ετών. 

Ο Νεόφυτος Δούκας σπούδασε για μικρό χρονικό διάστημα στα Ιωάννινα και επέστρεψε στο χωριό, καθώς δεν είχε την οικονομική δυνατότητα να συνεχίσει τις σπουδές του. Γύρω στα 1780 έφυγε για το Μέτσοβο και από εκεί πήγε στο Βουκουρέστι και τη Βιέννη. Γύρω στα 1810, με τη προτροπή του Δούκα και τη συνδρομή της Ευαγγελίστριας, το σχολείο των Πάνω Σουδενών αναβαθμίστηκε σε «Ελληνικό» σχολείο.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου μεταξύ του Αλή Πασά με το σουλτάνο (1820 - 1822), το μοναστήρι και το χωριό δοκιμάστηκαν από επιδρομή Τουρκαλβανών. Στην Μπάγια υπήρχε στρατός του σουλτάνου και στη Ντοβρά 300 Τουρκαλβανοί του Αλή  Πασά, οι οποίοι έστειλαν στα γύρω χωριά απεσταλμένους, για να στρατολογήσουν άντρες. 


πηγή φωτογραφίας: www.orthodoxos.com.gr
πηγή φωτογραφίας: www.orthodoxos.com.gr

Στην Ευαγγελίστρια συγκεντρώθηκαν οπλισμένοι κάτοικοι από τα Πάνω και Κάτω Σουδενά, τον Ελαφότοπο, τη Βίτσα και το Μονοδέντρι, έπειτα από διαταγή του οθωμανικού στρατού. Οι Τουρκαλβανοί του Αλή Πασά κατέλαβαν το μοναστήρι και στη συνέχεια λεηλάτησαν τα Πάνω Σουδενά.

Γύρω στο 1850 ηγούμενος της Μονής ανέλαβε ο Σουδενιώτης Χατζή - Καλλίνικος, μια αξιόλογη προσωπικότητα της περιοχής και ευεργέτης της ιδιαίτερης πατρίδας του. Ο Καλλίνικος, ως ηγούμενος της Ευαγγελίστριας, διαχειρίστηκε την επισκευή δρόμων και εκκλησιών, την κατασκευή του νεκροταφείου κάτω από την κεντρική εκκλησία, πλήρωνε το μισθό του Ελληνοδιδάσκαλου και φρόντιζε για την τροφή του γιατρού. Με τη διαθήκη του διέθεσε την περιουσία του στην κοινότητα.

Το 1857 η Μονή της Αγίας Παρασκευής Πάνω Σουδενών, που είχε ερημώσει, προσαρτήθηκε στην Ευαγγελίστρια που την εποχή εκείνη η Ευαγγελίστρια είχε σημαντική ακίνητη περιουσία και κοπάδια βοδιών και αιγοπροβάτων. 

Οι σχέσεις της Ευαγγελίστριας με τη Μονή Βελλάς ήταν πάντα πολύ καλές. Το γεγονός αυτό ίσως να οφείλεται και στο ότι οι τελευταίοι κάτοικοι του οικισμού της Βελλάς, που κατά τον ύστερο μεσαίωνα ήταν κωμόπολη, μετοίκησαν γύρω στο 1700 στα Πάνω Σουδενά.

Γύρω στα 1930 όμως έκλεισε το μοναστήρι κι έγινε μετόχι της Μονής Βελλάς. 


πηγή φωτογραφίας: alternatrips.gr
Κατά καιρούς διέμενε στην Ευαγγελίστρια και ο παπάς του χωριού. Από 1997 ως το 2004 η Ευαγγελίστρια λειτούργησε ως γυναικείο μοναστήρι, ενώ οι προσπάθειες για την επαναλειτουργία του από τότε δεν έχουν τελεσφορήσει ακόμα. Η Μονή Ευαγγελίστριας το 1972 χαρακτηρίστηκε διατηρητέο βυζαντινό ιστορικό μνημείο με την απόφαση ΥΑ10062/934/12-7-1972 - ΦΕΚ 621/Β/22-8-1972 .

Ο εορτασμός του Ευαγγελισμού στο μοναστήρι αποτελούσε πάντα ένα σημαντικό γεγονός για την γύρω περιοχή, ήταν άλλωστε το ξεκίνημα των ζαγορίσιων πανηγυριών. Ο εορτασμός ξεκινούσε την παραμονή το βράδυ, με τον εσπερινό, και συνεχιζόταν το πρωί με τη λειτουργία, με νηστίσιμο τραπέζι και γλέντι. 

Τα τελευταία τέσσερα χρόνια, που το μοναστήρι είναι κλειστό, οι χωριανοί φροντίζουν το μοναστήρι, συνεχίζουν τον λαμπρό εορτασμό του Ευαγγελισμού και εύχονται να έρθει η ώρα που η καμπάνα του εσπερινού θα αντιλαλεί κάθε απόγευμα στις ρεματιές των Πάνω Σουδενών.

Ευχαριστούμε ειλικρινά , την Αθηνά Ιωαννίδου.


πηγή: www.orthodoxos.com.gr , porfyron.gr , iliochori.blogspot.gr , www-ioa.epcon.gr , alternatrips.gr , romiazirou.blogspot.gr , www.religiousgreece.gr